Кіріспе
Формула 3000 халықаралық чемпионаты — 1985 жылы Халықаралық Автомобиль Федерациясы (FIA) құрамында, Формула-1-ге өтуді көздеген жүргізушілер үшін соңғы дайындық кезеңі ретінде құрылған мотор спорты сериясы. Формула-2 тым қымбатқа түсіп, зауыттардың тікелей қатысуымен жарысқа түсетін, зауыттық қозғалтқыштармен жабдықталған автомобильдер басымдық танытты; Формула-3000 одан жылдам, арзан және ашық жарыстар ұсынады деген үміт болды. Серия бастапқыда еркін техникалық регламентпен басталды, содан кейін 1986 жылдан бастап шиналар, ал 1996 жылы қозғалтқыштар мен шассилер стандартталды. Серия 2004 жылға дейін жыл сайын өткізіліп, 2005 жылы GP2 сериясымен ауыстырылды. Серия 1985 жылы Формула 3000 Еуропа чемпионаты, 1986 және 1987 жылдары Формула 3000 Континентаралық чемпионаты, ал 1988 жылдан 2004 жылға дейін Формула 3000 Халықаралық чемпионаты ретінде ұйымдастырылды.
The Formula 3000 International Championship was a motor racing series created by the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) in 1985 to become the final preparatory step for drivers hoping to enter Formula One. Formula Two had become too expensive, and was dominated by works run cars with factory engines; the hope was that Formula 3000 would offer quicker, cheaper, more open racing. The series began as an open specification, then tyres were standardized from 1986 onwards, followed by engines and chassis in 1996. The series ran annually until 2004, and was replaced in 2005 by the GP2 Series. The series was staged as the Formula 3000 European Championship in 1985, as the Formula 3000 Intercontinental Championship in 1986 and 1987 and then as the Formula 3000 International Championship from 1988 to 2004.
Қозғалтқыштар
Формула 3000 Формула 2-нің орнына келді, және қолданылған қозғалтқыштардың максималды сыйымдылығы 3000 куб см болғандықтан осылай аталды. Бастапқыда Cosworth DFV кең таралған таңдау болды, себебі ол Формула 1-де 1,5 литрлік турбоқозғалтқыштардың пайдаланылуымен ескірген еді. Ережелер кез келген 90 градустық V8 қозғалтқышына рұқсат берді, қуатты бақылау үшін айналымдар шектегішімен жабдықталған. Cosworth-тан басқа, Джон Джаддтың Indy V8 негізінде жасалған Honda қозғалтқышы да пайда болды; ал Lamborghini V8 жарысқа қатыспады. Кейінірек Mugen Honda V8 DFV-ді басып өтіп, таңдауға айналды; Cosworth жаңа AC қозғалтқышымен жауап берді. Құн шығындары айтарлықтай артты.
Шасси
Март айындағы алғашқы шассилер, Automobiles Gonfaronnaises Sportives (AGS) және Ralt, 1984 жылғы Формула 2 дизайндарының жетілдірілген нұсқалары болды, алайда Lola-ның қатысуы Indycar машинасына өте ұқсас болды. Бірнеше шағын команда ескірген үш литрлік Формула 1 машиналарын (Tyrrell, Williams, Minardi, Arrows және RAM-нан) сынап көрді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады – Гран-при және Indycar машиналарынан алынған шассилер тым ауыр болды, себебі олардың жанармай бактері F3000 жарыстары үшін қажетті көлемнен екі есе үлкен болды, сондай-ақ салмақ таралуы да тиісті деңгейде болмады. Чемпионаттың алғашқы жылдары March Ralt және Lola-дан басымдық көрсетті – шассилер арасында айырмашылық шамалы болды, бірақ көбірек March сатылып, жақсы командалардың қолына тиді. 1988 жылы амбициялы Reynard маркасы жаңа шассимен қатысты; Reynard бұрын қатысқан барлық формулаларда алғашқы жарыста жеңіске жеткен, және F3000-де де солай жасады. Келесі екі жыл Lola шамалы жақсарды – олардың машинасы 1990 жылы Reynard-пен бәсекелесе алды, ал March кері кетті, бірақ екеуі де Reynard командаларынан жеңіліске ұшырады, ал 90-шы жылдардың ортасына қарай F3000 Reynard-тың дерлік монополиясына айналды, бірақ Lola уәделі машинамен қайтып келді, сондай-ақ жапондық Footwork және Dome шассилері Еуропада пайда болды. Dallara қысқа уақытқа серияны сынап көрді, содан кейін Формула 1-ге көтерілді, ал AGS Формула 2-ден көтерілді, бірақ бұрынғы табыстарын қайтаруға қол жеткізе алмады. Кем дегенде бір жарысқа қатыспаған F3000 шассисі болды – тік қозғалтқышты алты цилиндрлі BMW қозғалтқышымен жабдықталған Wagner. Алайда, ол спорттық автомобильге айналдырылды.
Саясат
Сериал кейде дау тудырды. 1985 жылғы маусым үшін нақты ережелер чемпионат толыққанды басталғаннан кейін ғана пайда болды. 1987 жылы формула бойынша апаттардың саны көп болғандықтан, кейбір жүргізушілердің қабілеттеріне қатысты сұрақтар туды. 1989 жылы жаңа Reynard шассиінің қатысу құқығы күмәнданды, себебі ол соқтығысу сынағынан өткенге қарағанда басқа алдыңғы бөлігімен жарысты. Бұл маусымда жүргізушілердің ауысуына байланысты да мәселелер болды – F3000 құны командаларға жүргізушілерді толық маусым бойы жарыстыруды қиын ететіндей деңгейге жетті. Маусым ішінде бір көлікке екі жүргізушіні ауыстыруға шектеу қойылғандықтан, кейбір көліктер бюджеті бар жүргізушілер жарыса алмағандықтан бос тұруға мәжбүр болды. 1991 жылы итальяндық командалардың бірі Agip-тің «жунглилік шырын» деп аталған, шамамен 15 а.к. күшіне ие Formula One отынын қолдана бастады, бұл олардың жүргізушілеріне айқын артықшылық берді. Формуланың алғашқы жылдары қауіпсіздік туралы көп алаңдаушылық болды, көптеген апаттар жүргізушілердің жарақаттануына себеп болды. Халықаралық чемпионатта бір трагедия орын алды – 1995 жылғы серияның соңғы кезеңінде Марко Кампос қаза тапты.
Жарыс
"Ашық шасси" дәуіріндегі Формула 3000 жарыстарының қашықтығы шамамен 100–120 мильді құрап, ірі трассаларда өткізілетін. Олар негізгі жарыстар ретінде немесе басқа халықаралық іс-шаралармен бірге ұйымдастырылатын. F3000 маусымының ең бағалы жарысы – Pau Grand Prix көше жарысы саналды, бірнеше жыл бойы Бирмингем кезеңі оған бәсекелес болды. Франция, Италия, Испания, Германия және Ұлыбританиядағы көптеген маңызды трассалар серияны кем дегенде бір рет қабылдады.
Шассидің үлгісі
1996 жылы жаңа ережелер 1986 жылы енгізілген шиналар стандартымен қатар, бір қозғалтқыш (Judd V8 қозғалтқышы, Zytek компаниясы қайта жасап, Zytek деп белгіленген) және шасси (Lola) енгізді. Келесі жылы күнтізбе Формула-1 күнтізбесімен біріктірілді, соның салдарынан серия Гран-при жарыстарына қолдау көрсетуші жарысқа айналды. Бірнеше Гран-при командалары жас жүргізушілерді (және инженерлік таланттарды дамыту үшін F3000 командаларымен ресми байланыс орнатты; бұл қарым-қатынастар ресми «жұмыс командаларынан» (мысалы, Макларен Ник Хайдфельд үшін құрған команда) бастап, негізінен ортақ демеушілер мен «аналық» команданың атын пайдалануға негіделген, көбінесе алыс қарым-қатынастарға дейін ауысты. 90-шы жылдардың соңында серия күрт өсіп, шамамен 40 машина қатысты, бірақ бұл өзіндік проблема тудырды, себебі көптеген жүргізушілер ілікпеуге ұшырады. 2000 жылы серия екі машинадан тұратын 15 командамен шектелді. Алайда, 2002 жылы шығындар қайтадан өте жоғары болды және қатысушылар мен демеушілер саны тез азайды. Халықаралық Формула 3000, Еуропалық F3000 (FIA 1999 және 2002 Lola шассилерін пайдалана отырып), Nissan World Series (Формула Nissan деп те аталады) және Formula Renault V6 Eurocup сияқты арзан формулалармен күшті бәсекелестікке тап болды. 2003 жылдың соңына қарай машиналар саны жаңа төмен деңгейге жетті. 2004 жылғы маусым F3000 үшін соңғы маусым болды, себебі жарысқа қатысушылар саны азайды. 2005 жылы ол Renault қолдауымен GP2 деп аталатын жаңа сериямен ауыстырылды.
Байланысты сериялар
Auto GP (бұрынғы итальяндық Formula 3000, Superfund Euro Formula 3000 және Euro Formula 3000, Euroseries 3000), 1999–2016 жылдары активті болды. Супер Формула (жапондық Formula 3000, Formula Nippon, 1973 жылдан бері активті (1987–1995 жылдары жапондық F3000 ретінде). Британдық Formula 3000 (сондай-ақ Британдық Formula Two деп те аталады), 1989–1994 жылдары активті болды (1989–1992 жылдары Британдық F3000 ретінде). OzBoss (бұрын Австралиялық Formula 4000, Formula 4000, Formula Holden және Formula Brabham деп аталған), 1989 жылдан бері активті (1989–2006 жылдары көбінесе F3000 шассиін пайдаланған). American Racing Series / Indy Lights, 1986 жылдан бері активті (1986–1992 жылдары F3000 шассиін пайдаланған). Кейбір F3000 машиналары Еуропаның түрлі елдеріндегі (Ұлыбритания, Франция және т.б.) төбешікке көтерілу жарыстарында қатысты.