Джеймс Хэнли: Британдық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Британдық романист (1897–1985)

Джеймс (Джозеф) Хэнли (3 қыркүйек 1897 – 11 қараша 1985) – ирланд тегінен шыққан, Ланкашир, Ливерпуль, Киркдейл қаласынан таралған британдық романист, әңгімеші және драматург. Хэнли теңізшілер отбасында өскен және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзі екі жыл теңізде болған. Оның алғашқы романы «Дрифт» 1930 жылы жарық көрді. 1930-шы және 1940-шы жылдары оның романдары мен әңгімелері теңізшілер мен олардың отбасыларына арналған, соның ішінде «Бала» (1931) романы оқшаулыққа қатысты сотқа ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның туындыларында теңіз тақырыбына көңіл бөлгеніше азайды. Сынаушылар тарапынан жиі мақталып жүргенімен, Хэнлидің романдары көп сатылмады. 1950-ші жылдардың соңында, 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында ол негізінен BBC үшін, радио мен теледидарға, сондай-ақ театрға пьесалар жазды. Ол 1970-ші жылдары романға қайта оралды. Оның соңғы романы «Көкше патшалығы» 1978 жылы, оған сексен жас толғанда жарық көрді. Оның інісі Джеральд та романист болған.

Өмірбаян

1897 жылы Ланкаширдің Ливерпуль қаласында жұмысшы отбасында туылған (көбінесе айтатыны Дублин, 1901 жыл емес). Оның әкесі Эдвард Хэнли 1865 жылы Дублинде, анасы Бриджит Роуч 1867 жылы Корк графтығындағы Квинстаунда дүниеге келген. Дегенмен, екеуі де "1891 жылы Ливерпульде бекініп қалған" еді, осы жылы үйленген. Хэнлидің әкесі өмірінің көп бөлігін, әсіресе Кунард лайнерлерінде от жағушы болып жұмыс істеді, ал туыстарының да бірі теңізге шыққан. Джеймс та кемежайға жақын өсті. 1910 жылдың жазында мектепті бітіріп, төрт жыл бухгалтерлік кеңседе жұмыс істеді. 1915 жылдың басында 17 жасында алғаш рет теңізге шықты (қалыңдықтары айтқандай 13 жас емес). Сөйтіп, теңіз өмірі оның қалыптасуына зор әсер етті, ал оның алғашқы жазбаларының көп бөлігі теңізшілер туралы болды. 1917 жылдың сәуір айында Хэнли Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Сент-Джон қаласында кемеден секіріп түсті, содан кейін бірден Фредериктон қаласындағы Канада армиясына қосылды. 1918 жылдың жазында Францияда соғысты, бірақ көп ұзамай денсаулығына байланысты әскерден шығарылды. Соғыстан кейін Бутледегі теміржол станциясында жүк көтергіш болып жұмыс істеді және өзін "көптеген автодидактикалық, жоғары мәдени қызметтерге арнады – фортепианода ойнауды үйрену, концерттерге [ ] үнемі қатысу [ ], көп оқу және, ең бастысы, жазу". Бірақ 1930 жылы ғана оның "Дрифт" романы жарияланды. 1931 жылы Хэнли Ливерпульден Солтүстік Уэльстегі Корвен қаласына көшіп, Линкольншир ақсүйектерінен тараған Дороти Энид "Тимоти" Томаспен танысты. Олар бірге өмір сүрді және 1933 жылы Лиам Поуис Хэнли деген ұлдары болды, бірақ 1947 жылға дейін үйленбеді. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындаған кезде, 1939 жылдың шілдесінде Хэнли BBC үшін деректі фильмдер мен пьесалар жазу үшін Лондонға көшті, бірақ соғыстың алғашқы жылдарында Уэльске, Корвеннен Бервин тауларының ар жағындағы Ланфечейнге қайтып келді, ол 1963 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін Хэнлилер Солтүстік Лондонға, ұлдары Лиамға жақын жерге көшіп кетті. 1937 жылы Хэнли "Сынған су: автобиографиялық саяхат" атты автобиографиялық еңбегін жариялады. Бұл оның өмірінің жалпы суретін көрсетеді, бірақ ол қателерге толы, толық емес және дәл емес. Крис Гостик оны "ақиқат пен қиялдың қызықты палимпсесті" деп сипаттайды. Хэнлидің ағасы - жазушы Джеральд Хэнли, ал немере інісі - американдық жазушы және драматург Уильям Хэнли. Джеймс Хэнлидің әйелі де Тимоти Хэнли есімімен үш роман жариялады. Ол 1980 жылы қайтыс болды. Джеймс Хэнли 1985 жылы қайтыс болды. Ол Уэльстегі Ланфечейн қаласында жерленген.

Born in Kirkdale, Liverpool, Lancashire, in 1897 (not Dublin, nor 1901 as he generally implied) to a working class family. Both his parents were, on the other hand, born in Ireland, his father Edward Hanley around 1865, in Dublin, and his mother, Bridget Roache, in Queenstown, County Cork, around 1867. However, both were "well established in Liverpool by 1891", when they were married. Hanley's father worked most of his life as a stoker, particularly on Cunard liners, and other relatives had also gone to sea. James also grew up living close to the docks. He left school in the summer of 1910 and worked for four years in an accountants' office. Then early in 1915, aged 17 he went to sea for the first time (not 13 as he again implied). Thus life at sea was a formative influence and much of his early writing is about seamen. Then, in April 1917, Hanley jumped ship in Saint John, New Brunswick, Canada, and shortly thereafter joined the Canadian Army in Fredericton, New Brunswick. Hanley fought in France in the summer of 1918, but was invalided out shortly thereafter. After the war he worked as a railway porter in Bootle and he devoted himself "to a prodiguous range of autodidactic, high cultural activities – learning the piano, regularly attending [ ] concerts [ ] reading voraciously and, above all, writing." However, it was not until 1930 that his novel Drift was accepted. Hanley moved from Liverpool to near Corwen, North Wales in 1931, where he met Dorothy Enid "Timothy" Thomas, née Heathcote, a descendant of Lincolnshire nobility. They lived together and had a child, Liam Powys Hanley, in 1933, but did not marry until 1947. As World War II was approaching, in July 1939, Hanley moved to London, to write documentaries and plays for the BBC, but he moved back to Wales, to Llanfechain, the other side of the Berwyn Mountains from Corwen, in the early years of the war, where he remained until 1963, when the Hanleys moved to North London, close to their son Liam. Hanley published an autobiographical work, Broken Water: An Autobiographical Excursion in 1937, and while this generally presents a true overall picture of his life, it is seriously flawed, incomplete and inaccurate. Chris Gostick describes it as "a teasing palimpsest of truth and imagination". Hanley's brother was the novelist Gerald Hanley and his nephew the American novelist and playwright William Hanley. James Hanley's wife also published three novels, as Timothy Hanley. She died in 1980. James Hanley himself died in 1985. He was buried in Llanfechain, Wales.

1930 және 1940 жылдар

Ханлидің алғашқы жарияланымы, «Дрифт» (1930) романы, Джеймс Джойстың ықпалымен жазылған. «Дрифт» ирландтық католик отбасы туралы болғанымен, оқиға Ливерпульде өтеді. 1930 жылдары Хэнли Ливерпульдегі ирланд қауымы туралы, әсіресе Фьюри отбасы туралы жартылай автобиографиялық романдар жазды: «The Furys» (1935), «The Secret Journey» (1936), «Our Time is Gone» (1940) және «Ebb and Flood» (1932). 1930 және 1940 жылдары Хэнлидің романдары теңіздегі өмірге де назар аударады. Хэнли Ливерпульдің Фьюрилері туралы тағы екі роман жазды: «Winter Song» (1950) және «An End and a Beginning» (1958), бірақ ирланд және әсіресе рим-католик кейіпкерлері Хэнлидің мансабының көп бөлігінде маңызды рөл атқарады. Джеймс Хэнли адамдардың өмірін экстремалды жағдайларда – яғни қорқыныш пен оқшауланудың қауіпті күйінде тұрақты түрде зерттеді, бұл зорлық-зомбылық пен ақылсыздыққа алып келеді. Бұған ерте мысал ретінде «The Last Voyage» (1931) повесін келтіруге болады. Джон Рейли – жасына қатысты жалған айтқандықтан әлі жұмыс істеп жүрген өрт сөндіруші, енді ол соңғы сапарына шығып отыр. Рейлидің жасы алпыстың ортасында болғанымен, оның жас отбасы бар, сондықтан олар оның жеткіліксіз зейнетақысымен күнекөріске мәжбүр. Бұл Рейлидің соңғы сапары, себебі болашаққа үмітсіздігінен ол өзін кеме пешіне лақтырады: «Өмірін жалындарда көрді. Біз үшін көп емес. Тер, тер. Төле, төле. Жұмысқа қабылдан, тер, тер. Төле, аяқта. Жарайды!» «Boy» (1931) романында жас Феронның оқшаулануы мен азабы ешкімнің оған қамқорлық жасамауынан туындайды. «Boy» оқиғасы «құнарсыз және қорқынышты». Жас кейіпкердің ата-анасы оның таба алатын жалақысына ғана қызығушылық танытады және оны мүмкіндігінше ерте мектепті тастауға ынталандырады. Сол сияқты қоғам да оның кеме қазандықтарын тазалау кезіндегі қатал, денсаулыққа зиянды жағдайларға көңіл бөлмейді. Теңізге шыққаннан кейін ол басқа теңізшілердің жыныстық зорлық-зомбылығына ұшырайды. Ақырында, жас Ферон Каирдегі жезөкшеханада жұқтырған жұқпалы аурудан қиналып өліп жатқанда, капитан оны тұншықтырып өлтіреді. «Boy» 1931 және 1932 жылдары қайта басылып шықты, сондай-ақ американдық бірінші басылымы да жарық көрді. 1934 жылы арзан (екінші) басылымда, қақпағында «шартық киінген» бишінің суретімен қайта басылғанда, «Boy» әдепсіздік үшін сотталды. Сот ісі Манчестер қаласына жақын Бьюридегі полицияға берілген шағымнан кейін басталды: «Прокурор кітаптың мұқабасы мен ішіндегі пікірлердің өте жағымсыз екенін және мақсаты жастардың санасын ластау екенін айтты». Баспагерлер Борисвудқа «кітаптағы «еркектер арасындағы жақындық туралы» сілтемелерге байланысты қудалаудан қорғанудың ешқандай мүмкіндігі жоқ» деп кеңес берді. 1935 жылдың наурыз айында Борисвуд «әдепсіз жала жапқандығын» мойындап, үлкен айыппұл төледі. Кейіннен «Boy» 1935 және 1946 жылдары Париждегі «Obelisk Press» баспасында қайта басылып шықты. Бұл компанияның иесі Джек Кахань Генри Миллердің «Рак тропигі» және «Леди Чаттерлидің ғашығы» сияқты тыйым салынған кітаптардың белгілі баспашысы болды. Содан кейін басқа басылымдар шықты, соның ішінде 1992 жылы Энтони Берджесс кіріспесімен «Penguin Books» баспасы және соңғы кезде 2007 жылы «Oneworld Classics» баспасы. Хэнлидің экстремалды жағдайларға қызығушылығын көрсетуі таңқаларлық емес, өйткені ол өзінің шыққан жұмысшы сынып әлеміндегі өмірдің қауіптілігін ерте сезінген. Хэнли Ливерпуль сияқты заманауи өнеркәсіптік қалада жұмысшылардың және олардың балаларының жеке өміріне мән берілмейтінін өмірінің басында сезінген. Бұл оның жұмысшы табының өмірін ғана емес, сонымен қатар қоғамның шетіндегі кейіпкерлердің эмоционалдық өмірін зерттеуіне түрткіс берді. Хэнлидің кеме апаттары туралы «Narrative» (1931) және Екінші дүниежүзілік соғыс романдары «The Ocean» (1941), «Sailor’s Song» (1943) сияқты шығармаларында экстремалды жағдайдың басқа түрі бар, бірақ бұл экстремалды жағдайларды ерлер тобы бастан кешіреді және «теңіз ерлігін бейнелеуде әсерлі болды».

Hanley's first publication, the novel Drift (1930), was written under the influence of James Joyce. While Drift is about an Irish Catholic family, the setting is Liverpool, and in the 1930s Hanley wrote largely about the Irish community in Liverpool, especially with the semi autobiographical novels about the Fury family, The Furys (1935), The Secret Journey (1936), and Our Time is Gone (1940), as well as Ebb and Flood (1932). Hanley's novels of the 1930s and 1940s also focus on life at sea. Hanley wrote two further novels about the Furys of Liverpool, Winter Song (1950), and An End and a Beginning (1958), though Irish and especially Roman Catholic characters continue to have a significant role throughout most of Hanley’s career. James Hanley consistently explored the lives of men and women in extremes, that is in dramatically precarious states of fear and isolation, which tend to lead to violence and madness. A grim early example is in the novella The Last Voyage (1931). John Reilly is a fireman who is still working only because he has lied about his age, and now faces his last voyage. Reilly although he is in his mid sixties has a young family, and therefore the family will have to live on his inadequate pension. In another sense this is Reilly's last voyage, because despairing as to the future he throws himself into the ship’s furnace: "Saw all his life illuminated in those flames. 'Not much for us. Sweat, sweat. Pay off. Sign on. Sweat, sweat. Pay off. Finish. Ah, well!’". In Boy (1931) young Fearon’s isolation and suffering arise because no one cares for him. The story of Boy is "sordid and horrible". The young protagonist’s parents are only interested in the wages he can earn, and encourage him to leave school as soon as possible. Likewise society is unconcerned about the harsh, unhealthy conditions he endures cleaning ships' boilers. Then, when he goes to sea, he is sexually abused by his fellow seamen. Finally, when young Fearon is dying in agony from a venereal disease caught in a Cairo brothel, his Captain smothers him. Boy was reprinted in 1931, and 1932, when an American first edition was also published. Then, when it was reprinted in 1934, in a cheap (second) edition with a "scantily dressed" belly dancer on its cover, Boy was prosecuted for obscenity. The court case followed a complaint to the police in Bury, near Manchester, Lancashire: "The prosecution suggested that the cover of the book and extracts from reviews just inside were most suggestive, and that the purpose was to pollute young people's minds". The publishers Boriswood "were advised that, owing to the book's reference to 'intimacy between members of the male sex', any defence against prosecution was futile'". In March 1935 Boriswood pleaded guilty of "uttering and publishing an obscene libel" and paid a substantial fine. Subsequently Boy was republished by the Obelisk Press in Paris in 1935 and 1946. Jack Kahane owner of this company was a noted publisher of banned books in English, including Henry Miller's Tropic of Cancer and Lady Chatterley's Lover. Other editions followed, including one by Penguin Books in 1992, with an introduction by Anthony Burgess and most recently, in 2007, by Oneworld Classics. It is not surprising that Hanley should show an interest in extreme situations, given his early awareness of the precariousness of life in the working class world that he came from. Hanley would also have sensed, very early in his life, that individual lives of the working poor and their children was of little value in a modern industrial city like Liverpool. All this encouraged his exploration not only of working class life but also the emotional life of characters on the periphery of society. There is an exploration of another type of extreme situation in those works of Hanley which deal with a shipwreck, such as "Narrative" (1931), and the World War II novels The Ocean (1941), Sailor’s Song (1943), though these extreme situations are undergone by groups of men, and "were primarily inspiriting in their representation of maritime heroism".

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1950 жылдары ол өзінің ең тамаша романдарының" кейбіреулерін жазды: «Жабық теңіз порты» (1952), «Уэльстік соната» (1954), «Левин» (1956) және Фьюрилер тізбегінің соңғы томы – «Соң мен бастама» (1958). Романның өркендеу кезеңіндегі Ханлидің туындыларының тақырыбы – өте қиын жағдайға түскен кейіпкерлер. Ондағы ер адам кейбір ауыр оқиғадан кейін жұмыссыз болып, отбасы мен қоғамнан оқшауланады. Ханлидің кейіпкерлері көбінесе жалғыз өмір сүретін тұлғалар, ал оның көңілі жалғыздық, тамырсыздық, зорлық-зомбылық және ақылсыздық туралы. Ол ешқашан саяси роман жазушы немесе үгітші болған жоқ. Халықаралық ПЕН орталығына жолдаған мәлімдемесінде ол өзін анархист деп атады: «Мені ‘пролетариат жазушысы’ деп атады, [ол] бірнеше абсурд теорияны қолдайтындыққа келеді, олардың бірі – қоғамның бір бөлігі ғана жаман, ал тек бір бөлігі ғана биікке көтеріле алады; мұндай ойлар коммунистік бос кеңістіктен туындайды. Менің бүкіл көзқарасым анархиялық (sic), мен мемлекетке мүлдем сенбеймін». 1960 жылдары романшы ретінде жетістікке жете алмағандықтан Ханли радио, теледидар және кейде театрға арналған пьесалар жазуға көшті. Ол көбінесе BBC үшін жұмыс істесе де, оның пьесалары Канададағы CBC сияқты бірнеше басқа елдерде де қойылды. Ханлидің «Ештеңе деме» пьесасы 1962 жылы Стратфорд Исттегі «Theatre Royal» театрында бір ай бойы, ал 1965 жылы Нью-Йорктегі Бродвейден тыс сахналарда көрсетілді. «Ішкі саяхат» пьесасы 1966 жылы Гамбургте, сондай-ақ 1969 жылы бір ай бойы Нью-Йорктегі Линкольн орталығында қойылды. Ханли 1970 жылдары роман жазуға қайта оралып, «Басқа әлем, аспандағы әйел» (1973), «Арман саяхаты» (1976) және «Корольдік» (1978) атты кітаптарын жариялады, олардың барлығы да жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Ханлидің кейінгі романдарының бірнешесі ертедегі пьесаларының негізінде жазылған. Ханли өмірі бойы қысқа әңгімелер мен кітаптарға шолулар жариялап отырды, олардың кейбіреулері кейіннен жинақталып, кітап түрінде басылды.

Соғыс туралы көркем әдебиет

Ханли екі дүниежүзілік соғысты да бастан өткерді. 1915 жылдың басында, 1917 жылдың сәуір айының соңында Канада армиясына дезертирлік етіп қосылғанға дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сауда флотында қызмет етті. 1919 жылдың көктемінде әскери қызметтен босатылды. Ханли 1918 жылы қысқа ғана уақыт майдан даласында болды және одан кейін жарамсыз деп танылды. Ол сондай-ақ 1940-1941 жылдардағы Лондон бомбалау кезінде Лондонда болды. Ханли Бірінші дүниежүзілік соғыс тәжірибесін, майдан даласындағы оқиғаларын "Неміс тұтқыны" повесінде, ал сауда флотындағы тәжірибесін, британдық адмиралтейство әскер тасымалдау кемесі ретінде қолданған кемеде "Сөзқарас" (1931) және "Құрдым теңіз" (1938) сияқты туындыларында көрсетеді. Бұл тәжірибелер "Сынған су: Автобиографиялық саяхат" (1937) атты ғылыми еңбегінде де жарық көрді. Ол 1940-1950 жылдардағы романдары мен әңгімелерінде бұрынғы сауда флоты тәжірибесімен қатар, Лондон бомбалауды да пайдаланды. Ханлилер 1939 жылдың шілдесінде Уэльсті тастап, "тұрақсыз, көшпелі өмірге" бет бұрды, оның бір бөлігі Лондонда өтті. 1940 жылдың тамызында Челсиде тұрып, олар "бомбалауды тікелей бастан өткерді". Соңында, 1941 жылдың қаңтарында Уэльске оралып, Лланфечайнге (Поуис) қоныстанды. Ханлидің "Фюри шежіресінің" үшінші романы "Біздің уақытымыз өтті" 1940 жылы жарық көрді, оқиғалар Бірінші дүниежүзілік соғыстың ортасында, 1915 жылдың қарашасы мен 1916 жылдың қыркүйегі аралығында өтеді. Оқиға көбінесе Гелтонда орын алады. Денни Фьюри әкесі теңізге "әскер тасымалдау кемесі ретінде қолданылған лайнерде от жағушы болып" оралды, ал Десмонд Фьюри армияда капитан. Питер Фьюри миссис Рагнерді өлтіргені үшін 15 жылға түрмеге отырды. Алайда, Джон Фордхам "Біздің уақытымыз өтті" романының "Екінші дүниежүзілік соғыс романы үшін таңғажайып бейбітшілік тонға" ие екенін және соғыс кезінде жарық көрген роман үшін "Жозеф Килкидің орталық батырлығы" бұрын-соңды болмаған екенін айтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарық көрген "Океан" (1941) және "Теңізші әні" (1943) еңбектері "океан ортасында торпедаланып батып кеткен" кемелерді қамтитын "бірдей" жағдайларды зерттейді. Бұл оқиға бұрынғы соғыс кезінде орын алған "Таспар" повесінің соңына ұқсас. Ханли 1943 жылы Лондон бомбалау кезінде орын алған "Бағыт жоқ" романын да жариялады, бұл туындыны бірнеше әдеби сыншылар бағалаған. Кейіннен ол бұл романды 1976 жылғы "Арман саяхаты" романының ортаңғы бөлігі ретінде пайдаланды. Ханли бастапқыда "Бағыт жоқ" романын трилогияға айналдыруды жоспарлаған. Соғыс оның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бірнеше романдарының мазмұнында да орын алады, оның ішінде "Эмили" (1948), "Жабық порты" (1952) және "Левин" (1956). "Эмили" романының басты кейіпкері күйеуімен, Бирмада жапондықтармен төрт жыл соғысқаннан кейін Паддингтон станциясында кездеседі. Олардың үйі мен барлық мүліктері бомбалау кезінде жойылды, ал үлкен ұлының санасы "жараланды". "Жабық порты" Германия Францияны жеңгеннен кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Марсельде орын алады. Басты кейіпкер Юджин Мариус мина өрісінде кемесін жоғалтып, экипажының барлығынан басқа біреуі суға батып кетеді. Осының салдарынан ол капитандық лицензиясынан айырылып, жұмыс таба алмайды. Бірнеше ай жұмыссыз болғаннан кейін Мариус ақырында ақылдан адасады. "Левин" романы сол соғыс кезінде Польшада орын алады, Левин анасының өлтірілуіне және жаулап алған әскерлердің әпкесін ұрлауына куә болады. Кейіннен ол теңізші болады. Содан кейін ол кеме апатына ұшырап, Англияның оңтүстігіндегі тұтқын лагерінде уақыт өткізеді, содан кейін қашып шығады. Левин Грейске кездеседі, ол неміс бомбасынан өлген ата-анасынан босатылған. Бұл роман, "Жабық порты" және Ханлидің көптеген романдары сияқты, Левин Грейсті өлтірумен аяқталады. Эдвард Стоукс соғыстан кейінгі екі әңгіме жинағы, "Крилли және басқа да әңгімелер" (1945) және "Жабайы даладағы серуен" (1950) соғыстың адамдар өміріне тигізетін әсерін зерттейтінін атап өтті.

Hanley experienced both World Wars. He served in the merchant navy during World War I from early in 1915 until he deserted to join the Canadian Army late April 1917. He was demobilized in the Spring of 1919. Hanley only briefly experienced frontline conflict in 1918 and was soon after invalided out. He was also in London at the beginning of the World War II during the Blitz of 1940–1. Hanley deals with his First World War experiences, on the battlefield, in his novella, The German Prisoner, and his experience in the merchant navy, on a ship commandeered by the British Admiralty to serve as a troopship, in works like the novella "Narrative" (1931), and his novel The Hollow Sea (1938). These experiences are also dealt with in Hanley's non fiction work, Broken Water: An Autobiographical Excursion (1937). He uses both his earlier merchant navy experience, as well as the Blitz, in subsequent novels and short stories in the 1940s and 1950s. The Hanleys left Wales in July 1939 and led "an unsettled, almost nomadic existence" part of which was spent in London, and, while living in Chelsea, in August 1940 they "experienced the Blitz at first hand". Finally, January 1941, they returned to Wales, taking up residence in Llanfechain, Powys. The third novel in Hanley's The Furys Chronicle, Our Time is Gone, was published in 1940, and takes place in middle of the First World War, between in November 1915, and September 1916". The action takes place mostly in Gelton. The father Denny Fury has returned to the sea, "as a stoker on a liner that has been taken over as a troopship," and Desmond Fury is a captain in the army. Peter Fury is serving a fifteen year prison sentence for his murder of Mrs Ragner. However, John Fordham comments on the fact that Our Time is Gone "discloses a surprisingly non belligerent tone for a Second World War novel" and the "unprecedented" for a novel published during a war "central heroism of Joseph Kilkey" who is a conscientious objector. Two other works published during World War II, The Ocean (1941) and Sailor's Song (1943), explore "virtually identical" situations, that involve ships that have "been torpedoed and sunk mid ocean". This is a similar plot to that of the conclusion of the earlier novella "Narrative", which is set during the previous war. Hanley also published, in 1943, No Directions, which is set during the London Blitz, a work that has been commented on by several literary critics. He later re used this novel, to form the middle section of A Dream Journey (1976). Hanley had initially planned on turning No Directions into a trilogy. War also has a role in several of his post Second World War novels, including Emily (1948), The Closed Harbour (1952), and Levine (1956). The eponymous protagonist of Emily meets her husband, who is on leave after spending four years away fighting the Japanese in Burma, at Paddington Station. Their home and all their possessions were destroyed in the Blitz, while it has "mentally shattered" their elder son. The Closed Harbour is set in Marseilles during World War II, after Germany's defeat of France, and the protagonist Eugene Marius has lost a ship in a minefield, and all but one of his crew, including his nephew drowned. As a result of this he has lost his captain's ticket and cannot find work. After months of unemployment Marius eventually descends into madness. Levine is set in Poland during the same war and Levine witnesses the murder of his mother and abduction of his sister by invading soldiers. Subsequently he becomes a sailor. Then he is shipwrecked and spends time in an internment camp in southern England, before escaping. Levine then encounters Grace, who has been freed from her controlling parents when they are killed by a German bomb. This novel, like The Closed Harbour and many of Hanley's novels, has a tragic climax, with Levine murdering Grace. Edward Stokes also notes that two post war short stories collections, Crilley and Other Stories (1945) and A Walk in the Wilderness (1950), deal with the impact of war on peoples lives.

Уэльстегі шығармалар

Ханли 1931 жылдан 1963 жылға дейін Уэльсте өмір сүрді және Уэльс тақырыбында бірнеше шығарма жазды. Оның алғашқы толық көлемді туындысы – «Сұр балалар: Алдану мен қайғының зерттелуі» (1937). Бұл беймәлім шығарманың тақырыбы – Оңтүстік Уэльстегі жұмыссыздық, ол 1930 жылдардағы Ханлидің Ливерпульдік жұмысшы табының күресі туралы романдарымен көбірек байланысты. «Grey Children» жанрлық тұрғыдан Джордж Оруэллдің 1937 жылы жарық көрген «Виганға дейінгі жол» туындысына жақын. Дегенмен, Ханли Уэльсте жиырма жылдан астам тұрғаннан кейін ғана өзі тұратын Уэльстің ауылдық өмірі туралы кеңінен жазды. Бұл 1953 жылы «Ллангиллуч анатомиясы» («Don Quixote Drowned» жинағында) жарық көрген кезде орын алды. Мұнда Ханли 1940 жылдардың басында Ханлилер көшіп келген Ланфечайн ауылының көркемдік бейнесі үшін «Ллангиллуч» деген ойдан шығарылған атты пайдаланды. Бұл жер Корвеннен бері, Англия шекарасына жақын, Бервин тауларының ар жағында орналасқан. Ланфечайннің жергілікті тұрғыны «Уэльстік соната» (1954) романының басты кейіпкері – Рис кейіпінің прототипі болды, бұл Уэльс аймағындағы Ханлидің алғашқы толыққанды романы. Бұл роман Уэльске деген сезімдерін бейнелеуде Ханли үшін маңызды қадам болды. «Уэльстік соната» уэльстік кейіпкерлердің көзқарасынан баяндалады, Ханли кейде уэльс тіліндегі сөздерді қолданады және уақыт-уақыт поэтикалық стильге көшеді. «Уэльстік сонатадан» кейін шамамен жиырма жыл өткен соң, 1972 жылы Ханлидің екінші уэльстік романы – «Басқа әлем» жарық көрді. Ханлидің үшінші уэльстік романы – «Королевство» (1978), 80 жасында жарық көргеніне байланысты «ерекше» деп есептеледі, және оның соңғы романы болды. 1963 жылдан бері Солтүстік Лондонда тұрғандықтан, бұл роман қашықтықтан жазылған. Осы «тау шаруашылығының қайғылы бейнесінде» Ханлидің досы, уэльс ақын-пастыры Р.С. Томас поэзиясының ықпалы байқалады.

Беделі

1985 жылы Ханлидің қайтысынан кейін кейде қайта басылып шығады, оның ішінде Харвиллдің «Соңғы сапар және басқа да әңгімелер» (1997) және «Океан» (1999) кітаптары; сондай-ақ жақында OneWorld Classics баспасынан «Boy» (2007) және «The Closed Harbour» (2009) кітаптары – екеуі де Крис Гостик ұсынған жаңа өмірбаяндық мәліметтермен жарық көрді. Бірнеше туынды Fabers баспасының сұраныс бойынша қайта басылу қызметінен де қол жетімді. 2013 жылы Parthian Books «Уэльс кітапханасы» сериясында «A Kingdom» кітабын жариялады. Ханлидің туындылары француз, неміс, голланд, испан және швед тілдеріне аударылған. Оның «Ішкі сапар» пьесасы Германияның Гамбург қаласында 1966 жылдың қыркүйегінде «Für Immer und Ewig» деген атаумен қойылды. Оның «Ешнәрсе деме» пьесасының фин тіліндегі нұсқасын Фин Ұлттық театры сахналады. 2001 жылдың қыркүйегінде Джеймс Ханлидің туғанына жүз жыл толуына орай, Кембридж университетінің Жесус колледжінде бір күндік симпозиум өтті. 2002 жылы Джон Фордхэмнің «Джеймс Ханли: Модернизм және жұмысшы табы» атты еңбегі Уэльс университетінің баспасынан шықты, бұл еңбек Ханлидің тек реалист немесе натуралист емес, экспрессионистік тәсілдерді қолданғандықтан модернист ретінде қаралуы керек екенін көрсетеді. Фордхэмнің зерттеуінде жаңа өмірбаяндық материалдар да бар. Ханли жазушы ретінде үлкен жетістікке жете алмады, бірақ оның туындылары Ұлыбритания мен Америкада жақсы пікірлер алды, ал оның ізбасарларының арасында Э.М. Форстер, Т.Е. Лоуренс, Энтони Бёрджесс және Генри Грин болды. 1999 жылы Дорис Лессинг «Океанды» «ұлы роман» деп атады. Джон Коупер Поуис Джеймс Ханлидің «Көлеңкедегі адамдар» (1931) кітабына жазған «Алдын ала сөзінде»: «Осы күшті және қорқынышты әңгімелерден терең әсер алмастан оқи алатын адамдар аз» (ix) деп жазды. Ал жақында Альберто Мангуэль: «XX ғасырдың ең ірі жазушыларының бірі неге осындай өзгермелі тағдырға ұшырады деген сұраққа, қазіргі оқырмандар автордың соңғы дауысы естілгенге дейін жауап беруі керек» деді. «Boy» пьесасының радиолық нұсқасы 1996 жылдың 16 наурызында BBC Radio 3 арнасындағы «Sunday Play» бағдарламасында көрсетілді, ал «The Furys» пьесасы 2001 жылдың ақпан-наурыз айларында BBC Radio арнасында сериал түрінде жарық көрді. Ол радио үшін бейімделіп, 2001 жылдың 2 наурызында BBC Radio 4 FM арнасында берілді. 2016 жылы BBC Cymru Wales «15 Minute Drama» сериясы аясында Джеймс Ханли мен оның әйелі туралы «Ғасыр жазу: Ханлилер» атты драмалық туындыны көрсетті, оны Лиззи Нуннери жазды, ал режиссерлік жұмысын Жанин Х. Джонс жүзеге асырды. Бес эпизод Ханлилердің ұлы Лиамға жазған, дерлік әр апта сайынғы хаттарына негізделген.

Following Hanley's death in 1985 there has been the occasional reprinting, including, by Harvill The Last Voyage and Other Stories (1997) and The Ocean (1999); and more recently by OneWorld Classics, Boy (2007) and The Closed Harbour (2009), both with new biographical information provided by Chris Gostick. Several titles are also available from Fabers reprints on demand service. In 2013 Parthian Books published A Kingdom in their series "Library of Wales". Hanley's works have been translated into a number of languages, including French, German, Dutch, Spanish and Swedish. This includes his play Inner Journey that was performed in Hamburg, Germany with the title Für Immer und Ewig in September 1966. A Finnish version of his play Say Nothing was produced by the Finnish National Theatre. In September 2001, to mark what was then believed to be the centennial of James Hanley's birth, a one day symposium was held at Jesus College, Cambridge. Another important landmark was the publication in 2002 of John Fordham's James Hanley: Modernism and the Working Class by the University of Wales Press, which amongst other things suggests that Hanley is not simply a realist or naturalist, but because of his use of expressionistic techniques, should be seen as a modernist. Fordham's study also contains new biographical material. Hanley never achieved major success as a writer, even though he often received favourable reviews, both in Britain and America and counted amongst his admirers E. M. Forster, T. E. Lawrence, Anthony Burgess, and Henry Green. In 1999 Doris Lessing described The Ocean as "a great novel". John Cowper Powys in his "Preface" to James Hanley's Men in Darkness (1931), comments: "There are few people who could read these powerful and terrible tales without being strongly affected" (ix). And more recently Alberto Manguel questions: "Why one of the major 20th century writers should have suffered such a fickle fate is a question to which, no doubt, modern readers will have to answer to the sound of the Author's final trumpets". A dramatised version of Boy was broadcast on BBC Radio 3's "Sunday Play" on 16 March 1996, and The Furys was serialized on BBC Radio, February/March 2001. It was dramatized for radio and broadcast on BBC Radio 4 FM, 2 March 2001. In 2016 BBC Cymru Wales broadcast in the series 15 Minute Drama, titled "Writing the Century: The Hanleys" on James Hanley and his wife, dramatised by Lizzie Nunnery and directed by Janine H. Jones. The five episodes were based on almost weekly letters from the Hanleys to their son Liam.

Хаттар

Ханли, Джеймс және Поуис, Джон Каупер. Поуис және Лорд Джим: Джеймс Хэнли мен Джон Каупер Поуис арасындағы хаттар. Крис Гостик кіріспесімен және редакциялық жұмысымен жарыққа шығарылды. Поуис баспасы, 2018 жыл.

Радио және теледидар үшін шығармалар

Таңдалған: толық библиография үшін Гиббс және BBC Архивтерін қараңыз. «Конвой» (саудагер теңізшілері туралы деректі драма). BBC радиосы, 1941 жылдың 30 мамыры. «Қауіпке оралу» (документальді фильм). BBC радиосы, 1942 жылдың 15 қаңтары. «Күн шығысы алдындағы көлеңкелер» (орыс композиторы Муссоргский туралы драма). BBC радиосы, Үй қызметі, 1942 жылдың 6 желтоқсаны. «Қысқы саяхат» (драма). CBC радиосы (Канада), 1957 жылдың 29 қаңтары. «Gobbet» (драма: «Ішкі саяхат» «Gobbet» негізінде жазылған). BBC радиосы, Үшінші бағдарлама, 1959 жылдың 6 қазаны. «Ирландия королевасы» (драма). BBC Үшінші бағдарламасы, 22 мамыр 1960. «Ешнәрсе айтпа» (драма). BBC радиосы, Үшінші бағдарлама, 1961 жылдың 25 сәуірі. «The Furys» (драма). BBC Radio, North, Солтүстік Ирландия: 1961 жылдың 21 қыркүйегінен 26 қарашасына дейін апта сайынғы сериал. «Ешнәрсе айтпа» (драма). BBC телеарнасы, 19 ақпан 1964; CBC телеарнасы, 5 мамыр 1965. «Мисс Вонның ішкі әлемі» (драма, кейін «Басқа әлем» романы болды). BBC телеарнасы, 1964 жылдың 1 сәуірі. «Басқа порт, басқа қала» (драма). Granada TV [Лондон], 1964 жылдың 4 мамыры. «One Way Only» (драма: кейін «Аспандағы әйел» романына айналды). BBC радиосы, Үшінші бағдарлама, 1967 жылдың 10 желтоқсаны; CBC радиосы, 1968 жылдың 8 желтоқсаны. «Бұл мен емеспін» (драма). BBC телеарнасы, 1969 жылдың 17 желтоқсаны. «The Furys» (роман бойынша). BBC радиосында 2001 жылдың ақпан-наурыз айларында таратылды.

Ұлыбритания

Ливерпуль қалалық кітапханасы: Джеймс Хэнлиге жолданған көптеген хаттар, оның ішінде Джон Коупер Поуистің маңызды жинағы, сондай-ақ Т. Е. Лоуренстің, Э. М. Форстердің және Сторм Джеймсонның кішкентай жинақтары. Әрі, баспасөз материалдарының таңдамасы және Хэнлидің бірнеше кітабы. Уэльстің Ұлттық кітапханасы: Хэнли кітаптарының жақсы таңдауы және қолжазбалар мен хаттардың маңызды жинағы. Лондон университеті (Стерлинг кітапханасы): Хэнлидің кішкентай, бірақ маңызды кітаптар, хаттар мен қолжазбалар жинағы, соның ішінде ерте роман «Resurrexit Dominus»-тың Ұлыбританияда қолжетімді көшірмелерінің санатындағы бірнеше данасы бар. Powys Society Collection (Эксетер университеті): Поуис отбасының түрлі мүшелеріне Хэнлиден жолданған кітаптар, сонымен қатар аз ғана хаттар мен қолжазбалар.

Америка Құрама Штаттары

Брин-Мор колледжі: Ханлиге тиесілі кітаптардың, хаттардың және қолжазбалардың бесiз теңдесi жоқ жинағы, оның iшiнде 1970 жылдардан Ханлидiң 1985 жылы қайтыс болуына дейiнгi Ханли мен Франк Харрингтон арасындағы хат алмасудың дерлiк барлғысы. Гарри Рэнсом орталығы: Ханлидің хаттары мен қолжазбаларының кең жинағы. Темпл университеті, Филадельфия: Ханлидің BBC радио және теледидар сценарийлерiнiң маңызды жинағы, сонымен қатар Джон Каупер Поуистен Ханлиге жазылған кейiнгi барлық хаттар. Буффалодағы Нью-Йорк университеті: Ханли материалдарының жақсы жинағы, оның iшiнде Брин-Морда сақталмаған Ханли мен Харрингтон арасындағы кейiнгi хаттардың көшiрмелерi. Солтүстік Иллинойс университеті: Ханлидің көптеген хаттарымен бiрге Ханлидің кітаптары мен қолжазбаларының маңызды жинағы.

Канада

Торонто университеті, Томас Фишер сирек кітаптар кітапханасы: Көбінесе кітаптар, әңгімелер және журналдарда жарияланған мақалалар.