Кіріспе

Американдық тарихшы және әйелдер сайлау құқығының белсендісі (1876–1958)

Мэри Риттер Берд (5 тамыз 1876 – 14 тамыз 1958) – американдық тарихшы, автор, әйелдер сайлау құқығының белсендісі және әйелдер тарихының мұрағатшысы, сонымен қатар өмір бойы әлеуметтік әділеттің жақтасы болды. Прогрессивтік дәуір реформаторы ретінде Берд еңбек және әйелдер құқықтары қозғалыстарында белсенділік танытты. Ол сондай-ақ әйелдердің тарихтағы рөлі туралы бірнеше кітап жазды, оның ішінде «Әйелдерді түсіну» (1931), «Америка әйелдердің көзімен» (редактор, 1933) және «Тарихтағы әйел – күш ретінде: дәстүрлер мен шындықтарды зерттеу» (1946) – оның маңызды еңбегі. Сонымен қатар, ол күйеуі, тарихшы Чарльз Остин Бердпен бірлесіп жеті оқулықтың авторы болды, ең танымалдары – «Американдық өркениеттің өркендеуі» (1927), екі томдық, «Американың орта жолы: өркениет идеясын зерттеу» (1939) және «Американдық рух» (1942) – «Американдық өркениеттің өркендеуі» сериясының үшінші және төртінші томдары. Олардың «АҚШ-тың негізгі тарихы» атты жеке кітабы ең көп сатылған туынды болды. ХХ ғасырдың басында Берд Он тоғызыншы түзетуді қабылдауды белсенді түрде қолдады және әйелдер кәсіподақ лигасы, өзін-өзі қамтамасыз ететін әйелдердің теңдік лигасы (кейін әйелдер саяси одағы деп қайта аталды), Нью-Йорк қалалық сайлау партиясы және жалақылы жұмыс істейтіндердің сайлау лигасы сияқты бірнеше әйелдер сайлау құқығы ұйымдарының жұмысына қатысты. Ол сондай-ақ әйелдер сайлау құқығы үшін Конгресс одағының (кейін Ұлттық әйелдер партиясы деп аталды) кеңесші кеңесінің мүшесі болды. Бір кезде ол «The Woman Voter» және «The Suffragist» атты сайлау құқығы туралы басылымдарды редакциялады. Бердтің әйелдер тарихына деген қызығушылығы 1935 жылы Нью-Йоркте Бүкіләлемдік әйелдер мұрағаты орталығын құруға алып келді. Орталық 1940 жылы ішкі мәселелер мен қаржы тапшылығына байланысты жабылып, бірақ оның күш-жігері бірнеше колледждер мен университеттерді әйелдер тарихы бойынша ұқсас жазбаларды жинауды бастауға ынталандырды. Берд Радклиф және Смит колледждерінде әйелдер тарихы мұрағаттарының дамуына консультант ретінде көмектесті, нәтижесінде Гарвард университетінің Радклиф жоғары мектебінде Америкадағы әйелдер тарихы бойынша Артур және Элизабет Шлезингер кітапханасы және Смит колледжіндегі София Смит жинағы құрылды.

Отбасылық негіздер

Мэри Риттер 1876 жылдың 5 тамызында Индиана штатының Индианаполис қаласында Нарцисса (Локвуд) және Эли Фостер Риттер отбасында дүниеге келді. Ол отбасының төртінші баласы және үлкен қызы еді. Мэридің анасы Кентукки штатының Париж қаласында туған және Кентукки штатының Торнтон қаласындағы Бруквилл академиясын бітірген. 1861 жылы отбасымен Гринкастлге, Индианаға (қазіргі ДеПау университеті орналасқан Асбери университеті) көшуге дейін ол Кентуккиде мұғалім болып жұмыс істеді. Оның әкесі Рейчел (Джессуп) және Джеймс Риттердің ұлы болды. Ол Индианаполистің батысында, Индиана штатының Хендрикс округіндегі ата-анасының фермасында туып өсті. 1859-1861 жылдары Индианаполистегі Солтүстік-Батыс Христиан университетінде (қазіргі Батлер университеті) оқығаннан кейін, 1861 жылдың сәуір айында Одақ армиясына қабылданып, Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай 16-шы Индиана жаяу әскер полкіне қосылды. Кейіннен Илай Риттер 79-шы Индиана жаяу әскер полкіне ауыстырылды және 1863 жылдың маусым айында әскерден құрметпен босатылды. Әскери қызметтен кейін ол Асбери университетінде оқуға түсіп, 1865 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1866 жылдың маусым айында Гринкастл тұрғыны Нарцисса Локвудқа үйленді. Шамамен он алты жасында ол 1893 жылы әкесі мен басқа бауырларының оқыған орны – ДеПау университетіне түсіп, Каппа Альфа Тета студенттік қауымының мүшесі болды. Ол сондай-ақ сынып президенті болып сайланды. Риттер кейіннен ДеПаудағы екі студент қызының, әйелдерге арналған дәстүрлі оқу бағдарламаларымен және іс-шаралармен шектелуден бас тартқан әсері болғанын айтты. Риттерге ертедегі тағы бір ықпал еткен неміс тілінің профессоры Генри Б. Лонгден болды, ол неміс тілін оқытуда мәдениетті, әдебиетті және философияны енгізіп, студенттерінен оқуларын кеңірек контексте қарастыруды сұрады. Университетте оқып жүргенде Риттер Чарльз Остин Бирдпен танысып, қарым-қатынас бастады. Бирд, Индиана штатының Генри окруғының тумасы, бай фермер мен жылжымайтын мүлікке инвестиция жасайтын адамның ұлы еді. Спайсленд академиясын (Генри округінің квакерлік мектебі) бітіргеннен кейін, Бирд 1894 жылы ДеПау университетіне түсіп, 1898 жылы Фи Бета Каппа құрметті дипломмен бітірді. Чарльз Бирд тарих пәні бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алып, Колумбия университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш соғысқа қарсы көзқарасты ұстанған профессорларды жұмыстан шығарғаннан кейін наразылық білдіріп, 1917 жылы профессорлық қызметінен кетті, бірақ жазушы және тарихшы ретінде мансабын жалғастырды.

Еуропалық ықпал

1900-1902 жылдары Англияда тұрған кезінде Мэри Бирд тарихты оқыды және неміс тілінен сабақ берді. Ол сонымен қатар британдық индустриалдық қоғамдағы жұмысшы табының ауыр жағдайын көрді. Бирд, радикалды суфражистер мен социалистік реформаторлар Эммелин Панкхерст және оның қыздары Кристабель Панкхерст пен Сильвия Панкхерст, сондай-ақ басқа да көшбасшылармен достық байланыс арқылы британдық еңбек және әйелдер сайлау құқығы қозғалысына қатысты. Бирдтың еуропалық зиялылармен танысуы жұмысшы табының күресіне, прогрессивті саясатқа, әлеуметтік реформалар мен әлеуметтік теңсіздікке деген қызығушылығына әсер етті. Бирд сайлау құқығының әйелдерге саяси лидерлерді сайлауға мүмкіндік беретініне сенді, олар өз кезегінде әлеуметтік әділеттілік реформаларын және жұмысшы табының экономикалық жағдайын және тұрмысын жақсартуға бағытталған үкіметтік ережелерді жүзеге асырады деп ойлады. 1910 жылы ол Кэрри Чепмен Кэтт басқаратын Нью-Йорк қалалық сайлау партиясының (NYCSP) белсенді мүшесі болды. 1910 жылдан 1912 жылға дейін Бирд оның "The Woman Voter" басылымын редакциялады, содан кейін жалақы алатын жұмысшылардың сайлау құқығы мәселесіне көбірек назар аударды. 1913 жылы Бирд NYCSP-ден шығып, Элис Пол мен Люси Бернс басшылығымен Әйелдер сайлау құқығы үшін Конгресс одағына (кейін Ұлттық әйелдер партиясы деп аталды) қосылды. Әйелдер сайлау құқығы қозғалысының бұл радикалды тобының мүшесі ретінде Бирд әйелдер сайлау құқығы митингтерін ұйымдастыруға көмектесті және оның апталық журналы "The Suffragist" редакторы болды. Полдың өтініші бойынша Бирд Одақтың конгресс комитетіне мүше болды. Бирдтың Конгресс одағына қосқан үлесі стратегиялық жоспарлау, демонстрацияларды ұйымдастыру және қатысу, лекциялар оқу, мақалалар жазу және Конгресс алдында куәлік беруді қамтыды, соның ішінде 1914 жылы әйелдер сайлау құқығы жөніндегі АҚШ Өкілдер палатасының конгресс комитетінде сөз сөйледі.

Чарльз Бирдпен бірлесіп жұмыс істегендер

Коннектикуттағы үйінен Мэри мен Чарльз Бирд бірлесіп жеті кітап жазды, бастапқысы – "Американдық азаматтық" (1914 ж.) орта мектеп оқулығы. Олардың есімдері бірлескен авторлар ретінде көрсетілгенімен, замандастары, кітап сыншылары мен басқа тарихшылар Мэридің үлесін назарға алмады. Тарихшылар Барбара Турофф, Энн Лейн және Нэнси Котт Мэри Бердтің еңбектерін талдап, ал Элен Норе Чарльз Берд туралы зерттеулерінде Бердтердің ынтымақтастығы толық серіктестік болғанын анықтады, бұл жұбайлардың өзі де растаған болатын. Алайда, Бердтер жариялаған еңбектеріне енгізген жеке үлестерін толыққанды сипаттамаған.

Жеке және редакцияланған шығармалар

Мэри Бердтің "Муниципалитеттердегі әйелдер жұмысы" (1915), ол жеке автор ретінде жазған алты кітаптың біріншісі, әйелдердің әлеуметтік реформалық күш-жігері де саяси қызмет есебінде қарастырылуы мүмкін екенін дәлелдеді. Сондай-ақ, ол әйелдерді қалалық басқару органдарында жетекші лауазымдарға ұмтылуға шақырды. Бердтің "Америкалық еңбек қозғалысының қысқаша тарихы" (1920) кітабы әлеуметтік реформалар мен жұмысшы табына қатысты, бірақ ол әйелдер тарихы бойынша жазған және редакциялаған еңбектерімен танымал, әсіресе "Әйелдерді түсіну" (1931), "Әйелдердің көзімен Америка" (редактор, 1933) және оның маңызды еңбегі – "Тарихтағы күш ретінде әйел: дәстүрлер мен шындықтарды зерттеу" (1946). Бердтің "Тарихтағы күш ретінде әйел" (1946) еңбегінде дәстүрлі феминистердің көзқарасына қарсы шығып, әйелдер ерлермен қатар тарихта әрқашан белсенді рөл атқарғанын дәлелдейді. Ол сондай-ақ, әйелдерді әлемдегі әсері емес, құрбандықтар ретінде қарастыру бұрмаланған және дұрыс емес екенін айтады. Берд әйелдің әлеуметтік жағдайы мен жынысы оның жетістіктерінде маңызды рөл атқарады деп сенді. Ол әйелдерді еркектер бағындырды деген феминистік идеяны қабылдамады және "ғасырлар бойы әйелдерге қатысты нақты шектеулерді әдейі төмендетті". Берд әйелдердің тарихын жазу арқылы оларды жігерлендіруге қатты сенді, ол былай деді: "Біз өз қоғамымыз қалай құрылғанын білмейміз, егер әйелдердің еркін сөзді, еркін жиналуды, дін бостандығын, барлық азаматтық құқықтарды, барлық гуманизмді, білімнің барлық салаларын және біз бағалайтын барлық нәрсені орнатуға салған үлесін білмейінше". Берд 1934 жылы "Америкалық әйелдерге әсер ететін саяси экономиканың өзгеруі" атты 56 беттік кітапша жазды, оны Америка Университет әйелдер қауымдастығы демеушілік етті, бұл әйелдерді зерттеу курсының прототипі болды. Оның күш-жігеріне қарамастан, ол оны колледж немесе университет деңгейіндегі курстарға енгізе алмады. Мэри және Чарльз Берд "Жаңа тарих" қозғалысының белсенді жақтастары болды, олар тарихқа әлеуметтік, мәдени және экономикалық факторларды қосуға тырысты – бұл әйелдердің үлесін қосуға бағытталған маңызды қадам. Феминистер тең құқықтылық туралы түзетуді қабылдауға тырысты, оған Берд қарсы болды. Берд үшін әйелдерді қанаудың дәстүрлі феминистік көзқарасы ғана емес, сонымен қатар пайдасыз болды, ал ерлермен теңдікке ұмтылу, әсіресе білім беру саласында, жеткіліксіз мақсат еді. Берд әйелдер қоғамға басқаша және әлеуметтік жағынан пайдалы нәрсені ұсына алады және ұсынуы керек деп санады, сондай-ақ әйелдер "мәдениет пен өркениетті" қамтамасыз етуші болуы керек екенін айтты. Келесі бес жыл бойы орталықтың директоры ретінде Берд бейбітшілік қозғалысындағы әйелдерге қатысты құжаттарды жинаудан тыс жобаның аясын кеңейтті. Ол орталық қоймада халықаралық деңгейдегі әйелдер тарихымен байланысты барлық жарияланған және жарияланбаған жазбаларды және басқа мұрағаттық материалдарды жинауға үміттенді. Сондай-ақ, әйелдер үшін зерттеу, білім беру және саяси бастамаларды ұйымдастыруды жоспарлады, сондай-ақ тарих жазуға көмектесуге бағытталған күш-жігерді қолдады. Берд орталықтың ұранын – "Документтер жоқ, тарих жоқ" – француз тарихшысы Нума Денис Фустель де Кулангтың сөзінен алды. Бердтің байланыстары арқылы орталық жобаны қолдауға көптеген демеушілер жинады. Сонымен қатар, Кэрри Чэпман Кэтт, Джейн Аддамс, Харриет Стэнтон Блатч және басқа да танымал әйелдер, мысалы, Элис Пол, Джорджия О'Киф, Фанни Херст және Инес Хейнес Ирвин де өздерінің қолдауын ұсынды. Швимер 1936 жылы орталықтың директорлар кеңесінен кетті, бірақ Элеонора Рузвельт пен Франсис Перкинс WCWA-ны қолдады, ол 1937 жылы 15 желтоқсанда Нью-Йоркте ресми түрде іске қосылды. Бастапқыда орталық материалдарды жинау, жазбаларды сақтау және әйелдер тарихына қызығушылық туғызу үшін танымал болды. Алайда, орталықтың директоры ретінде Берд әйелдер қозғалысы ішіндегі ұзақ уақыттан бері келе жатқан айырмашылықтардың, сондай-ақ оның басшылығы арасындағы жеткіліксіз қаржыландыру мен келіспеушіліктердің нәтижесінде көптеген бәсекелестік мүдделермен айналысты. Орталық ешқашан Бердтің үмітін ақтамады және ол 1940 жылы қызметінен кетті. WCWA сол жылдың соңында, негізінен ішкі жанжалдар мен қаржыландырудың жетіспеушілігіне байланысты, мақсаттарына толық қол жеткізе алмай жабылды. Бердтің WCWA-мен жұмыс істеуі бірнеше колледждер мен университеттерді әйелдер тарихы туралы ұқсас жазбаларды жинауды бастауға ықпал етті. Ол Радклиф және Смит колледждерінде әйелдер тарихы мұрағатының құрылуына көмектескені үшін мақталады, бұл әрине Гарвард университетінің Радклиф институтындағы Америка әйелдер тарихына арналған Артур және Элизабет Шлезингер кітапханасының және Смиттегі София Смит жинағының құрылуына әкелді. Сонымен қатар, WCWA-ның кейбір жазбалары кішкентай жинақтарға, мысалы, Нью-Джерси тарихи қоғамына берілді. Бердтің WCWA-дағы күш-жігері кейінірек Нью-Джерси әйелдер жобасының жұмысына да ықпал етті.

Британниканы сынға алу

1940 жылы Әйелдердің дүниежүзілік мұражай орталығы таратылғаннан кейін, Беардтың 1941 жылы басталған келесі жобасы – «Британника» энциклопедиясындағы әйелдер бейнесін талдау болды. Бұл жоба «Британника» энциклопедиясының бас редакторы Уолтер Юсттың ұсынысымен жүзеге асырылды. Беард әріптес әйел ғалымдардан (Дора Эдингер, Джанет А. Селиг және Марджори Уайт) команда құрып, «Әйелдерге қатысты «Британника» энциклопедиясын зерттеу» жұмысын жүргізуге шақырды. Беард және оның әріптестері 18 ай бойы жоба бойынша жұмыс істеді және 1942 жылдың қараша айында 42 беттік есепті Юстке тапсырды. Юсттың қызығушылық танытуына және «Британника» басылымына түзетулер енгізілетініне берген уәдесіне қарамастан, есептегі ұсыныстар назарсыз қалды. Беард нәтижеге көңілі толмады және 1947 жылғы хаттарында әйелдер енді бұл басылымға жазбауы керек екенін айтты. Есепте қолданыстағы мақалаларға қатысты маңызды ұсыныстармен қатар, жаңа мақалалар бойынша да ұсыныстар бар еді. Мысалы, авторлар аборт мәселесіне толыққанды қарастырылмағанын атап өтті. Бұл тек моральдық мәселе ғана емес, зерттеушілер абортты халық саны, саяси, денсаулық сақтау, медициналық және әлеуметтік мәселелермен де байланысты деп санайтын. Сондай-ақ зерттеуде білім беру туралы мақаланың еркекке басымдылығы бар екендігі айтылды; «Патшайым» туралы жеке мақаланың болмауына таңырқады; және әйелдердің денсаулық сақтау және медицина тақырыптарында «Британника» энциклопедиясында көрсетілмеуіне сұрақ қойды. «Ән» мақаласынан есепте былай делінген: «Еуропада әйелдер ән айтпаған сияқты. Хор құрамындағы және ән жазудағы қауымның еңбегі мүлдем ескерілмеген». Авторлар кіргізуді ұсынған тақырыптардың ішінде жуу, нан пісіру, бояу, аурухана, аштық, кір жуу және сұлулық салондары бар.