Атлант мөңгүсі: түрлері, өмірі мен қорғау шаралары

Кіріспе

Балық түрлері

балықтардың белгілі бір түрі

Атлантикалық ласось (Salmo salar) – Salmonidae тұқымдасына жататын шашақты қанатты балықтардың бір түрі. Бұл – сибірлік таймен мен Тынық мұхитының чинук лососінен кейінгі үшінші ірі түр. Оның ұзындығы бір метрге дейін жетеді. Атлантикалық ласось Атлантика мұхитының солтүстігінде және оған құятын өзендерде кездеседі. Көптеген популяциялары анадромалық, яғни өзендер мен ағындарда шабақтанып, бірақ өскен сайын теңізге көшіп, содан кейін ересек болғанда маусымдық түрде қайтадан көтеріліп, көбейеді. Ересек балықтар өзенге қайтып келгенде түсі мен сыртқы пішіні өзгереді. Бұл балықтың кейбір популяциялары тек үлкен көлдерге ғана көшіп, "көлге тірелген" болып, өмір бойы тұщы суда өтеді. Мұндай популяциялар түрдің таралған аймағының барлық жерінде кездеседі. Тынық мұхитының лосось түрлерінен айырмашылығы, S. salar итерапарлы, яғни ол көбеюден аман қалып, теңізге қайта оралып, келесі жылы осы процесті қайталай алады, оның 5-10% қайтадан көбею үшін теңізге оралады. Мұндай жекелеген балықтар өте сирек кездессе де, өте үлкен мөлшерге дейін өсе алады. Балықтың әртүрлі тіршілік кезеңдері ағылшын тілінде әртүрлі атаулармен белгілі: алевин, фрай, парр және смольт. Атлантикалық ласось өте пайдалы тағам және көптеген мәдениеттерде дәмді балықтардың бірі саналады. Сондықтан ол көптеген дәстүрлі тағамдардың құрамына кіреді және кейбір балықтардан қымбатқа сатылады. Осы себепті ол ұзақ жылдар бойы ойын-сауық және коммерциялық балық аулау нысаны болды, сондай-ақ орталықтың жойылуы да кейбір аймақтардағы популяцияға әсер етті. Нәтижесінде, бұл түр бірнеше елде қорғау шараларының нысаны болды, және 2000 жылдардан бері олардың сәттілігі байқалды. Бұл түрді аквакультуралық әдістермен өсіру технологиялары да жасалған, қазіргі уақытта ол әлемнің көптеген жерлерінде кең көлемде өсіріледі. Бұл жабайы балықтарға қол жетімді балама болғанымен, оны өсіру әдістері экологиялық белсенділердің сынына ұшырады.

Номенклатура

Атлантикалық лососьқа ғылыми екі атауын 1758 жылы швед зоологы және таксономисі Карл Линней берген. Salmo salar атауы латын тілінен алынған, онда salmo – лосось, ал salar – секіруші деген мағынаны білдіреді, М. Бартонның пікірінше, бірақ көбінесе "тұз судың тұрғыны" дегенді білдіреді. Льюис пен Шорттың латын сөздігі (Кларендон Пресс, Оксфорд, 1879) салар сөзін ақын Аусонийдің (4 ғасыр) "Идилдерінде" қолданылуына сәйкес, алабұғаның бір түрі деп аударады. Кейіннен әртүрлі түсті шолпандардың бір түр екені анықталды. Атлантикалық лосось үшін қолданылатын басқа атаулар: шығанақ лососі, қара лосось, каплиновый лососі, скрипка, себаго лососі, күміс лосось, сыртқы лосось және винниш. Олардың жетілу және өмірлік циклының әртүрлі кезеңдерінде оларды parr, smolt, grilse, grilt, kelt, slink және көктемгі лосось деп атайды. Теңізге сапарламаған Атлантикалық лосось теңізге шықпаған лосось (немесе Солтүстік Америкада ouananiche [fr]) деп аталады.

Сипаттама

Атлантикалық ласось – Salmo туысының ең ірі түрі. Теңізде екі жыл өткеннен кейін балықтың орташа ұзындығы және салмағы болады. Бірақ төрт немесе одан көп қыс теңізде тамақтанатын жекелеген балықтар әлдеқайда ірі болуы мүмкін. 1960 жылы Шотландияда Хоуп өзенінің сағасында ұсталған Атлантикалық ласосьтың салмағы , бұл барлық қолжетімді әдебиеттерде тіркелген ең ауыр салмақ. 1925 жылы Норвегияда ұсталған тағы бір балықтың ұзындығы , бұл ресми тіркелген ең ұзын Атлантикалық ласось. Жас Атлантикалық ласосьтың түсі ересек балықтың түсінен мүлдем өзгеше. Олар тұщы суда тіршілік еткен кезде көк және қызыл дақтары болады. Еректеген кезде олар күміс көк түс алды. Ересек балықты анықтаудың ең оңай жолы – бүйірлік сызықтың үстінде орналасқан қара дақтар, бірақ құйрық қанаты көбінесе дақсыз болады. Көбею кезінде еркектер аздап жасыл немесе қызыл түске боялады. Ласосьтың денесі шоқ пішіндес, тістері жақсы жетілген. Майлы қанаттан басқа барлық қанаттарының шеттері қара түсті.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Атлантикалық лососьтың табиғи көбейетін жерлері Еуропадағы өзендер мен Солтүстік Американың солтүстік-шығыс жағалауы. Еуропада Атлантикалық лосось Испанияның оңтүстігіне дейін және Ресейдің солтүстігіне дейін таралған. Спорттық балық аулаудың салдарынан Солтүстік Испаниядағы кейбір популяциялардың оңтүстік бөлігі азайып барады. Түрлердің таралуына тұщы су мекендеу ортасы мен климаттың өзгеруі оңай әсер етеді. Атлантикалық лосось суық суда тіршілік ететін балық және су температурасының өзгеруіне өте сезімтал. АҚШ-тағы ең оңтүстік Атлантикалық лосось шағылысу орындары Хаузатоник өзені мен оның Наугатук саласы болған. Дегенмен, 1609 жылы Генри Хадсон Атлантикалық лососьтың бір кезде Хадсон өзенімен де жүзгенін айтқан. Сонымен қатар, 10 000 жыл бұрынғы балық қабыршақтарының іздері Атлантикалық лосостің Нью-Джерсидің жағалауындағы көлде болғанын көрсетеді. 1988 және 1996 жылдарғы екі жарияланымда Атлантикалық лососьтың Жаңа Англияда тарихи тұста көптеп кездескені туралы пікірге күмән келтірілді, осы кездегі климат қазіргіден жылырақ болған. Бұл аргумент негізінен археологиялық қазбаларда басқа балық түрлерімен салыстырғанда сүйек қалдықтарының аздығына және молшылығы туралы тарихи мәлімдемелердің шамадан тыс болғанына байланысты болды. Кейінірек басқа бір зерттемеде археологиялық сүйек фрагменттерінің жоқтығын лосось сүйектерінің әлі де лосось көп жүзетін жерлерде сирек кездесуімен және жалпы алғанда, басқа балық түрлерімен салыстырғанда лососьид сүйектерін табудың қиындығымен түсіндірді. Еуропалықтардың қоныстануынан кейін АҚШ-та Атлантикалық лосось популяциясы күрт азайды. Тері саудасы, ағаш өңдеу, бөгеттер мен диірмендер және егін шаруашылығы тұщы су мекендеу ортасын бүлдіріп, Солтүстік Американың көптеген өзендерінің сыйымдылығын төмендетті. 1800 жылға қарай бобр популяциясы дерлік құрылысқа жетті, ал ағаштарды су арқылы тасымалдау және орманды кесу өзендердің эрозиясын және тіршілік ортасының жоғалуын одан әрі күшейтті. Ағаш және тері өнімдері егін шаруашылығына ауысқанда, тұщы судағы Атлантикалық лососьтың тіршілік ортасы одан әрі нашарлады. Тарихшы Д. В. Данфилдтің (1985) айтуынша, "1850 жылға қарай Солтүстік Америкадағы Атлантикалық лосось шағылысу орындарының жартысынан астамы жойылған". 1798 жылдың өзінде Канада Парламентіне Онтарио көліндегі популяцияларды қорғау мақсатында Атлантикалық лосості сақтау туралы заң жобасы енгізілді. Жаңа Шотландияның шығанақ аймағында 33 Атлантикалық лосось ағысының 31-і ағаш бөгеттерімен тосылып, көптеген су алаптарында ерте жүретін балықтардың жойылуына әкелді. Жағалаулық Атлантикалық лосось балық аулау Жаңа әлемнің маңызды экспорты болды, ірі балық аулау операциялары ірі өзен жүйелерінің жағалауында құрылды. Ең оңтүстік аймақтағы популяциялар бірінші болып жойылды. Жас лосось өзенде бір жылдан төрт жылға дейін болады. Олар жеткілікті үлкен болған кезде (шамамен), олар өзгеріске ұшырайды, өзенге бейімделген үлкен, сұр дақтардан теңізге бейімделген жылтыр жақтарға маскировкасын ауыстырады. Сонымен қатар, олар тұщы су мен теңіз суының арасындағы осмостық айырмашылықтарға бейімделу үшін эндокринологиялық өзгерістерге ұшырайды. Смолтификация аяқталғаннан кейін, parr (жас балық) енді ағымға қарсы емес, ағыммен жүзуді бастайды. Осы мінез-құлық өзгерісінен кейін балық енді смолт деп аталады. Теңізге жеткенде олар теңіз бетінің ағымдарын ұстанып, планктонмен немесе селді сияқты басқа балық түрлерінің шабақтарымен қоректенеді. Теңізде жүрген кезде олар өздерінің бүйірлік сызығындағы темір арқылы Жердің магнит өрісінің өзгеруін сезе алады. Бір жыл бойы жақсы өскеннен кейін олар өздерінің туған өзендеріне қайта оралатын теңіз бетінің ағымдарына көшеді. Лосось теңізде мыңдаған шақырым жүреді деген пікір қате, олар теңіз бетінің ағымдары арқылы серфинг жасайды. Олар өздерінің туған өзенін иіс арқылы таба алады, бірақ бұл расталмаған; Атлантикалық лосостің тек 5% ғана дұрыс емес өзенге жүзеді. Сондықтан, Атлантикалық лосостің таралу аймағы - олардың туған өзені және осы өзенмен дөңгелек жолмен байланысты теңіз бетінің ағымдары болуы мүмкін. 20-ғасырдың аяғында көптеген өзендерден балық аулаудың шамадан тыс көптігі мен тіршілік ортасының өзгеруі салдарынан жабайы лососьтың жоғалуы жалғасты. Ең көп жейтін тағамдарға кадисфлайлар, қара құрттар, майфлайлар, стоунфлайлар және басқа да балықтар жатады, олардың ішінде селді, алевиф, скомберидтер, құмшабақ және шағын треска бар. Солтүстік Америкада жартастық түрлері көбінесе "уананиче" деп аталады.

The natural breeding grounds of Atlantic salmon are rivers in Europe and the northeastern coast of North America. In Europe, Atlantic salmon are still found as far south as Spain, and as far north as Russia. Because of sport fishing, some of the species' southern populations in northern Spain are growing smaller. The species distribution is easily influenced by changes in freshwater habitat and climate. Atlantic salmon are a cold water fish species and are particularly sensitive to changes in water temperature. The Housatonic River, and its Naugatuck River tributary, hosted the southernmost Atlantic salmon spawning runs in the United States. However, there is a 1609 account by Henry Hudson that Atlantic salmon once ran up the Hudson River. In addition, fish scale evidence dating to 10,000 years BP places Atlantic salmon in a coastal New Jersey pond. Two publications from 1988 and 1996 questioned the notion that Atlantic salmon were prehistorically plentiful in New England, when the climate was warmer as it is now. This argument was primarily based on a paucity of bone data in archaeological sites relative to other fish species, and the assertion that historical claims of abundance may have been exaggerated. This argument was later challenged in another paper which claimed that lack of archaeological bone fragments could be explained by salmon bones being rare at sites that still have large salmon runs and that salmonid bones in general are poorly recovered relative to other fish species. Atlantic salmon populations were significantly reduced in the United States following European settlement. The fur trade, timber harvesting, dams and mills and agriculture degraded freshwater habitats and lowered the carrying capacity of most North American streams. Beaver populations were trapped to near extinction by 1800, and log drives and clear cutting further exacerbated stream erosion and habitat loss. As timber and fur gave way to agriculture, freshwater Atlantic salmon habitat was further compromised. According to historian D. W. Dunfield (1985) "over half of the historical Atlantic salmon runs had been lost in North America by 1850". As early as 1798, a bill for the preservation of Atlantic Salmon was introduced in Canadian Parliament, to protect populations in Lake Ontario. In the Gulf Region of Nova Scotia it was reported that 31 of the 33 Atlantic salmon streams were blocked off by lumber dams, leading to the extirpation of early run fish in many watersheds. The inshore Atlantic salmon fishery became a major export of the New World, with major fishing operations establishing along the shores of major river systems. The southernmost populations were the first to disappear. Young salmon spend one to four years in their natal river. When they are large enough (c. ), they smoltify, changing camouflage from stream adapted with large, gray spots to sea adapted with shiny sides. They also undergo some endocrinological changes to adapt to osmotic differences between fresh water and seawater habitat. When smoltification is complete, the parr (young fish) now begin to swim with the current instead of against it. With this behavioral change, the fish are now referred to as smolt. When the smolt reach the sea, they follow sea surface currents and feed on plankton or fry from other fish species such as herring. During their time at sea, they can sense the change in the Earth magnetic field through iron in their lateral line. When they have had a year of good growth, they will move to the sea surface currents that transport them back to their natal river. It is a major misconception that salmon swim thousands of kilometres at sea; instead they surf through sea surface currents. It is possible they find their natal river by smell, although this is not confirmed; only 5% of Atlantic salmon go up the wrong river. The range of an individual Atlantic salmon can thus be the river where they are born and the sea surface currents that are connected to that river in a circular path. Wild salmon continued to disappear from many rivers during the twentieth century due to overfishing and habitat change. The most commonly eaten foods include caddisflies, blackflies, mayflies, stoneflies, Other fish consumed include herring, alewives, smelts, scomberids, sand lance, and small cod. In North America, the landlocked strains are frequently known as ouananiche.

Тұщы су фазасы

Атлантикалық лососьтың тұщы су фазасы өзеннің орналасуына қарай екі жылдан сегіз жылға дейін ауыспалы болады. Оңтүстік өзендерде, мысалы, Англияға құятын өзендердегі жастар бір жаста болса, солтүстікке қарай, Шотландия өзендеріндегілер төрт жастан асып кетуі мүмкін, ал Солтүстік Квебек, Унгава шығанағында сегіз жасқа дейін жеткен лосось шабақтары кездеседі. Көші-қон мен шаруалық көбейту жекелеген дарақтарға зор физиологиялық салмақ түсіреді, сондықтан қайта шаруалық көбейту қалыпты жағдайдан гөрі ерекшелік болып табылады. Солтүстік Испанияда зерттелген төрт су алабының екеуінде Атлантикалық лосось пен қоңыр алабұқаның будандары анықталды. Лосось үлгілеріндегі будандардың үлесі 0-ден 77%-ға дейін болды, бірақ бұл үлестер орналасқан жеріне қарай айтарлықтай өзгешелік көрсетті, нәтижесінде будандасудың орташа деңгейі 2,3% құрады. Бұл – қазірге дейін тіркелген табиғи будандасудың ең жоғары көрсеткіші және Еуропаның басқа аймақтарында байқалған көрсеткіштерден едәуір жоғары.

Құс соғысы

Соңғы екі-үш ғасырдағы анадромды лосось тұқымдастарының санының төмендеуі Солтүстік Америка бобры мен Еуропа бобрының санының азаюымен байланысты, бірақ кейбір балық шаруашылығы және аң аулау департаменттері лосось шаруашылығының ықтимал кедергілері ретінде бобр бөгеттерін жоюды қолдай береді. Ересек атлант лососының көші-қоны төмен су ағыны кезінде бобр бөгеттерімен шектелуі мүмкін, бірақ бөгеттердің жоғары жағындағы жас лосостың болуы олардың парр кезеңінде бөгеттерден өте алатынын көрсетеді. Атлант лососының шабақтарының ағыс бойындағы көші-қоны да бобр бөгеттерінің әсеріне ұшырамады, тіпті су ағынының аз болған кезеңдерінде де. Жаңа Шотландияның солтүстігіндегі қалпына келтірілген үшінші дәрежелі өзенде бобр бөгеттері әдетте атлант лососының көші-қонына кедергі келтірмейді, тек су ағынының аз жылдарындағы ең кішкентай учаскелерде, балықтың бөгеттің үстінен секіріп өтуі үшін жеткілікті тереңдік болмаған жағдайда немесе балық жүзуі үшін бөгеттің үстінен су ағыны болмағанда ғана кедергі келтіреді. Бобр тоғандары лосось тұқымдастарына қысқы мекендеу ортасын қамтамасыз ету арқылы маңызды рөл атқарады, әсіресе терең ойпаздары жоқ солтүстік ендіктегі өзендерде, мұз қабығысы жай өзендердің түбіне тигенде.

Адамдармен қарым-қатынасы

Атлантикалық лосось – адамдар тұтынуына арналған танымал балық. Еуропалық балықшылар ғасырлар бойы қолмен жасалған торларды пайдаланып, өзендерде атлантикалық лосось аулаған. Атлантикалық лосось өзінің туған суларында құнды демалыс балығы ретінде есептеледі және жылдық жүзу кезінде балық аулаушылардың қызығушылығын тудырады. Бұрын бұл түр маңызды коммерциялық балық шаруашылығын қолдаған, бірақ бүкіл әлемде жойылу қаупі туғандықтан, қазіргі таңда табиғатта ауланған атлантикалық лосось нарықта дерлік кездеспейді. Керісінше, олардың көп бөлігі аквакультура шаруашылықтарынан, негізінен Норвегия, Чили, Канада, Ұлыбритания, Ирландия, Фарер аралдары, Ресей және Австралиядағы Тасманиядан алынады. Кейбір зерттеушілер тіпті олардың жұмыртқаларын криоконсервациялауды зерттеген. Шабақтар әдетте 12-20 ай бойы үлкен тұщы су резервуарларында өсіріледі. Балықтар тұнба кезеңіне жеткеннен кейін теңізге жіберіледі, онда олар екі жылға дейін сақталады. Осы уақыт ішінде балықтар Канада, АҚШ немесе Еуропаның кейбір аймақтарындағы үлкен торларда өседі және жетіледі. Тор технологиясындағы жетістіктер балықтардың қашуын азайтуға, өсіру жағдайларын жақсартуға және өсіру алақанының бірлік ауданына шаққанда аквакультура өндірісінің көлемін арттыруға мүмкіндік берді. 2000 жылы жүргізілген зерттеуде шаруашылықта өсірілген атлантикалық лосостың гендері негізінен жабайы аналармен шағылысқан жабайы лосось популяцияларына енгені анықталды, бірақ шаруашылықта өсірілген балықтардың көбеюге қабілеті жабайы балықтарға қарағанда төмендеу болды. 2018 жылы жасалған қосымша зерттеуде Солтүстік Атлантикада жабайы және шаруашылықта өсірілген атлантикалық лосостың кеңінен будандасқаны анықталды, нәтижесінде тексерілген 18 өзеннің 17-сінде балықтардың 27,1% жасанды түрде немесе гибридтік екені белгілі болды. Ашық торларда атлантикалық лосось өсіру, кем дегенде, жабайы популяцияның азаюына ықпал еткен, өйткені шаруашылықта өсірілген балықтардан жабайы балықтарға паразиттің жұғуы орын алды. АҚШ пен Канаданың батыс жағалауында аквакультурашылар жергілікті емес атлантикалық лосось ашық торлардан қашып кетпеуін қамтамасыз ету үшін қатаң бақылауда ұсталады, бірақ кейбір қашып кету оқиғалары тіркелді. Мысалы, 2017 жылы Пьюджет сауындағы Сан-Хуан аралдарындағы фермадан 300 000-ға жуық потенциалды инвазивті атлантикалық лосось қашып кетті. Содан кейін Вашингтон штаты 2019 жылы 2025 жылға дейін лосось шаруашылығын тоқтатуды жоспарлады. Көптеген дау-дамайларға себеп болғанына қарамастан, Тынық мұхитының солтүстік-батысында атлантикалық лосостың инвазивті түрге айналу ықтималдығы төмен деп есептеледі, өйткені оларды аймаққа әдейі енгізуге бағытталған 20 ғасырдың көптеген әрекеттері сәтсіз аяқталды. Мысалы, 1905 жылдан 1935 жылға дейін Британ Колумбиясының 60-тан астам көлдері мен өзендеріне әртүрлі даму сатысындағы (көбінесе жетілмеген шабақтар) 8,6 миллионнан астам атлантикалық лосось әкелінді. Тарихи жазбаларға сәйкес, кейбір жағдайларда Ковичан өзенінде жетілген теңізден келген атлантикалық лососьтар ұсталған, бірақ өзін-өзі қамтамасыз ететін популяция құрылмады. Вашингтон штатының 1980 жылдарға дейін жасаған қасақана әрекеттері де осындай нәтиже бермеді. Осыған байланысты АҚШ Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі (NMFS), Вашингтон штатының Балық және жабайы табиғат департаменті және Британ Колумбиясының қоршаған ортаны бағалау кеңсесі атлантикалық лосостың Тынық мұхитының солтүстік-батысында таралу қаупінің төмен екеніне келісті.

Atlantic salmon is a popular fish for human consumption European fishermen gillnetted for Atlantic salmon in rivers using hand made nets for many centuries and gillnetting was also used in early colonial America. In its natal streams, Atlantic salmon are considered prized recreational fish, pursued by fly anglers during its annual runs. At one time, the species supported an important commercial fishery, but having become endangered throughout its range globally, wild caught Atlantic salmon are now virtually absent from the market. Instead, nearly all are from aquaculture farms, predominantly in Norway, Chile, Canada, the UK, Ireland, Faroe Islands, Russia and Tasmania in Australia. Some researchers have even studied cryopreservation of their eggs. Fry are generally reared in large freshwater tanks for 12 to 20 months. Once the fish have reached the smolt phase, they are taken out to sea, where they are held for up to two years. During this time, the fish grow and mature in large cages off the coasts of Canada, the US, or parts of Europe. Advancements in cage technologies have allowed for reduction in fish escapes, improvement in growing conditions, and maximization of aquaculture production volume per unit area of growing space. A study in 2000 demonstrated that the genes of farmed Atlantic salmon intrude wild populations mainly through wild males breeding with farmed females, though farmed specimens showed reduced capacity for breeding success overall compared to their wild counterparts. Further study in 2018 discovered extensive cross breeding of wild and farmed Atlantic salmon in the Northwest Atlantic, showing that 27.1% of fish in 17 out of 18 rivers examined are artificially stocked or hybrids. Farming of Atlantic salmon in open cages at sea has also been linked, at least in part, to a decline in wild stocks attributed to the passing of parasites from farmed to wild individuals. On the west coast of the United States and Canada, aquaculturists are generally under scrutiny to ensure that non native Atlantic salmon cannot escape from their open net pens, however occasional incidents of escape have been documented. During one incident in 2017, for example, up to 300,000 potentially invasive Atlantic salmon escaped a farm among the San Juan Islands in Puget Sound, Washington. Washington went on in 2019 to implement a gradual phase out of salmon farming to be completed by 2025. Despite being the source of considerable controversy, the likelihood of escaped Atlantic salmon establishing an invasive presence in the Pacific Northwest is considered minimal, largely because a number of 20th century efforts aimed at deliberately introducing them to the region were ultimately unsuccessful. From 1905 until 1935, for example, in excess of 8.6 million Atlantic salmon of various life stages (predominantly advanced fry) were intentionally introduced to more than 60 individual British Columbia lakes and streams. Historical records indicate, in a few instances, mature sea run Atlantic salmon were captured in the Cowichan River; however, a self sustaining population never materialized. Similarly unsuccessful results were realized after deliberate attempts at introduction by Washington as late as the 1980s. Consequently, environmental assessments by the US National Marine Fisheries Service (NMFS), the Washington Department of Fish and Wildlife and the BC Environmental Assessment Office have concluded the potential risk of Atlantic salmon colonization in the Pacific Northwest is low.

Болашақ перспективалары

Næve және басқалардың (2022) зерттеуі генетикалық селекцияның 50 жылдық әсерін бағалап, оның 2050 жылға дейінгі әсерін болжауға тырысты. Бұл мақсатта Атлантикалық лососьтың өсу қарқынын арттыруға бағытталған 11 буынның генетикалық селекциясының өткен және болашақ әсерін модельдеу және симуляциялау үшін жалпы бақша тәжірибесі қолданылды. 1975–1978 жылдары жиналған 0-шы буыннан бастап, 2017–2019 жылдары жиналған 11-ші буынға дейінгі селекцияның индустрияға қосқан үлесін модельдеу және 2050 жылға (24-ші буын) дейінгі өсуді симуляциялау үшін 2016–2019 жылдар аралығындағы Норвегия лосось шаруашылығы өндірісі базалық дерек ретінде пайдаланылды. 2050 жылға дейінгі күтілетін өсуді (24-ші буын) модельдеу бес түрлі сценарийді берді: Тарихи (H1), 1-ші болжам (F1), 2-ші болжам (F2), 3-ші болжам (F3) және 4-ші болжам (F4). Модельде бес сценарий арасындағы айырмашылықтарды симуляциялау үшін әр буынға қатысты жылудық өсу коэффициентінің (ЖӨК) өзгеруі қолданылды. Генетикалық деректер, H1 және ең консервативті болжам сценарийі F1, 0-шы буыннан 11-ші буынға дейінгі тренд сақталса, 2050 жылы қандай нәтижелер күтілуі мүмкін екенін симуляциялайды. Келесі болжам сценарийлері генетикалық өсудің артуын және келешек буындарда ЖӨК-тың үлкен өсуін болжайды. Келесі екі буында маркерлік көмекпен селекция (10-шы буында) және геномдық селекция (11-ші буында) сияқты жетілдірілген селекция әдістері енгізілді. Бұл өсу үшін селекциядағы пайданы арттырып, F2 және F3 сценарийларын симуляциялады. Ең прогрессивті сценарий F4, генетикалық әлеуетті толық пайдаланған кезде индустриядағы әсерді зерттеуге бағытталған. Бұл алдағы жылдары жетілдірілген техникаларды одан әрі дамытуды көздейді. Мақала авторлары биомассаның тәуліктік өнімділігінің тарихи және болжамды сценарийлерде буындардың өсуімен бірге артқанын анықтады. Бұдан әрі, 2050 жылы теңіз суында 5100 г салмаққа жету үшін өндіріс уақыты 53%-ға дейін қысқарады деп күтілуде. Өндіріс уақытын қысқарту, мысалы, ауруларға ұшырау қаупін де азайтады. Ең прогрессивті сценарий бойынша теңіз суындағы өлім-жітім 50%-ға дейін төмендеуі күтілуде. Сонымен қатар, авторлар лицензия бойынша өндіріс 121%-ға дейін артуы мүмкін екенін анықтады. Сонымен қатар, 2050 жылы 5 миллион тоннаға жету үшін қажетті жаңа көлемнің 77%-ы геномдық селекция арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін. Дегенмен, бұл мақала Aquagen фирмасымен жарияланғанын және оның жақпарулы және тым оптимистік болуы мүмкін екенін ескеру қажет.

A study of Næve et al. (2022) estimated the impact of 50 years of genetic selection and tried to predict the impact it could have until 2050. In order to do this, a common garden experiment was used to model and simulate past and future effects for 11 generations of genetic selection of increased growth rate in Atlantic salmon. To model the contribution that breeding has made in the industry from generation 0 (harvested in 1975– 1978) to generation 11 (harvested in 2017 – 2019), and to simulate growth until 2050 (generation 24), the Norwegian salmon aquaculture production between 2016 and 2019 was used as a base case. The simulation of the expected growth until 2050 (generation 24) gave five different scenarios : Historical (H1), Forecast 1 (F1), Forecast 2 (F2), Forecast 3 (F3) and Forecast 4 (F4). Changes in thermal growth coefficient (TGC) per generation were used in the model to simulate the differences in the five scenarios. The genetic data, H1, and the most conservative forecast scenario, F1, simulate what can be expected in 2050 if the trend from generation 0 through 11 is maintained. The following forecast scenarios assume a greater increase in genetic growth with a larger increase in the TGC in the generations to come. In the next two generations, more advanced selection methods such as marker assisted selection (from generation 10) and genomic selection (from generation 11) were implemented. This resulted in increased gain in selection for growth and simulated F2 and F3. The most progressive scenario, F4, aimed at exploring the effect in the industry when the full genetic potential is utilized. This assumes a further development of advanced techniques in the years to come. The authors of the article found that the daily yield of the biomass increased with increasing generations in the historic and forecast scenarios. Further, the production time in seawater to reach the harvest weight of 5100 g is expected to be reduced by 53% in 2050. When production time can be reduced, this will also reduce e. g. time at risk of diseases. In the most progressive scenario, mortality in seawater was expected to be reduced by up to 50%. Further, the authors found that production per license can increase by up to 121%. Additionally, 77% of the new volume needed to achieve five million tonnes in 2050, may be provided by genomic selection. However, one should keep in mind that this article was published by the firm Aquagen, and can possibly be biased and too optimistic.

NASCO

Солтүстік Атлантикалық лососьті сақтау ұйымы – Канада, Еуропалық Одақ, Исландия, Норвегия, Ресей Федерациясы және АҚШ-тан құралған халықаралық кеңес. Штаб-пәтері Эдинбург қаласында орналасқан. Ұйым 1983 жылы елдер арасындағы ынтымақтастық арқылы Атлантикалық лососьтың қорларын қорғау мақсатында құрылды. Олар лосось өсетін ортаны қалпына келтіру және лососьті сақтауды ілгерілету жұмыстарын жүргізеді. 2021 жылдың желтоқсан айында NASCO өздерінің Өзендер дерекқорының жаңартылған интерактивті картасын жариялады, онда түрлердің таралған аймағы бойынша жабайы Атлантикалық лосось популяцияларының жағдайы көрсетілген.

Англия мен Уэльс

Эдуард I жыл бойы белгілі бір уақытта лосось аулауға айыппұл салуды енгізді. Оның ұлы Эдуард II су бөгеттерін салуды жалғастырды. Орындауды бейбітшілік судьялары тағайындаған адамдар қадағалады. Заңдардың шатасуы және тағайындалған сақтаушылардың аз өкілеттіктеріне байланысты көптеген заңдар тиімді орындалмады. Осыған байланысты 1860 жылы Атлантикалық лосось пен оны реттейтін заңдарды жан-жақты зерттеу үшін патшалық комиссия тағайындалды, нәтижесінде 1861 жылғы Лосось балық шаруашылығы заңы қабылданды. Заң заңдарды орындауды Ішкі істер министрлігінің бақылауына берді, бірақ кейін Сауда кеңесіне, одан кейін Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы кеңесіне берілді. 1865 жылы қабылданған тағы бір заң балық аулауға алымдар мен шектеулер енгізді. Ол сонымен қатар белгілі бір өзенге қарайтын жергілікті кеңестердің құрылуына әкеп соқты. 1907 жылы қабылданған келесі маңызды заң кеңеске форель сияқты басқа тұщы су балықтарын аулау үшін «ақы» алуға рұқсат берді. Заңнамаға қарамастан, кеңестердің әсері азайды, және 1948 жылы Өзен кеңестері заңы барлық тұщы су балықтарын және ластанудың алдын алуды әр өзен үшін бір кеңеске берді. Барлығы 32 кеңес құрылды. 1974 жылы бұл 32 кеңес, ол кезде аймақтық өзендер басқармаларына біріктірілген, 10 аймақтық су басқармасына (АҚБ) дейін қысқартылды. Нортумбрия су басқармасы, Уэльс Ұлттық су даму басқармасы, Солтүстік-Батыс су басқармасы және Оңтүстік-Батыс су басқармасы ғана маңызды лосось популяцияларына ие болса да, барлығы да форель және тұщы су шабақ балықтарын реттеді және сақтады. 1975 жылы Лосось және тұщы су балық шаруашылығы заңы қабылданды. Бұл заң балық аулау лицензияларын, маусымдарды және өлшемдерін реттеді, сондай-ақ лососьтардың көшіп жүру жолына кедергі келтіруге тыйым салды. 1318 жылы король Роберт I балық аулаудың ең төменгі мөлшерін белгілейтін заң шығарды, «балық шабақтарының жоғары және төмен жүзуіне кедергі келтірмеу үшін». Патшалық жерлерде балық аулау туралы заңдар жиі жаңартылып отырылды, бұл олардың маңыздылығын көрсетеді. Абердинде лосось экспорты экономикалық тұрғыдан маңызды болды; 15 ғасырдан бастап балықты тұздау және бөшкеге салу арқылы сақтауға болады, бұл оларды, тіпті Балтық теңізіне дейін шетелге экспорттауға мүмкіндік берді. Шотландияның ерте лосось саудасының көлемін анықтау мүмкін емес, өйткені қолда бар кедендік жазбалар 1420 жылдан ғана сақталған, және Абердин тұрғындары 1530 жылға дейін лосось кеденінен босатылған. 15 ғасырда көптеген заңдар қабылданды; олардың көпшілігі балық аулау уақытын реттеді және смольттардың өзеннен қауіпсіз төмен өтуін қамтамасыз етуге бағытталды. Джеймс III тіпті дөңгелекке тартылған балықтарды өлтіргені үшін ұн диірменін жапты. Жақындағы заңнама округтерді басқаратын комиссарларды құрды. Сонымен қатар, 1951 жылғы Лосось және тұщы су балық шаруашылығы заңы Мемлекеттік хатшыға лосось мен форель аулау туралы деректерді ұсынуды талап етті, бұл аулау шектерін белгілеуге көмектесетін еді.

Edward I instituted a penalty for collecting salmon during certain times of the year. His son Edward II continued, regulating the construction of weirs. Enforcement was overseen by those appointed by the justices of the peace. Because of confusing laws and the appointed conservators having little power, most laws were barely enforced. Based on this, a royal commission was appointed in 1860 to thoroughly investigate the Atlantic salmon and the laws governing the species, resulting in the 1861 Salmon Fisheries Act. The act placed enforcement of the laws under the Home Office's control, but it was later transferred to the Board of Trade, and then later to the Board of Agriculture and Fisheries. Another act passed in 1865 imposed charges to fish and catch limits. It also caused the formation of local boards having jurisdiction over a certain river. The next significant act, passed in 1907, allowed the board to charge 'duties' to catch other freshwater fish, including trout. Despite legislation, board effects decreased until, in 1948, the River Boards Act gave authority of all freshwater fish and the prevention of pollution to one board per river. In total, it created 32 boards. In 1974, the 32 boards, which by then were integrated into regional river authorities, were reduced to 10 regional water authorities (RWAs). Although only the Northumbrian Water Authority, Welsh National Water Development Authority, Northwest Water Authority and Southwest Water Authority had significant salmon populations, all ten also regulated and conserved trout and freshwater eel fisheries

The Salmon and Freshwater Fisheries Act was passed in 1975. Among other things, it regulated fishing licences, seasons, and size limits, and banned obstructing the salmon's migratory paths. In 1318, King Robert I enacted legislation setting a minimum size for cruives, "so that no fry of fish are impeded from ascending and descending " Laws on catching fish upon royal lands were frequently updated, demonstrating their importance. The export of salmon was economically important in Aberdeen; beginning in the 15th century, the fish could be preserved through salting and barreling, allowing them to be exported abroad, including as far away as the Baltic. The volume of the early Scottish salmon trade is impossible to determine, since surviving custom records date only from the 1420 onward, and since Aberdeen burgesses enjoyed an exemption on salmon customs until the 1530s. During the 15th century, many laws were passed; many regulated fishing times, and worked to ensure smolts could safely pass downstream. James III even closed a meal mill because of its history of killing fish attracted to the wheel. More recent legislation has established commissioners who manage districts. Furthermore, the Salmon and Freshwater Fisheries Act in 1951 required the Secretary of State be given data about the catches of salmon and trout to help establish catch limits.

Канада

Атлантикалық лососьты қорғауға жауапкершілік бірінші кезекте федералды үкіметке жүктелген, бірақ соңғы бір буын ішінде басқаруды провинциялық органдарға, мысалы, өзара түсіністік туралы меморандумдар арқылы мүмкіндігінше көбірек беруге тырысулар жалғасты. Жаңа Атлантикалық лосось саясаты жасалуда, және соңғы үш жылда үкімет ғасырлық Балық шаруашылығы заңының жаңа нұсқасын Парламент арқылы қабылдауға әрекеттенді. Қауіп төмендеген популяцияларға қатысты федералдық заңнама нашар. 2000 жылы Фанди шығанағының ішкі бөлігіндегі Атлантикалық лососьтың саны жоғалу қаупінде деп жарияланды. Оны қалпына келтіру және іс-қимыл жоспары бар. Атлантикалық лосось федерациясы сияқты үкіметтік емес ұйымдар басқаруды жақсартуды және жаңа бастамаларды қарастыруды үнемі талап етеді. Мысалы, ASF және Nova Scotia Salmon Association Норвегияда қолданылған тәсілмен, қышқыл жаңбырдан зардап шеккен өзендерді қалпына келтіру технологиясын 54 Nova Scotia өзенінде қолдануды қалайды және бір өзенде жобаны іске асыру үшін қаражат жинауға қол жеткізді. Квебекте Атлантикалық лососьты күнделікті аулау лимиті әрбір өзенге байланысты. Кейбір өзендерде тек 3 балық ұсталып, қайта жіберіледі. Әрбір ауланған балық туралы хабарлау міндетті. Кейбір өзендерде 1 немесе 2 гриль (30 см-ден 63 см-ге дейін) ұстауға рұқсат етіледі, ал көбірек лосось өсетін өзендерде (негізінен солтүстік жағалауда) 63 см-ден астам 1 лосось ұстауға болады. Жылдық аулау лимиті – 4 кішкентай Атлантикалық лосось, олардың тек біреуі 63 см-ден үлкен болуы мүмкін. Онтарио көлінде Атлантикалық лосостың тарихи популяциясы жойылды, және түрді қайта енгізу үшін халықаралық күш-жігер жұмыла жасалуда, ал кейбір аймақтарда табиғи түрде өрбейтін популяциялар қалпына келтірілді.