Кіріспе
Догеннің әдеби еңбегі – жақсы танымал "Кана Шобогендзо" (正法眼蔵) – 13 ғасырдағы буддалық монах және Сото Дзен мектебінің негізін қалаушы Эйхей Догеннің Жапонияда жазған еңбектерінің жинағы. Осы атаумен бірнеше басқа да еңбектер бар (жоғарыда қараңыз), сондықтан оларды ажырату үшін кейде "Кана Шобогендзо" деп атайды. "Шобогендзо" термині Махаяна буддизмінің көзқарасынан қарағанда буддизмнің синонимі ретінде де қолданылуы мүмкін.
Dōgen's well known Kana Shōbōgenzō
Shōbōgenzō (正法眼蔵) is the title most commonly used to refer to the collection of works written in Japan by the 13th century Buddhist monk and founder of the Sōtō Zen school, Eihei Dōgen. Several other works exist with the same title (see above), and it is sometimes called the Kana Shōbōgenzō in order to differentiate it from those. The term shōbōgenzō can also be used more generally as a synonym for Buddhism as viewed from the perspective of Mahayana Buddhism.
Шобогенцо жалпы термин ретінде
Махаяна буддизмінде «Нағыз Дхарма көзінің қазынасы» термині жалпы Будда Дхармасына сілтеме жасайды, ал Дзен буддизмінде ол сутралардың жазба сөздерінде қамтылмаған Будданың оянуын түсінуді білдіреді. Буддизмдегі жалпы қолданыста «Дхарма қазынасы» термині Будданың, Дхарманың және Сангханың Үш қазынасының ортасында Сутраларда жиналған Будданың үйретімінің жазба сөздерін білдіреді. Алайда, Дзенде Дхарманың нағыз қазынасын кітаптарда емес, адамның өзінің Будда табиғатында табуға болады. Дхарма қазынасының осы дұрыс көрінісін (Асыл сегіз жолдың біріншісі) көру қабілеті «Дұрыс Дхарма көзінің қазынасы» деп аталады. Дзен дәстүріндегі аңыздарда Шобогензо Буддаға дейін мұғалімнен оқушыға беріліп келеді, ол Шобогензоны шәкірті Махакашьяпаға тапсырғанда, Бодхидхарма Қытайға әкелген Дзен шежіресінің бастауы болды. Шобгензоның Махакашьяпаға берілуі туралы аңыз бірнеше Дзен мәтіндерінде кездеседі және Дзеннің барлық жазбаларында ең көп айтылатын аңыздардың бірі болып табылады. Белгілі коан жинақтарының ішінде ол Вумэнгуанда («Қойырмасыз тексеру бекеті») 6-шы, ал Денкорокуда («Нұрдың берілуі») 2-ші орын ретінде кездеседі. Вумэнгуанда айтылатын аңызда Будда гүлді ұстағанда, жиналғандардың ешқайсысы жауап бермейді, тек Арья Кашьяпа ғана кеңінен күлімсіреп, сәл күледі. Махакашьяпаның күлімсірегенін көрген Будда былай деді: «Менде Дұрыс Дхарма көзінің қазынасы, Нирвананың керемет жүрек-ақылы, формасыз нағыз форма, Дхарманың нәзік қақпасы бар. Бұл жазба сөздермен бекітілмеген, үйретімнен бөлек берілген. Мен оны Кашьяпаға тапсырып, осы жігерлендіретін сөздерді сеніп тапсырамын».
Дахуидің Шобогенцосы және Догеннің Синджи Шобогенцосы
12 ғасырдағы Сунь әулеті Қытайында коандарды танымал еткен Дахуи Зонггао, қытай тілінде Zhengfa Yanzang (正法眼藏) деп аталатын коандар жинағын жазды. Жапон тілінде бұл "Шобогендзо" деп оқылады, оның атауы Дёгеннің кейінгі еңбегіндегідей бірдей канжилерді қолданады. 1223 жылы Дёген Қытайға сапар шеккен кезде алғаш рет Дахуидің шәкірті Вуцзи Лепайдан білім алды, және осы кезде ол, әдетте, Дахуидің Чжэнфа Янзаңымен алғаш рет танысқан болуы мүмкін. Қазіргі заманғы ғалым Карл Билефельдт "Дзен медитациясы бойынша Дёгеннің нұсқаулықтары" кітабында Дёгеннің өз коандар жинағына, қазір Синдзи Шобогендзо деп белгілі, атауды Дахуиден алғанын мойындайды. Кейін ол осы атауды өзінің ең танымал еңбегі – Кана Шобогендзо үшін де қолданды (қазір көбінесе жай ғана "Шобогендзо" деп аталады): Расында, Дёген еңбегін "Шобогендзо" деп атауы, Сунь әулетінің ең белгілі шебері Та Хуэй Цунг као [Дахуи Зонггао] жасаған осыған ұқсас жинақты үлгі еткенін көрсетеді. Одан өзгеше, Дёген мұнда өз ойларын қоспай, әңгімелерді жазуға қанағаттанды. Бірақ бірнеше жылдан кейін ол Чан әдебиетінен алынған осы және басқа да көптеген үзінділерге кеңінен түсініктеме беруге кірісті. Бұл жобаның нәтижесі – оның шедевр туындысы, "кана" немесе "халық тіліндегі" Шобогендзо деп аталатын эсселердің керемет жинағы болды.