Кіріспе

1932 жылы Джон Нихардт жазған кітап, Hawkwind тобының "Black Elk Speaks" әні. "Black Elk Speaks" – 1932 жылы американдық ақын және жазушы Джон Г. Нихардт жазған кітап. Қара Елік лакота тілінде сөйледі, ал ол айтқандарды әңгіме кезінде болған Қара Еліктің ұлы Бен Қара Елік ағылшын тіліне аударды. Нихардт осы әңгімелер кезінде жазбалар жасап, кейіннен оларды кітабының негізі ретінде пайдаланды. Әйгілі психолог Карл Юнг 1930 жылдары осы кітапты оқып, оны неміс тіліне аударуға ұсынды; 1955 жылы кітап "Мен халқымды шақырамын" деген атпен жарық көрді. 1961 жылы АҚШ-та қайта басылып, 1988 жылы "Қара Елік сөйлейді: Оглала сиуксының қасиетті адамының өмір тарихы" деп аталды, Джон Г. Нихардт (Жалынып тұрған жаңбыр) арқылы баяндалған. 2008 жылы Нью-Йорк мемлекеттік университетінің баспасы Лакота ғалымы Реймонд ДеМаллидің түсіндірмелерімен жарық көрген кітап халықаралық оқырмандар қауымын тапты. Дегенмен, кітап Лакота мәдениеті мен сенімдерін дұрыс емес бейнелегені үшін сынға ілікті.

Өмірбаян

1930 жылдың жазында, американдықтардың "Жан биі" қозғалысына қатысты көзқарастарын зерттеу барысында, Небрасканың ақыны Джон Г. Нейхардт Пайн-Ридж резервациясына бару үшін Үнді істері бюросынан қажетті рұқсат алды. Ол екі қызымен бірге Оглала тайпасының қасиетті адамы – Қара Елікке барды. Оның мақсаты – "Жан биіне" қатысқан адаммен сөйлесу еді. Көбінесе сол кезде резервациялар сырттан келгендерге ашық болмаған. Қара Елік 13 жасында Кіші Үлкен Мүйіз шайқасына қатысып, 1890 жылғы Жаралы Тізе қырғынынан аман қалған еді. Нейхардт Қара Елік оны қайтадан сұхбат алуға шақырғанын айтады. Ұшқыр Шоқ олардың аудармашысы болды. Олар бұл есептің дұрыстығына күмән келтірді, себебі ол автобиографиялық, рухани мәтін және басқа да жанрлардың элементтерін қамтиды. Индиана университетінің профессоры Реймонд ДеМалли, Лакота тілі мен мәдениетін зерттеген, 1985 жылы "Алтыншы әке" атты кітабын жариялады. Кітапта Қара Елікпен болған әңгімелердің түпнұсқасы, сонымен қатар кіріспе, талдау және автордың жазбалары бар. Ол Нейхардттың баяндамасының дұрыстығына және Қара Еліктің ой-пікірлерін толыққанды жеткізетініне күмән келтірді. Black Elk Speaks: The Complete Edition, 2014, Небраска университетінің баспасы.

Бейімделу

Кітап 1970-ші жылдары Кристофер Сергельдің Джон Г. Нейхардттың "Қара қаз сөйлейді" ромасы бойынша пьесаға бейімделді, алғаш рет Вашингтондағы Фолгер театрында қойылды, содан кейін 1978 жылы ел бойынша гастрольдік тур жасады, ал 1992 жылы жаңартылған нұсқасымен қайта қойылды. Кристофер Сергельдің қайтысынан кейін көп ұзамай, оның "Қара қаз сөйлейді" пьесасының жаңартылған нұсқасы 1995 жылғы қаңтарда ашылды. Денвер Орталық Театр Компаниясының қойылымында Нед Ромеро және Питер Келли Годреолт сынды актерлер ойнады. Сахналық қойылымдардың бірі Вес Студи үшін алғашқы төленген жұмыс болды, ал басты рөлді Дэвид Каррадин сомдады.