Жаңа Зеландияның Солтүстік Аралындағы Тараруа таулары
Tararua Range
Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Тараруа таулары: географиясы, ең биік шыңдары (Pukeamoamo/Mitre, Bannister, Hector) және Тараруа орманы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы тау тізбегі
Mountain range in the North Island of New Zealand
Тараруа жотасы, көбінесе Тараруа жоталары немесе Тараруа деп аталады, Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы бірнеше тау жоталарының бірі. Тараруа жотасы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Палмерстон-Норт маңынан басталып, Ремутака жотасының солтүстік ұшы басталатын Хатт аңғарының жоғарғы ағысына дейін созылады. Ол солтүстікте Руахин жотасының оңтүстік жағынан Манавату шатқалы арқылы бөлінеді. Жотаның көп бөлігі жабайы табиғат болып, Тараруа орман паркі ретінде қорғалады. Тараруа жотасының ең биік шыңы – Пукеамоамо / Митре (Митре шыңымен шатастырмау керек). Басқа да көрнекті шыңдарға Банистер тауы және Гектор тауы жатады, соңғысы ғалым сэр Джеймс Гектордың құрметіне аталған. Маори тілінде оның атауы – Пукемоуму, яғни «құрдымды төбе». Жоталардың биіктігі орташа есеппен 1300–1500 метрді құрайды. Бұл аймақтың бұрын тегіс жазық болғанын көрсетеді. Шамамен 10 миллион жыл бұрын осы салыстырмалы түрде төмен жатқан аймақтың бөліктері көтеріліп, Солтүстік аралдың оңтүстік бөлігі үшін таулы тірек құрды. Кейінгі эрозия қазіргі кездегі терең өзен аңғарларымен бөлінген параллель жоталардың қалыптасуына әсер етті. Жоталар Капити жағалау жазығының фондық түрін құрайды.
The Tararua Range, often referred to as the Tararua Ranges or Tararua, is one of several mountain ranges in the North Island of New Zealand. The Tararua Range runs northeast–southwest for from near Palmerston North to the upper reaches of the Hutt Valley, where the northern tip of the Remutaka Range begins. It is separated in the north from the southern end of the Ruahine Range by the Manawatū Gorge. Most of the Range is wilderness, protected as the Tararua Forest Park. The highest peak in the Tararua Range is Pukeamoamo / Mitre (not to be confused with Mitre Peak) at Other prominent peaks include Mount Bannister at and Mount Hector at , which is named after the scientist Sir James Hector. Its Māori name is Pukemoumou, or 'hill of desolation'. The summits of the ranges average between 1,300 and 1,500 metres in height. This consistency indicates that the region was once part of a level plain. About 10 million years ago parts of this relatively low lying area were thrust up, creating a mountainous backbone for the southern part of the North Island. Subsequent erosion contributed to the present pattern of parallel ranges divided by deep river valleys. The ranges provide a back drop for the Kāpiti coastal plain.
Климат және өсімдіктер
Тау жоталарының батыс беткейлері Кук бұғазы арқылы оңтүстікке қарай бағытталған ылғалды желдердің әсеріне ұшырайды. Бұл жылдық шамамен 5000 мм жауын-шашынның түсуіне себеп болады, нәтижесінде таулардың батыс жағында қылқан жапырақты ағаштар, папоротниктер және бұталар басым. Ал, керісінше, шығыс жағында құрғақ ортада жапырақты ормандар кездеседі. Тараруа жотасының солтүстік бөлігіндегі орман негізінен тау және миро ағаштарынан тұратын жергілікті ормандардан құралған. Оңтүстікке қарай бұта сияқты түрлер кеңінен таралған. Соңында, Тасман теңізіне қараған таулардың батыс беткейлерінде риму, тарриер, матай, тотара және кахикатеа сияқты аралас жергілікті ағаштар басым.
The western slopes of the ranges are subject to prevailing moisture carrying winds, channelled by Cook Strait to the south. These are the source of an annual rainfall of approximately 5,000 mm, resulting in the dominance of conifers, ferns and shrubs on the western side of the ranges. By contrast, the pattern on the eastern side is one of open beech forest in a drier environment. The forest in the northern part of the Tararua Range consists mainly of tawa and miro indigenous woodlands. Further south species such as beech are widely seen. Finally, along the west slopes of the ranges facing the Tasman Sea, mixed native species such as rimu, tarrier, mataī, tōtara and kahikatea are dominant.
Тарих
Тараруа жотасының қиын-қыстау жер бедері мен жиі кездесетін қатал ауа райы ертедегі маорилердің оған елеулі ену әрекеттерін жасауын қиындатты. XII ғасырда моа аңшыларының барлауларына археологиялық дәлелдер болғанымен, таулар шығыс және батыс жағындағы өзендер, көлдер және жағалаулар бойында орналасқан тайпалық елді мекендер арасындағы үлкен физикалық кедергі болып қала берді. Кейбір Нгати Мамоэ (Kāpiti Coast жанындағы ертедегі маори қоныс жайлары) Рангитане және Муаупоко івилері (тайпалық топтар) тарапынан ығыстырылғаннан кейін Тараруа тауларында пана тапқан деген қаңтар бар. Нгати Мамоэ аман қалғандары Таруара жотасының патупайарехи (ұлылыққа толы халық) ретінде мифтік мәртебеге ие болды. 1820 жылдары Муаупоко өз кезегінде Те Раупараха бастаған Нгати Тоаның шабуылынан қашып, тауға үдеп кетті. Мұндай шабуылдарға қарамастан, тау тізбегі алыстағы құдайлардың немесе қатігез жабайы адамдардың (маэро) мекені болып қала берді. Сондықтан, оны құрметтеу қажет болды, бірақ одан сақтану керек еді. 1870 жылдары тау-кен аймағының үлкен бөлігі айналасындағы аймақтың иесі болған івилер коалициясы арқылы Жаңа Зеландия үкіметіне сатылды. "Тараруа блогы" сатып алудан ерекшеленген 1000 акр жер қасиетті Хапуакорари көлін қорғау үшін резервтелді, оның нақты орны белгісіз болып қалды. Еуропалық қоныс жайлаушылар, маорилер сияқты, Тараруа жотасының тік беткейлері мен терең шатқалдарына жеңіл қол жеткізе алмады және олардың ауқымы оларды қорқытып тастады. Осылайша, бұл аймақ оған жақын жатқан құнарлы жазықтардың дамуынан қалыс қалды. 1881 жылы Тараруа блогының 36000 акры, оның ішінде төрт өзеннің су жиналатын алаптары мемлекеттік орман ретінде жарияланып, қорғауға алынды. Келесі онжылдықтарда 250 000 акрдан астам мемлекеттік қорғау аймағы құру үшін қосымша су жиналатын алаптар қосылды. Тараруа жотасының көркемдігі Виктория дәуірінде таулардың суреттеріне кеңінен шабыттандырды, бірақ көбінесе романтикалық стильде және көбінесе алыстан салынды. 1920 жылдары көршілес аймақтардың көп бөлігі қоныстанғаннан кейін, таудың пайдалану емес, ашық ауада демалыс орны ретіндегі әлеуеті мойындала бастады.
The rugged terrain and frequently harsh weather of the Tararua Range served to discourage any substantial attempt at penetration by early Māori. Although there is archaeological evidence of exploration by moa hunters as early as the twelfth century, the mountains remained a massive physical divide between the tribal settlements located along rivers, lakes and coastlines to the east and west. Some of the Ngati Mamoe (early Māori settlers on the neighbouring Kāpiti Coast) are reputed to have taken refuge in the Tararua mountains after they were displaced by the Rangitane and Muaūpoko iwi (tribal groups). The Ngati Mamoe survivors attained a mythical status as the patupaiarehe (fairy folk) of the Tarurua Range. In the 1820s the Muaūpoko in turn were forced to flee to the ranges when under attack by the Ngāti Toa led by Te Rauparaha. In spite of such intrusions, the mountain range remained the home of distant gods or hostile wild men (maero). As such, it was a special place to be respected but avoided. In the 1870s a large portion of the ranges was sold to the New Zealand Government by a coalition of the Iwi in possession of the surrounding region. Specifically excluded from this "Tararua Block" purchase was an area of 1,000 acres reserved to protect the sacred lake Hapuakorari, the exact location of which remained uncertain. European settlers, like their Māori counterparts, found the steep ridges and deep valleys of the Tararua Range difficult of access and intimidating in scale. The range accordingly escaped the development of the fertile plains that bordered on it. In 1881 36,000 acres of the Tararua Block, including key catchment areas for four rivers, was classified as State Forest, subject to protection. Additional watersheds were added over the following decades, to create a Crown conservation reserve in excess of 250,000 acres. The scenic beauty of the Tararua Range made the mountains a popular subject for paintings during the Victorian period – though largely romanticized and usually undertaken from a distance. By the 1920s, with the neighbouring countryside largely settled, the potential of the range as an area for outdoor recreation rather than for exploitation began to be recognised.
Тарауа орман саябағы
116 535 гектар аумақты алып жатқан Тараруа орман паркі Тараруа тау жотасының үштен екі бөлігінен астам аумақты қамтиды. Оны Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті басқарады және солтүстіктегі Пахиатуа жолынан оңтүстіктегі Римутака жотасына дейін созылады. Тау жотасының шығыс жағындағы басты кіреберіс Холдсвортта, ал батыс жағында Отаки Форкста орналасқан.
The 116,535 hectare Tararua Forest Park covers more than three quarters of the Tararua Range. It is administered by the New Zealand Department of Conservation and extends from the Pahiatua Track in the north, to the Rimutaka Saddle in the south. The main entrance on the eastern side of the ranges is at Holdsworth, and on the west side from Ōtaki Forks.
Жолдар
Тау жотасының бүкіл енімен өтетін жалғыз, кез келген ауа райында қолданылатын жол – Палмерстон-Норт және Пахиатуа қалаларын байланыстыратын Пахиатуа трассасы. 2017 жылы үнемі қайталап болатын үлкен құлғынға байланысты Манавату шатқалындағы жол мәңгі жабылып қалғаннан бері бұл жолдың жүктемесі артып, жиі пайдаланылуда.
The only all weather road right across the range is the Pahiatua Track, which joins Palmerston North and Pahiatua. It is now used more heavily since the Manawatū Gorge road was permanently closed in 2017 due to recurring large landslides.
Демалыс
Тараруа жотасы Үлкен Веллингтон аймағы үшін танымал жаяу серуенге шығу орны болып табылады. Бұл елдегі ең көп бағаланатын жоталардың бірі, жыл сайын 120 000 мен 150 000 аралығында адам келеді. Көптеген жаяу серуен жолдарының арасында батыстағы Ōtaki Forks-тан басталып, Гектор тауынан өтіп, Kaitoke арқылы аяқталатын Оңтүстік өткелі ең әйгілісі. Оларға көлікпен жетуге болады, бірақ саяхатшылар кейде су өткелдері бар қиыршық тас жолдармен өтуі мүмкін. Кемпингтер әдетте жотаның етегінде, өзен немесе ағын жанында орналасқан.
The Tararua Range serves as a popular tramping location for the greater Wellington district. It is one of the most frequently entered ranges in the country, with between 120,000 and 150,000 people visiting each year. Among the many tramping tracks is the well known Southern Crossing running from Ōtaki Forks in the west, over Mount Hector and exiting via Kaitoke. They are accessible by car, although visitors may need to travel over gravel roads that contain occasional fords. Campsites are generally located within the foothills of the range, alongside a river or stream.
Қаңғыраулық
Тараруа жотасы Веллингтон және жақын жердегі қалалардың халқы үшін ыңғайлылығының арқасында Жаңа Зеландиядағы жаяу серуендеу тарихында маңызды рөл атқарады. Ең көп таралған екі бағыт – Левиннен Вайрарапаға дейінгі Солтүстік өткелі және Отаки Форкстан Мастертонға жақын жерге дейінгі Оңтүстік өткелі.
The Tararua Range is significant in the history of tramping in New Zealand, due to its accessibility for people in Wellington and nearby towns. Two of the most popular tracks are the Northern Crossing from Levin to the Wairarapa, and the Southern Crossing from Ōtaki Forks to near Masterton.
Сач іздеу
1933 жылы сәуір айында Тараруа жотасы кейін "Сатч іздеуі" деп аталатын оқиғаның ортасы болды. Ерик Хилл, Морва Уильямс, Берт О’Киф және доктор Билл Сатч қыс мезгілінде Те Матавай үйінен Холдсворт тауына өтуге тырысқанда екі аптадан астам уақыт бойы хабарсыз кетті. Брокэн Эксе Пинаклзді басып өту кезінде болған апат, топтың жоспарланғандай бір күнде Холдсворт тауына жетуіне бөгет болды. Содан кейін нашар ауа-райы оларды таудың қырларынан түсірді. Олардың Вайохин өзенімен белгісіз жолмен төмен түсуіне екі аптадан астам уақыт кетті. Топтың жоғалып кеткенін бір аптадан кейін байқады, одан кейін шамамен 200 адам қатысқан және көптеген адамдардан көмек жиналған іздеу жұмыстары басталды. Бұл Жаңа Зеландияда радиобайланыс пен авиацияны алғаш рет пайдаланған іздеу операциясы болды және Жаңа Зеландияның ерікті Жерді іздеу және құтқару қызметінің (LSAR) құрылуына үлкен үлес қосты деп есептеледі. Оқиға сол кездегі БАҚ-та кеңінен жарияланды, ал топ қайтып келгеннен кейін, жабайы табиғатқа кіретін адамдардың жауапкершілігі туралы қызу пікірталас туды.
In April 1933, the Tararua Range was the focus of what later came to be known as The Sutch Search when Mr. Eric Hill, Miss Morva Williams, Mr. Bert O’Keefe and Dr. Bill Sutch went missing for more than two weeks during an attempt to traverse from Te Matawai Hut to Mount Holdsworth during winter. An accident while sidling the Broken Axe Pinnacles prevented the group getting to Mt Holdsworth in a day as planned. Then bad weather forced them off the ridge tops. It took more than two weeks for them to find a route down the untracked Waiohine River. The group was noticed to be missing after a week, at which time a search developed that eventually involved roughly 200 people and solicited many donations from members of the public. The search was the first in New Zealand to involve radio communications and aircraft, and is generally considered to be one of the major contributing events towards the formation of New Zealand's voluntary Land Search and Rescue service (LSAR). It was covered intensely by media at the time, and when the group finally returned they sparked strong public debate regarding the responsibilities of those who enter the wilderness.
Қаза тапқандар
1970 жылдан бері Тараруа жотасындағы тік сайлар, тығыз өсімдіктер, қиын өткелдер мен ауа райының күрт өзгеруі салдарынан жиырма екі адамнан астам таугер қайтыс болды, соңғысы 2023 жылдың қаңтарында тіркелді. Басқа қаза болғандардың арасында Жаңа Зеландия Ұлттық мұражайы Те Папаның бас директоры доктор Седдон Беннингтон және 2009 жылдың маусымында суықтан қаза тапқан Марселла Джексон болды. Бұл аймаққа жиі қолайсыз ауа райы тән және тәжірибесіз саяхатшылар үшін қауіпті саналады.
A combination of steep terrain, dense bush, difficult river crossings and changeable winter weather conditions has caused over twenty two tramping deaths in the Tararua Range since 1970, most recently one in January 2023. Other deaths included those of the Chief Executive of the National Museum of New Zealand Te Papa: Dr Seddon Bennington and a friend Marcella Jackson, who died of hypothermia in June 2009. It frequently encounters adverse weather and is not regarded as a suitable event for inexperienced participants.