Кіріспе
Гвинеялық бабуин (Papio papio) – Ескі әлем маймылдары тұқымдасына жататын бабуин. Кейбір (ескі) жіктемелерде Papio туысының тек екі түрі ғана тіркеледі: осы түр және хамадрия бабуины. Мұндай жіктемелерде Papio туысының қалған барлық түрлері P. papio-ның кіші түрлері саналады және бұл түр саванна бабуины деп аталады. Гвинеялық бабуин Африканың батысындағы шағын аумақта қоныстанды. Оның ареалына Гвинея, Сенегал, Гамбия, Мавританияның оңтүстігі және Малидің батысы кіреді. Оның мекен ету ортасы құрғақ ормандар, галереялық ормандар және олармен іргелес жатқан бұталы саванналар немесе далалар болып табылады. Оның қызғылт қоңыр түктері, түксіз, күлгін немесе қара беті, кішкентай шашымен оралған, иттің тұмсығына ұқсас тұмсығы және дөңгелек иіліммен ұсталған құйрығы бар. Сондай-ақ, оның аяқ-қолдары жерде ұзақ қашықтыққа жүруге бейімделген. Гвинеялық бабуин – бабуиндердің ең кішкентай түрлерінің бірі, салмағы 13-26 кг аралығында. Олардың өмір сүру ұзақтығы әдетте 20-дан 50 жылға дейін жетеді. Бұл күндізгі және құрлықта тіршілік ететін жануар, бірақ ол жыртқыштардан сақтану үшін түнде ағаштарда немесе биік тастарда ұйықтайды. Ұйықтауға қолайлы ағаштардың саны топтың мөлшерін және ареалын шектейді. Ол 200-ге дейін жететін топтарда өмір сүреді, әрбір топта белгілі бір иерархиялық реті бар. Топтық өмір сүру арыстан сияқты жыртқыштардан және гиеналардың түрлерінен қорғауды қамтамасыз етеді. Барлық бабуиндер сияқты, ол жемістер, түйнектер, тамырлар, қабықтар, шөптер, жасыл жапырақтар, тұқымдар, түйнектер, жапырақтар, жаңғақтар, дәнді дақылдар, жәндіктер, құрттар, құстар және ұсақ сүтқоректілерді қоса алғанда, кез келген нәрсені жейтін, мүмкіндікті пайдаланатын жандық. Гвинеялық бабуин қол жетімді барлық нәрсені жейтін болғандықтан, шектеулі ресурстарға немесе қиын жағдайларға ие аумақтарды мекендеуге қабілетті. Оның болуы су іздеу арқылы және қалдықтарымен тұқымдарды тарату арқылы мекендеу ортасын жақсартуға көмектеседі, бұл өсімдіктердің өсуін ынталандырады. Гвинеялық бабуин – өте жақсы қарым-қатынас жасайтын жануар. Ол әртүрлі дауыстар мен дене қимылдары арқылы байланыс жасайды. Бір-бірімен сөйлесуден басқа, бұл жануардың жыртқыштарға түсінілуге арналған дауыстық сигналдары да бар. Шағын ареалы мен мекендеу ортасының жоғалуына байланысты Гвинеялық бабуин IUCN (Халықаралық табиғатты қорғау одағы) тарапынан "қауіпке жақын" деп саналады.
The Guinea baboon (Papio papio) is a baboon from the Old World monkey family. Some (older) classifications list only two species in the genus Papio, this one and the hamadryas baboon. In those classifications, all other Papio species are considered subspecies of P. papio and the species is called the savanna baboon. The Guinea baboon inhabits a small area in western Africa. Its range includes Guinea, Senegal, Gambia, southern Mauritania and western Mali. Its habitat includes dry forests, gallery forests, and adjoining bush savannas or steppes. It has reddish brown hair, a hairless, dark violet or black face with the typical dog like muzzle, which is surrounded by a small mane, and a tail carried in a round arc. It also has limb modifications that allow it to walk long distances on the ground. The Guinea baboon is one of the smallest baboon species, weighing between 13 and 26 kg (28.6–57 lbs). Their life spans are generally between 20 and 50 years. It is a diurnal and terrestrial animal, but sleeps in trees or high rocks at night, away from predators. The number of suitable sleeping trees limits the group size and the range. It lives in troops of up to 200 individuals, each with a set place in a hierarchy. Group living provides protection from predators such as the lion and various hyena species. Like all baboons, it is an omnivorous highly opportunistic feeder, eating fruits, buds, roots, bark, grasses, greens, seeds, tubers, leaves, nuts, cereals, insects, worms, birds and small mammals. Because it will eat practically anything available, the Guinea baboon is able to occupy areas with limited resources or harsh conditions. Its presence may help improve habitats because it digs for water and spreads seeds in its waste, encouraging plant growth. The Guinea baboon is a highly communicative animal. It communicates by using a variety of vocalizations and physical interactions. In addition to vocalizations to each other, this animal has vocal communications apparently intended to be received and interpreted by predators. Due to its small range and the loss of its habitat, the Guinea baboon is classified as "near threatened" by the IUCN.
Физикалық сипаттама
Бабуин – жыныстық диморфизмді айқын көрсететін, қорғану үшін аналықтары мен жас ұрпақтары аталықтарына тәуелді болатын ірі денелі приматтар. Гвинея бабуиндарының жүні қызыл түсті болып келеді, сондықтан оларды кейде қызыл бабуин деп атайды. Олардың артқы жағында түк жоқ, ал беттері сары қоңыр борылармен қара түсті. Аналықтарының мүжігі қызғылт, ал аталықтарының басы мен иығында қалың жүні болады. Бабуиннің ерекше белгісі – ұзын молярлары мен кең инцизорлары. Ұзын кәдімгі тістері – бабуин түрлеріндегі жыныстық диморфизмнің көрсеткіші. Алдыңғы және артқы аяқтарының ұзындығы шамалы ғана ерекшеленеді, ал қол-аяқтарының саусақтары салыстырмалы түрде қысқа және жуан болып келеді, бұл олардың көтерілуін қиындатады. Бабуиндар – маймылдардың ішіндегі ең ірі топтардың бірі және дене мөлшері бойынша жыныстық диморфизмге ие (яғни, аталықтары мен аналықтарының дене мөлшері әртүрлі). Олардың топтағы саны 30-дан 200-ге дейін ауыспалы болады. Дегенмен, ең көп кездесетін топ мөлшері – 30–40 жеке тұлға. Көбінесе топ ішінде айқын аталықтар иерархиясы және аналықтар үшін қатал бәсекелестік орын алады. Осы бәсекелестік түрлер арасындағы жыныстық диморфизмге алып келеді. Алайда, олардың ұқсастығына қарамастан, Гвинея бабуиндарының әлеуметтік мінез-құлқы Хамадрия бабуиндарынан едәуір өзгеше. Гвинея бабуиндарының аталықтары Хамадрия бабуиндарының аталықтарындай қатаң үстемдік танытпайды, және Хамадрия бабуиндарының аналықтарынан айырмашылығы, Гвинея бабуиндарының аналықтары топты басқаруда белсенді рөл атқарады. Аталықтары бір-біріне ерекше төзімді, ал осы түрде агрессия өте сирек кездеседі. Бабуиндарға (және жалпы ескі әлем маймылдарына) тән ерекшелік – Гвинея бабуиндары да тамақты бөліседі. Гвинея бабуиндарының топтары құрылымы тұрақсыз, себебі аналықтары кейде еркектерден уақытша, тек аналықтардан тұратын топтарда ұзақ уақыт өткізеді, ал бірнеше аталықтар бірігіп, аз дауласып ынтымақтаса алады. Осы икемділік кейбір зерттеушілерді Гвинея бабуиндарының мінез-құлқын ертедегі адамдардың бабаларымен салыстыруға итермелейді. Хамадрия бабуиндарының аталықтары аналықтарын ұрлап, оларды жақын ұстау үшін мойынды тістеп, күштеп иеленсе, Гвинея бабуиндарының аналықтары аталықтарды өздері таңдайды, аталықтары әдетте олардың қозғалысын бағыттап, адалдықтарын жеңу үшін күтім көрсетеді. Гвинея бабуиндарының гарем иелері Хамадрия бабуиндарының гарем иелеріне қарағанда аналықтарына көбірек төзімді. Гвинея бабуиндарының аналықтары басқа гаремдердің аналықтарымен ғана емес, тіпті басқа аталықтармен де еркек жұбайының наразылығын тудырмастан жақын қарым-қатынас жасайды. Аналықтары еркектерге жақындап, олар қалағандай жұптасуды бастайды және тіпті бірнеше аталықпен жұптасады (бірақ көбінесе гарем иесімен), бұл Хамадрия бабуиндарының аналықтарының "адалдығынан" мүлдем өзгеше. Шымпанзелерде, зәйтүн бабуиндарында және макактардың әртүрлі түрлерінде байқалатындай, осы көп әйелділік, әдетте, ұрпақтарының әкесін жасыру үшін, аталықтардың бала өлтіруіне қарсы стратегия ретінде қолданылады, бұл Хамадрия бабуиндарында кездеседі, бірақ Гвинея бабуиндарында әлі байқалмаған (дегенмен, Гвинея бабуиндарының аталықтары сәбилерді уақытша ұрлап, кейін қайтарып алу жағдайлары тіркелген). Аталықтар арасындағы аналықтар үшін бәсекелестік айтарлықтай азайтылған немесе мүлдем жоқ. Хамадрия бабуиндарынан және басқа да кейбір түрлерден айырмашылығы, Гвинея бабуиндары жақсы альпинист емес және ұйқы үшін биік тастар мен жартастарға қарағанда ағаштарға көбірек бейім. Ағаш діңінің қалың бұтақтарында ең үлкен аталықтары ұйықтайды, ал төменгі сатыдағы мүшелері мен жас ұрпақтары діңнен алыс орналасқан кішірек және әлсіз бұтақтарда жатады. Күндіз олар көбінесе жерде азық іздеп, төрт аяғымен жүгіріп жүреді. Гвинея бабуиндары басқа бабуин түрлерінен ерекшеленеді, өйткені олар басқа аталықтармен тығыз достық қарым-қатынас жасайды, сәлемдесу рәсімі ретінде бір-бірінің жыныс мүшелерін ұстап, сондай-ақ бір-біріне көтеріліп, құшақтап жатады.
Көбею
Гвинеялық бабуиндардың аналықтарының жыныстық ісінуі шамамен 10-12 күн бұрын басталып, ең жоғары нүктесіне жеткеннен кейін шамамен сегіз күн бойы сақталады. Содан кейін аналықтар еркектерге жыныстық қатынасқа дайын екендерін көрсететін мінез-құлық көрсетеді. Орташа жүктілік мерзімі шамамен алты айды құрайды, ал бала емізу шамамен алты-сегіз айға дейін жалғасады. Аналықтар еркектің қылықтарын тойтарып, оған қарсайы қиқырық салып, көбінесе ағашқа шығып кетеді.