Кіріспе

Литва патшалық әулеті

Гедиминастың әулеті немесе жай ғана Гедиминастар – Литва Ұлы Герцогтығында 14-16 ғасырларда билік құрған монархтар әулеті. Бұл әулеттің Ягеллондықтар деп аталатын тармағы Польша Корольдігі, Венгрия Корольдігі және Богемия Корольдігінде де билік жүргізді. Басқа да бірнеше тармақтар Ресей мен Польшаның ірі аристократиялық әулеттерінің қатарына кірді. Литва тілінде олардың монархиялық атағы, көбінесе фольклорлық деректерге сәйкес, *kunigų kunigas* ("герцогтардың герцогы"), ал кейінірек *didysis kunigas* ("Ұлы/Жоғары герцог") немесе қарапайым түрінде *karalius* немесе *kunigaikštis* болды. 18 ғасырда соңғы атау тавтологиялық *didysis kunigaikštis* деп өзгертілді, бірақ оны "Ұлы князь" деп аудару қалыптасқан (этимологиясы үшін Ұлы князь туралы қараңыз).

Шығу тегі

Гедиминастың тегі қатты даулы. Кейбір деректерде ол Витенистің жылқышысы болған десе, енді бірі шаруа отбасынан шыққан дейді. Кейбір тарихшылар оны Литва немесе Ятвинг патшасы/герцогы Скальмантастың ұлы немесе немересі деп есептейді. Дегенмен, көптеген ғалымдар Гедиминастың Витениспен туыс болғанына келіседі (Витенис туралы әртүрлі жалған шежірелер XVI ғасырдан бастап жасалды, онда оның тегі әртүрлі баяндалады; соңғы польшалық зерттеулерге сәйкес, оның ата-анасын анықтау мүмкін емес).

Династияның тармақтары

Шығыс православиелік тармақтары бастапқыда белгілі бір дәрежеде русификацияланды. Бұл әулеттердің көпшілігі (мысалы, Чарториски) көп ұзамай Рим католик дініне өтіп, поляктанды. Басқалары (мысалы, Голицын (Галицин), Куракин және Трубецкой) Мәскеуге көшіп, толығымен русификацияланып, Ресейдің князьдық әулеттерінің қатарына енді. Польшада кейбір Гедиминастың әулеттері (Олелькович Слюцки, Вишневецки, Збараски сияқты) құрып кеткен, бірақ басқалары қазірге дейін сақталып қалды: Хованский, Чарториски, Сангушко, Сиесицки (Давмонт Сиесицки, Сзешицки) және Кориатович Курцевич. Ресейдегі Гедиминастың әулеттеріне Булгаков, Голицын, Куракин, Хованский, Трубецкой, Мстиславский, Бельский және Волынский жатады. Осы әулеттердің кейбіреуі 2020 жылға дейін сақталған.