Кіріспе

Айя-Напа (Άγια Νάπα Aya Napa, ), ресми түрде Агия-Напа деп жазылатын, Кипр аралының оңтүстік жағалауының ең шығыс бөлігіндегі туристік курорт.

Этимология

Айя-Напа атауы қала орталығында, қазіргі клубтар жиналатын алаңның жанында орналасқан, Венеция дәуіріндегі сол аттас монастырьдан шыққан. "Айя" сөзі грек тілінде "қасиетті" деген мағынаны білдіреді. "Напа" – ежелгі сөз, ол "орманды аңғар" немесе "шатқал" дегенді білдіреді. Көне заманда қаланың төңірегіндегі аймақ тығыз орманмен жабылған болатын.

География

Айя-Напа Кипрдің шығыс бөлігіндегі Греко мүйісіне жақын, Фамагустадан оңтүстікке қарай орналасқан және Коккинохория ("Қызыл ауылдар", топырақтың жарқын қызыл түсіне байланысты аталған) деп аталатын үлкен аймақтың бір бөлігін құрайды. Бұл Фамагуста округінің қаласы, округтің Қипр Республикасы бақылауындағы оңтүстік бөлігінде орналасқан, ал солтүстік бөлігі 1974 жылдан бері түрік әскерінің қатыгездікпен оккупациялаған. Айя-Напа Протарастан шамалы қашықтықта, ол да туристік орын ретінде дамыған.

Тарих

Жергілікті аңыз бойынша, аң аулаушы олжасын қуа келе бір үңгірде Құдай ананың бейнесін тапты, содан кейін үңгірдің айналасына оған арналған монастырь салынды; Напалық Құдай ана атауы кейіннен Айя-Напа деп қысқартылды. Жергілікті дәстүрге сәйкес, бұл аймақта (монастырдан басқа) 1790 жылға дейін адамдар тұрмаған, сонда Салоникилік Николаос Кемицис Грекиядан келіп, Айя-Напаның солтүстік-шығыс бөлігіндегі Панайя ауылына қоныстанды. Кемици сол кезде Кипрді билеген Осман әкімшілігімен келіспеушілікке түсіп, Айя-Напа монастырының жанында тұруды шешті. 1999 және 2003 жылдар аралығында Айя-Напа Ұлыбритания гараж музыкасының жазғы демалыс орны болды, оған DJ Spoony, MC Creed, MC DT, Норрис "Da Boss" Windross, Kele Le Roc, MC CKP, Little Charlie және So Solid Crew келіп жиналды. 2014 жылы Кипр Үкіметі Айя-Напаға экономикадағы маңыздылығын ескере отырып, маңызды қалалық орталық мәртебесін берді. Бұл 2013 жылдың наурыз айында сайланған қала әкімі Янис Карусостың еңбегінің нәтижесі болды. Айя-Напа қаласы Кипрдің 30 белсенді муниципалитеті ішінде жетінші орындағы бюджетке ие және 280 адамды жұмыспен қамтиды.

Үкімет

Айя-Напа қаласын мэр, қалалық кеңесші және алты мүшеден тұратын қалалық кеңес басқарады; Христос Заннету 2020 жылдың қаңтар айында мэр сайланды. Қала әкімшілік басқаруымен жақсы танымал, және ол Кипрдегі басқа да жергілікті билік органдарына үлкен әсер еткен.

Қоғамдық жағажайлар

2014 жылдың соңына дейін Кипрдің жағажайлары жеке тұлғалар мен компаниялардың басқаруында болды, оларға жағажайларды тікелей және ашық конкурстарсыз басқаруға лицензия берілді. Қала әкімі Янис Карусос қаланың барлық жағажайларын тікелей қалалық басқаруға көшіруді бастады. Ол және осы ұсынысқа дауыс берген кеңесшілер қорқытулар мен сот шараларына ұшырады, бірақ 2018 жылдан бастап қала жағажайлардан жыл сайын 3,5 миллион еуродан астам кіріс түсірді, және Кипрдегі барлық жағажайлар енді жергілікті билік органдарымен басқарылады.

Қатысушы бюджетті

2017 жылдың қазан айында қала, Айя-Напаның азаматтары мен ұйымдары ұсынған және таңдаған жобаларға даму бюджетінен 240 000 евро бөлуге шешім қабылдады, бұл Кипрде халық қатысатын бюджетті енгізген алғашқы қала болды.

Тікелей веб-трансляция

2017 жылдың қаңтар айында Айя-Напа Кипрде кеңес отырыстарын тікелей эфирде көрсеткен алғашқы қалалық кеңес болды.

Жылдық зерттеу

2017 жылдан бастап қалада азаматтар, кәсіпкерлер және туристер арасында қаланы бағалау және пікір білдіру мақсатында жыл сайынғы сауалнама жүргізіле бастады.

Қалалық көркейту бағдарламасы

Онлайн қосымша арқылы азаматтар мен қонақтар мәселелерді хабарлап, шағымдануға және қаланың мәселені қанша уақытта шешетінін бақылауға мүмкіндік алады.

Блокчейн және ақылды қала

2018 жылдың 2 мамырында қала Никосия университетімен келісімге келді, оған сәйкес университет блокчейн технологиясын, жасанды интеллектіні және «ақылды қала» желілерін енгізуде қалаға консультант қызметтерін көрсетеді; бұл Кипрде блокчейн технологиясын енгізуге кіріскен алғашқы қала.

Шолу

Айя-Напа – 27 000 адамдық төсек-орынға ие және әртүрлі өлшемдегі 175-тен астам қонақүй мен пәтерлерді қамтитын Кипрдің ең ірі туристік курорты. 2017 жылы курорт 700 000-нан астам туристі қабылдады және 5 миллион түнделуді қамтамасыз етті, бұл Кипр бойынша барлық түнделулердің шамамен 30% құрайды. 2010 жылдардың басынан бастап, қала әкімі Янис Карусос басшылығымен, қала туристік ұсыныстарды кеңейтуге ұмтылып, жас туристердің бұзық топтарын ынталандырмау және 2030 жылға қарай «Жер ортасындағы ең жақсы және ең әлемдік курорт» болу мақсатын қойды. 2013 жылдан бері проблемалық мекемелер жабылып, инфрақұрылым, қонақүйлер мен мейрамханалар жаңартылды, сондай-ақ жаңа марина және су асты мұражайы сияқты жаңа нысандар салынды. Қаланың бұл көзқарасы 2017 жылдың наурыз айында аяқталған Кипр туризмі стратегиясымен қолдалады, ол Айя-Напаның «жасөспірімдер үшін Кипрдегі ең жақсы жағажай және теңіз тәжірибесін ұсынатын, халықаралық стандарттағы жағажай клубтары мен түнгі өмірмен толықтырылған Еуропаның үздік үш жағажай және түнгі клубтары демалыс орындарының бірі» ретінде танылуын мақсат етеді. Стратегияда Айя-Напаның сол кездегі сапасы 5 балдық шкала бойынша 3,4 бағаланса, сапасын 4,4 балға дейін арттыру жоспарланған. Айя-Напа Оксфорд бизнес ассамблеясымен «Басты қалалық бағыт» ретінде мойындалды және 2018 жылы «Еуропа туы» – инвестициялар мен инновациялардың тартымдылығының халықаралық белгісімен және инвестициялар мен инновациядағы үздік халықаралық сертификатпен (ICEII) марапатталды.

Жағажайлар

Курортта 27 жағажай бар, олардың 14-і Көк Ту марапатымен марапатталған, бұл Кипрдегі кез келген басқа курорттан артық; аралдың өзі әлемде Хорватиядан кейін Көк Тулардың екінші ең көп санына ие. 2011 жылы Нисси жағажайы TripAdvisor сайтының Еуропаның ең жақсы жағажайлары тізімінде бірінші орынды иеленді. 2017 жылы Travel Weekly журналы Макронисос жағажайын Кипр мен Грекияның үшінші ең жақсы жағажайы деп таңдады. 2018 жылы Нисси жағажайы Instagram-дағы ең танымал жағажайлар тізімінде үшінші орында болғаны хабарланды. CNN телеарнасы Нисси жағажайын 2018 жылдың шілде айында баруға ең жақсы жағажай деп бағалады.

Марина

Ая-Напа Маринасының іргетасы 2016 жылдың 30 қыркүйегінде салынды. Ол сол кезде Кипрдегі ең ірі жекеменшік жоба болып табылды және құны 250 миллион евроны құрайды деп күтілуде, 2021 жылы аяқталуы тиіс. Басты инвестор – египеттік миллиардер Нагиб Савирис, оған қала әкімі Янис Карусос іргетас қалау рәсімінде қаланың алтын кілтін сыйлады.

Сайттар

Айя-Напа ортағасырлық монастыры Айя-Напа аймағындағы маңызды тарихи қызығушылықтың басты орталығы болып табылады. Қазіргі монастырьдың ең көне бөліктері – Орта Византия дәуірінен (1191 жылға дейін) қалған кейбір қабырға бөлімдері; көптеген ғимараттар 14-18 ғасырларда салынған. Қазір ол мұражай ретінде қызмет етеді. Қалада екі қалалық теңіз мұражайы бар: Торнаритс Пьеридес теңіз жануарлары мұражайы және Таласса Агия-Напа қалалық мұражайы (Таласса теңіз мұражайы деп те аталады). 1992 жылы ашылған мұражайда теңіз қазбалары, үлгілер және диорамалар қойылған. 2005 жылы құрылған екінші мұражайда «Кипрдің теңіз мұрасы, тарихқа дейінгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейін» көрсетіледі, сондай-ақ 1960 жылдары құтқарылған б.з.д. 300 жылға жататын сауда кемесінің толық көшірмесі де бар. Қаланың шығыс жағында орналасқан Айя-Напа мүсіндер паркі 2014 жылдың мамыр айында ашылды. 2018 жылдың қаңтарына қарай ол әлемнің 140 мүсіншісінің 200-ден астам мүсінін қамтыды. Мүсіндер паркі Халықаралық мүсіндер симпозиумы альянсының мүшесі болып қабылданды және бүкіл әлемнен суретшілердің қатысуымен халықаралық тартымды орынға айналды. 2021 жылы Пернера жағажайында британ мүсіншісі Джейсон де Кайрс Тейлордың 93 туындысынан тұратын Айя-Напа су асты мүсіндері мұражайы ашылды. Мүсіндер 5 метр тереңдікте орналасқан, оларға жүзуге және су астына сүңгіп кіруге болады. Бұл Жерорта теңізіндегі алғашқы мұндай жоба. (төмендегі сілтеме) 2015 жылы ашылған Айя-Напаның «Русалкасы» мүсіні Георгий Сеферис өлеңдерінен және Ұлы Александрдың әйгілі қарындасынан шабыттанды. Оның екі құйрығы бар. Айя-Напаның фермері 2016 жылдың шілдесінде қала орталығын жақсарту мақсатында Яннаки Паппулис көшесінде құрылған алаңда ашылды. Кемицидтер, Айя-Напа отбасы – бес жергілікті отбасы қалаға сыйға тартқан үш мүсіннен тұратын топ, ол 2016 жылдың қыркүйегінде ашылды: грек киіміндегі ер адам, классикалық кипрлік әйел және бала. Бұл мүсіндер қаланың негізін қалаушы отбасын еске салады және олардың ұрпақтарын символдайды. Йоргопотамостан Эль-Аламейнге дейін – Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарға қатысқан Айя-Напа азаматтарына арналған ескерткіш, ол 2016 жылдың қазан айында Қорғаныс министрінің қатысуымен ашылды.

Фестивальдар

Айя-Напа халықаралық фестивалі алғаш рет 1985 жылдың қыркүйегінде ұйымдастырылды. Ол жыл сайын Айя-Напа монастырындағы Сеферис алаңында, әдетте қыркүйектің соңғы демалыс күндері өткізіледі. Мерекелік шаралар Айя-Напаның және жалпы Кипрдің тарихи, мәдени және ауыл шаруашылығы дәстүрлерін көрсетеді. Бағдарламаға театрлық қойылымдар, опералар, концерттер, кипрлік және шетелдік халық билері кіреді. Сонымен қатар, келушілер көрмелер мен фотосурет көрмелеріне, ағаш өңдеу және күміс жасау шеберханаларына, халуми ірімшегін жасаумен байланысты аспаздық шоуларға қатыса алады. Айя-Напа жастар фестивалі 2010 жылы құрылды, осы кезде Айя-Напа жастар кеңесі президенті Янис Карусостың ұсынысын қабылдап, Еуропаның ірі музыкалық фестивальдеріне ұқсас фестиваль ұйымдастыру туралы шешім қабылдады. Фестиваль бірнеше принциптерге негізделген: кіру ақысыз, бас жұлдыздарды халық таңдайды, қайырымдылық мақсаты және әлеуметтік жауапкершілік туралы үгіттеу. Барлық музыкалық стильдерге жол ашық. Алғашқы фестиваль порт алаңында өтті және үш күн ішінде 10 000-нан астам келушіні қабылдады; концерттік топтардың арасында грек регги тобы Locomondo, поп-рок тобы MPLE және Иви Адаму қатысқан Stavento хип-хоп тобы болды. 2011 жылы фестиваль халықаралық деңгейге көтеріліп, Stratovarius, Sabaton, Rotting Christ, Nightstalker және Еуропаның түкпір-түкпірінен келген басқа да топтарға шақыру жолдады. 2012 жылы Айя-Напада үшінші жастар фестивалі өтті.

Грек биінің әлем рекорды

2007 жылдың 16 қыркүйегінде Айя-Напа туризм комитетінің сол кездегі төрағасы Яннис Карусостың ұсынысымен әлемдегі ең ұзын сыртаки бишілер тізбегі "Грек Зорба" әнімен үйлесімді билеп, Гиннес рекордтар кітабына енуге сәтті әрекет жасады. Тізбекте сегіз би тобының барлығы 268 мүше болды. Айя-Напа қаласының әкімі Антонис Цоккос бұл шараның мақсаты аймақтың грек мәдениетіне деген қызығушылығын көрсету және туристік курортты шетелде насихаттау болғанын айтты. Оқиға туристер мен жергілікті тұрғындардың қызығушылығын тудырды, олардың көпшілігі жағажайда және теңізде биледі.

Көңіл көтеру парктері

Қалада Parko Paliatso ойын-сауық паркі және WaterWorld су паркі бар. Олар 1996 жылдың 7 сәуірінде ашылды.

Жасанды риф

Жасанды рифтің ең қызықты жері – Қорғаныс министрлігінің Айя-Напа қаласына сыйға берген «Кирения» кемесі. Рифте басқа су асты мүсіндері де орналасқан. Ол 2015 жылдың ақпан айында ашылды.

Кактус паркі

Мүсіндер паркінің жанында орналасқан кактустар паркі еріктілердің күшімен салынды және 10 000-нан астам кактус пен шөл өсімдіктерін қамтиды.

Кейп Греко экологиялық және білім беру орталығы

Орталық Греко мүйісі ұлттық паркімен байланыста ақпарат пен білім беру қызметін ұсынады, бұл "Nature 2000" қорғалатын аймағы болып табылады. Ол 2017 жылдың мамыр айында ашылды.

Балық аулау қайықтары

Қалаға кіргенде жағымды сезімдер тудыру мақсатында Айя-Напа қаласының бірінші бас айналма жолына ескі балық аулау қайықтары қойылған.