Кіріспе
Dębica (; Dembitz) - Польшаның оңтүстік-шығысындағы қала. 2021 жылдың желтоқсанына қарай 44 692 тұрғыны бар. Нәтижесінде, қала қазір Польшаның батыс шекарасымен тікелей тас жол арқылы байланысып, осының салдарынан Батыс Еуропаның барлық аймақтарына қол жеткізеді. Автокөлікпен Краковқа (шамамен 120 км) саяхат шамамен бір сағатқа созылады, ал Дембицаның шығысында орналасқан Подкарпацк воеводтығының астанасы Ржешовқа 30 минуттан кем уақытта жетуге болады. Дембица сондай-ақ 94 республикалық жол бойында орналасқан, бұл жол бұрын Еуропалық E40 бағытының бір бөлігі болған. Бұл екі жолақты жол соңғы жылдары жаңартылды. Дегенмен, A4 тас жолының құрылысы аяқталғаннан кейін бұл жолдың бұрынғы маңызы азайды. Дембица 985 нөміріндегі жергілікті жол арқылы Мелец және Тарнобржег қалаларымен де байланысты. Дембица Польшаның батыс шекарасынан шығыс шекарасына дейінгі маңызды теміржол бағытында орналасқан. Бұл бағыт сағатына 160 км жылдамдыққа дейін қозғалатын пойызды қамтамасыз етеді, соның арқасында ең жылдам Express InterCity Premium пойыздары Краковқа бір сағаттан сәл астам уақытта жетеді. 1988 және 1990 жылдар аралығында Дембица Страсзенцинмен троллейбус желісі арқылы байланысты болды.
Орта ғасырлар
Бұл аймақ туралы ең көне жазбалардың бірі 1293 жылға дейін барады. Онда асыл Грифита әулетіне тиесілі Дамбича деген елді мекен туралы айтылады. 1305 жылы татарлар ауылға шабуыл жасап, ағаш шіркеуін өртеп тастады. 1318 жылы шіркеу қайта салынды, ал 1325 жылы Дембица Сандомирж орман шетіндегі деканаттың орталығы болды. Дембица деканаты он төрт приходтан тұрды, олардың ішінде Пшецлав, Сендзишов Малопольский және Стшижув болды. 1358 жылы король III Казимир Ұлы жергілікті ақсүйек Святослав Грифитаға қала құруға рұқсат берді, соның нәтижесінде Дембица қала құқықтарын алып, сәрсенбі күндері апталық базарлар өткізуге құқық берілді. Немістер қаланың еврей халқы үшін гетто құрды және олардың көпшілігін сол жерде немесе Освенцим концлагерінде өлтірді. Қаланың оңтүстігіндегі орманды төбелерде Польшаның ішкі әскерлерінің (АК) күшті күштері жұмыс істеді. Дембицада АК офицерлерінің болуы қауіпті болғандықтан, жергілікті жер асты округінің (Десер деп аталды) штабы қаланың оңтүстігіндегі төбелі аймақта орналасқан Гумниска ауылында орналасты. К қарсылық күресшілері өте белсенді болды және неміс әскерлері пайдаланған Краков-Львов темір жолына жиі шабуыл жасады. 1944 жылдың басында жергілікті Армия Крайова округінің бөлімшелері Ханс Франкпен бірге пойызды жарылтуға тырысты, ол Черна Тарновска стансасынан өтіп бара жатқан еді (Дембицадан батысқа қарай). Жауап ретінде 1944 жылдың 2 ақпанында немістер Дембицадағы темір жолдың жанында 50 полякты өлтірді (Отто Шимекке де қараңыз). Дембицаның шетінде, Пустков пен Близна және жақын маңдағы бірнеше ауылдардың жанында 1941 жылдың күзінде немістер Хайделагер деп аталатын үлкен әскери база құрды, ол қару-жарақ сынағы үшін Близна V 2 зымыран ұшыру алаңын және жаңа украиналық коллаборационист әскери құралымдарын, соның ішінде СС Галициен дивизиясын оқытуды қамтыды. SS Heidelager оқу базасының жұмысы кезінде 15 000-ға жуық құл еңбек тұтқындары қаза тапты, олардың ішінде 7 500 еврей, 5 000 совет әскери тұтқыны және 2 500 поляк, сонымен қатар нацистік-совет соғысы кезінде аймақта қаза тапқан 1 000-ға жуық совет әскері болды. Олардың денелері Пустков Дрипп жолындағы зиратта жерленген. Бастапқыда зират IV сақинаның ішінде (Донбрувки) орналасқан. Кейіннен жауынгерлердің денелері эксгумацияланып, басқа жерге көшірілді. Соғыста қаза тапқан орыс полковнигінің денесі бірінде жерленген. Соғыс қылмыстарына қатысы бар SS адамы Алоис Курц (ID 382378) 1940 жылдан 1941 жылдың 21 сәуіріне дейін SS Westland полкінде қызмет етті, содан кейін Пюстковтағы SS Truppenubungsplatz Heidelager-ге қызмет ететін SS оқу-жаттығу алаңы мен еңбек лагерінің құрылыс батальонына тағайындалды. Соғыс қылмыстарына 1942 жылдың қазанынан 1943 жылдың қыркүйегіне дейін ХЛ Хайделагер СС оқу алаңында "еврей лагерінің" командирі Вильгельм Шитли де қатысы бар. Польшалық қарсылық күштеріне қосылып, оккупация кезінде еврейлерді құтқарып қалған Ян Нагорзанский діни қызметкерін немістер тұтқындады, бірақ 1944 жылы Отандық армия оны азат етті. 1945 жылы орыс әскерлері оны ұрып-соқты, содан кейін тифпен ауырып, Дембицада қайтыс болды. Соғыс салдарынан қаланың дамуы тоқтап, бірақ бұл жолы қалпына келтіру тез болды және соғысқа дейінгі зауыттарга негізделді. 1975 жылы әкімшілік реформадан кейін Польшадағы округтер жойылды және олардың орнына көптеген шағын воеводствалар құрылды. Дембица тағы да Ржешовтан жаңадан құрылған Тарнув воеводиясына көшірілді. 1970 жылдардың соңында Дембица азық-түлік және ауыл шаруашылығы өндірісінің орталығы ретінде маңызды орын алды. Бұл Комбинат Рольно Спозывчи Иглопольдің құрылуына байланысты болды, ол коммунистік беделді Эдвард Бжостовскийдің басшылығымен өте тез дамыды. Иглополь темір жолдың солтүстік жағында орналасқан көптеген кондоминиумдары бар үлкен зауыт пен мүлдем жаңа аудан салды. Компания 1980 жылдардың соңында өзінің ең жақсы кезеңіне жетті. Коммунистік режим құлағаннан кейін компания бұрынғы коммунистік белсенділердің бақылауында болған бірнеше кіші фирмаларға бөлінді.
Спорт
Деницада екі ірі спорт клубы бар. 1908 жылы құрылған "Клуб Спортивный (Спорттық клуб) Вислока Дьобица" – елдегі ең көне спорт ұйымдарының бірі. Вислока өз күресшілерімен танымал, олар Олимпиада ойындарында, әлем және Еуропа чемпионаттарында көптеген медальдар жеңіп алды. Вислока спортшыларының маңызды жетістіктерге жеткен басқа салалары: футбол, бокс, велоспорт және каратэ. Клубты "Dębica" шина компаниясы демеушілік етті және оның өркендеу кезеңі 1970 жылдары болды. 1978 жылы құрылған "Иглополь Дьобица" командасы Польша коммунистік партиясының белгілі белсендісі Эдвард Бжостовскийдің бастамасымен құрылды. Иглопольге жергілікті билік күшті қолдау көрсетті. Бжостовский біраз уақыт Ауыл шаруашылығы министрі және Польша Футбол қауымдастығының директоры болғандықтан, оның сүйікті командасы футбол және бокс салаларында да табысқа жетіп, маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Иглопольдің ең жақсы жылдары, 1980 жылдардың соңы, оның демеушісінің өркендеуімен тікелей байланысты. Соңғы кезде екі команда да төменгі лигаларда ойнап, жоғарылауға үміттенеді. Екі клуб та Польшаның оңтүстік-шығысындағы ең қатыгез дербилердің бірі – Дьобица дербисінде бақ сынасады.