Кіріспе

Карта ойыны, француздық карта ойыны Belote.

Belote (bəlɔt) – 32 картадан тұратын, тәжді алуға негіделген, туз бен ондықтан құралған ойын. Осы ойын негізінен Францияда және Армения, Бельгия, Болгария, Хорватия, Кипр, Грузия (әсіресе Гурия), Грекия, Люксембург, Молдова, Солтүстік Македония (әсіресе Битола), Босния және Герцеговина, сондай-ақ Сауд Арабиясы және Тунис сияқты бірқатар Еуропа елдерінде танымал. Бұл елдердегі ең көп таралған карта ойындарының бірі және Францияның ресми ұлттық карта ойыны, оны демалыс үшін де, құмар ойнау үшін де ойнайды. Ол 1900 жылдар шамасында Францияда пайда болды және Klaberjass (сонымен қатар бела деп те аталады) және klaverjas ойындарымен тығыз байланысты. Осыған ұқсас ойындар бүкіл әлемде ойналады. Ойынның ресми ережелері алғаш рет 1921 жылы француз тілінде жарияланды. Ойын терминологиясында belote сөзі түстің патшасы мен патшайымын білдіреді, бұл ойынның атына себеп болуы мүмкін. Ойынның түрлеріне Шығыс Еуропадағы белот, Сауд Арабиясындағы балот және Кипрдегі пилотта жатады.

Қақпақ

Skat сияқты, неміс үлгісіндегі карталар бұрынғы Югославия елдерінде, сондай-ақ Германияда (көбінесе Баварияда) осы карточкалық ойынды ойнау үшін кеңінен қолданылады, ал француз үлгісіндегі карталар француз тілінде сөйлейтін елдерде осы карточкалық ойынды ойнау үшін кеңінен қолданылады. Белот 32 картадан тұратын колодамен ойналады (A, K, Q, J, 10, 9, 8, 7).

Ережелер

Ойын әр түрлі жерлерде әртүрлі ойналады, бірақ көптеген нұсқаларында ортақ ережелер жиынтыбы бар. Төмендегі ережелер осы ойынның ең көп таралған нұсқасын сипаттайды. Әдетте 32 картадан тұратын пикет колодасы қолданылады, 4 түрден 8 қатарлы, яғни { } × {A K Q J 10 9 8 7}, және ойындар арасында қайта шайқалмайды. Ойынды көбінесе төрт адам ойнайды, бірақ бес, үш және екі ойыншыға арналған нұсқалары да бар, соның ішінде екі ойыншылық "ашық карталар" нұсқасы да бар. Төрт ойыншылық нұсқада ойыншылар екі командаға бөлінеді: солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс, және кезекпен, сағат тіліне қарсы бағытта ойнайды.

Сауда жасау

Деке ешқашан араластырылмайды, керісінше дилерден бұрынғы ойыншы кеседі, бірақ ойынның алғашқы мәмілесінде дилердің серігі осыны жасайды. Ойынның алғашқы мәмілесін өткен ойынның жеңімпаздары жасайды. Кем дегенде үш карта кесілуі керек. Карталар дилердің ізбасарынан (оң жағынан) бастап, сағат тіліне қарсы бағытта таратылады, әр ойыншы үш картадан тұратын жиынтық алады, содан кейін тағы екі картадан. Қалған карталар уақытша төмен қаратылып қойылады. Егер келісімге келсе, қалған карталар саудадан кейін таратылады – әр ойыншыға үш картадан, ортадағы картаны алған ойыншыдан басқа, ол екі карта алады.

Француздық белота

Бұл бөлім классикалық француз ережелері мен жоғарыдағы ережелер арасындағы басты айырмашылықтарды сипаттайды.

Сауда жасау

Төрт ойыншы алғашқы бес картаны алғаннан кейін, қалған карталар сырт жағымен төмен қаратылып қойылады, тек үстіңгі карта ғана ашық жатқызылады.

Нәрселеу

Ойынды ұтып алу үшін, беті ашық картаны қабылдаған ойыншының командасы қарсы командадан көп ұпай жинауы тиіс. Әйтпесе, қарсы команда барлық ұпайды жеңіп алады. Көбінесе, бұл команданың кемінде 81 ұпай жинауы керек екенін білдіреді, себебі ойында барлығы 162 ұпай бар. Дегенмен, белотадан немесе жариялаулардан (декларациялардан) алынған бонус ұпайлары да ескерілуі мүмкін.

2 ойыншы

Екі қолмен ойналатын нұсқада (болгар тілінде белот на две ръце деп аталады), алғашқы 6 карта ойыншыларға таратылады және дилер емес ойыншыдан бастап сауда басталады. Ойыншы өзінің 6 картасына қарап, ұсыныс жасайды (карталарға сүйене отырып, козыр бояуын таңдайды) немесе «өткізеді» дейді, мұнда екінші ойыншы бағаны көтеруге немесе өзі де «өткізуге» құқылы. Егер екі ойыншы да «өткізсе», ойын аяқталады, дилер емес ойыншы карталарды шайқап, жаңадан таратады. Келісімге келген жағдайда, тағы 3 карта таратылады. Барлығы 18 карта қолданылады, ал қалған 6 карта қажет емес, оларды ешкім қарамайды. Тағы бір түрі бар (Болгарияда Open Belot (Открит Белот) деп аталады). Мұнда 32 карталық толық колода қолданылады. Ойын әр ойыншыға алғашқы үш картаны, содан кейін тағы екеуін тарату арқылы басталады. Содан кейін, саудадан бұрын, әр ойыншыға үстелге 4 қосымша карта төмен қаратылып қойылады, ал олардың үстіне 4 карта ашық жайылған күйде қойылады. Бұл карталарды тарату тәсілі покердегідей (әр ойыншыға бірден бір карта таратылады). Барлық карталар таратылғаннан кейін, саудадан кейін таратылатын 6 карта қалады, егер екі ойыншы да «өткізуге» келіспесе. Ойнау және есептеу ережелері стандартты 4 ойыншылық белотқа ұқсас, бірақ бір ерекшелігі бар: әр ойыншы өзінің қолындағы немесе үстелде ашық жатқан барлық карталарды ойнауға құқылы. Ойыншы үстелден ашық картаны ойнағаннан кейін (сол арқылы төмендегі картаны ашады), ашылған картаны да ашық жайылған күйде бұрады. Барлық қосымша ұпайлар, соның ішінде белот (патша мен ханым) жариялау, екі қолдағы карталар мен үстелдегі ашық карталардан есептеледі. Егер төмендегі карталар ашылса (мысалы, козыр патшасы мен ханымы), ойыншы белот жариялауға құқылы.

3 ойыншы

Әр ойыншыға 3 карта жабық түрде беріледі, содан кейін тағы 2 карта (барлығы 5). Дилердің оң жағында отырған ойыншы козырды таңдайды немесе өтеді. Келесі ойыншыға оны қабылдау немесе өту мүмкіндігі бар. Егер барлық ойыншылар өтіп кетсе, ойын аяқталады, карталарды оң жақтағы ойыншы араластырып, жаңадан береді. Егер келісімге келсе, тағы 3 карта беріледі. Барлығы 8x3=24 карта қолданылады, және әр ойыншы жеке өзі ойнайды.

4 ойыншы

Әр ойыншыға 3 карта жасырын жағымен беріледі, содан кейін тағы 2 карта (барлығы 5). Бірінші 5 картаны ойыншылар жинап алады, ал сауда-саттық дилердің оң жағындағы бірінші ойыншыдан басталады (Белоттағы кесуден басқа барлық әрекеттер сағат тіліне қарсы бағытта жасалады). Ойыншы өзінің 5 картасын бағалайды және козырь таңдайды (козырек костюмін анықтайды) немесе «өткізеді» дейді, мұндағы жағдайда келесі ойыншы бағаны көтеруге немесе өзі де өткізуге құқылы, және т.б. Егер дилерге дейін барлық ойыншылар өткізсе, дилер міндетті түрде козырь таңдауы керек, бірақ мұндай ереже сирек кездеседі. Кейбір жағдайларда, мысалы Хорватияда, дилер үш картаны, содан кейін тағы үш картаны береді, ал соңғы екі карта козырь таңдалғанға дейін немесе ойыншы өткізгенге дейін жасырын күйде сақталады. Белот ережелерінің кейбір нұсқаларында дилер өзі өткізген жағдайда және қолында 7 ұпай немесе одан аз болса, раундты тоқтатуға (және келесі ойыншы дилер болып бастауға) құқылы, тіпті 7 ұпай шегі болмаса да (егер дилер өткізсе, раунд тоқтатылады). Козырь таңдалғаннан кейін (жоғарыдағы 6 нұсқадан), ойыншылар қалған 3 картаны ала алады, нәтижесінде әр ойыншының қолында 8 карта болады. Көптеген ойындарда алдаудың алдын алу үшін соңғы 3 карта сауда-саттықтан кейін беріледі, бірақ алғашқы 5 карта бірден беріліп, қол тигізбеуге болады.

Ойнау

Дилердің оң жағындағы ойыншы бірінші болып картасын ойнайды. Келесі ойыншылар мүмкіндігі болса, сол түске ойнауы керек. Егер ойыншы сол түспен ойнай алмаса, міндетті түрде козы картасын ойнауы керек. Егер ол козы да ойнай алмаса, кез келген түспен ойнайды. Егер бірінші ойналған карта козы болса, келесі ойыншылар да козымен ойнауы керек және мүмкіндігі болса, бұрынғы карталарды жеңетін козы картасын салуға тиіс. Бұл «көтеру» деп аталады және тек козы түсіне ғана қолданылады. Егер бірінші кезекте козы емес карта ойнатылса, содан кейін козы ойнатылса, кезектегі ойыншы бірінші ойналған картаның түсін ұстануы керек және бірінші картаны жеңетін картаны міндетті түрде ойнауы керек емес. Қолды немесе ойынды жеңген ойыншы осы ойында ойналған карталарды жинап, келесі қолда/ойында бірінші ойнайды. Егер жоғарыдағы ережелердің бірі бұзылса, қарсылас(тар) 162 немесе 258 ұпай алады (барлық карталардың құнының қосындысы) + осы раундта жарияланған барлық мәлімдемелер (кім жариялағаны маңызды емес), және ағымдағы раунд аяқталады. Мұндай екі жағдай матчты тоқтатуы мүмкін.

Жеңіс

Ойындың есебі қағазға жазылады, ал матч-бұлқындары қағаз парағына тіркеледі. Қағаз екі бағанға бөлінеді: "Біз" және "Сіз". Раундты немесе кішкентай ойынды, сондай-ақ жеке келісімшартты жеңу үшін, келісімшартқа ұсыныс білдірген команда немесе ойыншы көп ұпай жинауы керек. Егер келісімшартқа ұсыныс білдірген команда жеңсе, барлық командалар/ойыншылар әрқайсысы жинаған ұпайларын есепке алады. Егер ұсыныс білдірген команда жеңіліп қалса, қарсы команда екі команданың да жинаған ұпайларын алады, ал ұсыныс білдірген команда нөл ұпай алады (ол тире арқылы белгіленеді (—), санмен (0) емес). Жалпы есепте 151 матч-бұлқынына жеткен команда жеңімпаз болады, бірақ валат болса, ойын аяқталмайды. Одан кейін тағы бір раунд/келісімшарт ойналуы керек.