Кіріспе

15 ғасырдан бастап Испания мен Португалияда католиктік дінге келген яһудилер мен мұсылмандар. Жаңа христиан (Novus Christianus; lang es; Cristão Novo;;) – Испания және Португалия империяларындағы әлеуметтік-діни белгі және құқықтық ерекшелік. Бұл термин 15 ғасырдан бастап, негізінен Альгамбра жарлығынан кейін католик шіркеуіне крещение алған сефард яһудилері мен маврлардың ұрпақтарын сипаттау үшін қолданылды. 1492 жылғы Альгамбра жарлығы, сондай-ақ қуғын-сүргін жарлығы деп те аталады, – Иберия түбегін қайта басып алу кезінде католик монархтары қабылдаған яһудилерге қарсы заң. Кейде «Жаңа христиандар» Испанияның протестант жауы басқаратын аймақтарға, мысалы Голландия империясына, Англияның алғашқы империясына немесе Франциядағы Бордо сияқты гугеноттардың ықпалымен болған жерлерге барып, яһуди дінін ашық түрде өмір сүрді, бұл яһудилердің жасырын өмір салғанына күдік тудырды. Дегенмен, осы «Жаңа христиандардың» көп бөлігі испан қоғамында шынайы католиктер деп есептелді және олар діни (Сан-Хуан Кресті, Сан-Тереза Авилалық, Сан-Хуан Авилалық, Анчиэтаның Сан-Жозефі, Томас Торкемада, Диего Лайнес, Франсиско де Витория, Франсиско Суарес және т.б.) немесе саяси (Хуан де Онате, Луис де Карвахаль и де ла Куэва, Эрнан Перес де Кесада, Луис де Сантангел және т.б.) билікке ие болды. Португалия әдебиетінің профессоры және тарихшысы Антонио Жозе Сараива айтқандай, «Ескі және Жаңа христиандар арасындағы қарама-қайшылық тек инквизициялық жіктемеде ғана болды. Жаңа христиандардың діни немесе этникалық анықтамасы, соңғы салдарында, формалды және бюрократиялық сипатта ғана болды. Сонымен қатар, «Жаңа христиан» атауы күмәнді генеалогиядан, жала жабудан және интригадан туған қаңқуларға негізделуі мүмкін». Заң бойынша, Жаңа христиандар санатына жаңадан крещение алғандар және олардың белгілі крещение алған ұрпақтары, егер оларда Жаңа христиандық қанның кез келген үлесі болса, үшінші буынға дейін кіретін. Филипп II билік еткен кезде, бұл санатка «байырғы заманнан бері» Жаңа христиандық қанның кез келген үлесіне ие кез келген адам кірді. Португалияда 1772 жылы Помбалдың 1-ші маркизі Себастьяно Жозе де Карвалью э Мелу Жаңа христиандар мен Ескі христиандар арасындағы құқықтық ерекшелікті жою туралы жарлық шығарды.

Жаңа христиандық заңды категория ретінде

Христиандық теология мен шіркеутануда «Жаңа христиандық» санаты мағынасыз болғанымен, оны «таза, араласпаған» христиандық қандық байланыстары оларды этникалық яһудилер мен Иберия мұсылмандарынан ерекше топ ретінде бөліп тұрады деп мәлімдеген Ескі христиандар енгізді. Іс жүзінде, яһуди тегіндес Жаңа христиандар үшін «Жаңа христиандық» ұғымы дін ретінде иудаизм емес, нәсілдік антисемитизмнің заңдық механизмі және көрінісі болды. Мавр тегіндес жаңа христиандар үшін бұл берберлерге және/немесе арабтарға қарсы нәсілдік дискриминацияның көрінісі еді. Португалиялық Жаңа христиандар Италиядағы ағылшын өкілімен бірлесіп 17 ғасырдағы теңіз сақтандыру бойынша ірі алаяқтық жасады деп айыпталды.

Қанның тазалығы және оған байланысты ұғымдар

Испаниядағы "қан тазалығы" (limpieza de sangre) идеологиясының дамуы да жаңа христиандарды қоғамнан – университеттерден, Жаңа дүниеге көшіп кетуден, көптеген кәсіптерден – олардың дінге деген шын ниетіне қарамастан, шеттетті. Әр түрлі айналған топтарға қатысты басқа да қарапайым сөздер қолданылды, мысалы, еврей тегінен шыққан жаңа христиандарды "мараньо" (яғни "шошқалар") деп атады. Католик монархтары Фердинанд пен Изабелла 1492 жылы Альгамбра жарлығымен Испанияны католиктер қайта басып алғаннан кейін, дінін сақтап қалған еврейлерді қуғынға салды. Альгамбра жарлығы және бұрынғы жылдардағы қуғын-сүргін салдарынан 200 000-нан астам еврей католицизмге көшті, ал 40 000 мен 100 000 аралығында елден қуылды. Испанияны католиктер қайта басып алғаннан кейін, 500 000 мұсылманның 200 000-ы христиан дініне ауысты. Мориско халқының нақты саны туралы бір пікірге келген жоқ, бірақ Кристиан Сталларт 16-шы ғасырдың басында морисколардың (жаңа христиандар және олардың ұрпақтары) санын шамамен бір миллионға бағалады.

Инквизиция

Испания мен Португалия үкіметтері 1478 жылы испан инквизициясын, ал 1536 жылы Гоа инквизициясын қоса португал инквизициясын құрды. Бұл әлеуметтік шиеленістерді шешудің бір жолы болды және оны ереске қарсы күрес қажеттілігімен ақтауға тырысты. Қоғам көптеген жаңа христиандар бұрынғы діндерін қанша мүмкіндік болса, сонша жасырын түрде сақтап, крипто-иудейлер мен крипто-мұсылмандарға айналып жатыр деп дұрыс сенді.