Кіріспе

"Біздің наразылықтарымыздың қорытындысы" - Дэвид Бойлдың ғылыми-танымдық кітабы. Ол 2001 жылы Texere баспасынан жарық көрді. Кітаптың негізгі ойы және тақырыбы: "Неге сандар бізді иррационалды етеді".

Негізгі идея

Автордың негізгі ойы – адамдар өмір сапасын және бақытын арттыру үшін сандарды қолданып, көбірек нәрсені санауға тырысып келеді. Бұл тәсіл көп жағдайда тиімді болғанымен, әр нәрсені сандармен өлшеуге ұмтылып, шындықтың көркем бейнесін бұрмалап, оның мәнін жоғалтты және көбінесе күтілген нәтижені бермеді. Бұл қақтығыс К.П. Сноудың "Екі мәдениет және ғылыми революция" атты классикалық еңбегінде сипатталған жағдайға өте ұқсас.

Қысқаша мазмұны

Бірінші тарау "Сан алудың қысқаша тарихы" деп аталады. Ол сандардың ерте заманнан бастап қазіргі заманғы прагматизмге дейінгі дамуын, алғашқы тарихтан құдайлық саналып келгеннен бастап қазіргі күнгі өзгерісін сипаттайды. Ол 1904 жылғы Берлинде Clever Hans атты санау білетін жылқының оқиғасымен басталады, психолог Оскар Пфунгст оның шын мәнінде санауды білмейтінін дәлелдеді. Бұл Кузалық Николайдың, сандық есептеудің негізін қалаушы кардиналдың, санау арқылы адам мен жануардың ажыратылатыны туралы бұрынғы пікірімен үйлеседі. Бойль содан кейін сандарды құдайлық санаған кезден бастап, Ассирия империясының шотшы діни қызметкерлерінің эксклюзивті құқығында болғанға дейін, сандар табиғаттың үйлесімділігін білдіреді деп сенген Пифагор мен ежелгі гректерге дейінгі санау тарихын егжей-тегжейлі қарастырады. Аңыз бойынша, Пифагор Вавилонда тұтқынға алынғаннан кейін, магтармен бірге оқып, олардың ықпалында болған болуы мүмкін. Тіпті кейінірек Генрих Герц сияқты практикалық және ғылыми математик сандардың табиғи маңыздылығымен келісті. Бойль одан әрі орта ғасырлық уақытқа деген қызығушылық пен сағаттарға деген құмарлыққа тоқталады, олардың ойдағыдай Gerbert of Aurillac, монах болған адам тапқан деп есептеледі. Абакның ұзақ және қызықты тарихы да санау тарихында жиі кездеседі. Лука Пачолидің қос жазбалы есеп жүйесін ойлап табуы бізді қазіргі жағдайға жеткізді, онда сандар барлық нәрсені өлшеу үшін қолданылады. Келесі тарауларда әртүрлі тарихи тұлғалардың оқиғалары мен олардың кітаптың идеясына қалай қатысы бар екені айтылады. Олардың барлығы қызықты оқиғалар, олардың көптегені олардың жасаушыларының идеяларының күтпеген салдарына назар аударады, әсіресе Томас Мальтус пен Джон Мейнард Кейнс, екеуі де өлшеушілер ретінде танымал болды, бірақ олар өлшенбейтін ұғымдарға көбірек қызығушылық танытты. Бұл оқиға эксцентрик Джереми Бентамнан басталады, ол бақытты өлшеуге тырысты, содан кейін оның утилитаристік ізбасарлары Джон Стюарт Милл мен Томас Мальтусқа дейін жалғасады. Осы кезеңде санаудың бір мәселесі анық болды - ол шешімдер мен себеп-салдар байланыстарын емес, тек деректерді ғана ұсынады. Содан кейін ол Калифорниялық саясаткер Джон Васкончеллос пен оның досы Джек Канфилд, "Жанға арналған тауық шұбаты" атты танымал өзін-өзі бағалау кітабының авторымен кеңесу арқылы бастаған саяси өзін-өзі бағалау қозғалысын сипаттайды. Васкончеллостың көптеген идеялары Биг Сур тауының жанындағы Эсален институтынан келді, онда Абрахам Маслоудың адам қажеттіліктерінің иерархиялық теориясы танымал болды. Бойль Фредерик Уинслоу Тейлордың қызықты оқиғасын және оның санға бағдарланған ғылыми басқаруын айтады. Содан кейін ол этикалық инвестициялауға деген құмарлықты, сандардан гөрі басқа нәрсемен өлшеуге жасалған әрекетті, өзі санаудың иррационалдығының құрбаны болатындығын қарастырады. Келесісі - экономист Джон Мейнард Кейнстің оқиғасы. "Жаңа көрсеткіштер" тарауында жалғыз ЖҰӨ-ні қоршаған ортаның толық құнын ескеретін тұрақты экономикалық әл-ауқат индексі (ISEW) сияқты кең ауқымды өлшемдермен алмастыруға жасалған әрекеттер туралы айтылады. Бұл индекс 1994 жылы Клиффорд Коббтың "Атлантик" журналындағы өзінің жаңа "Прогресті қайта анықтау" зерттеу тобы туралы мақаласында танымал болды. 1981 жылы Хейзел Хендерсонның "Күн дәуірі үшін саясат" кітабы ауаның ластану индексін құруға себепші болды, бұл қазір өмір сапасын өлшейтін көптеген өлшемдердің бірі. Бір қызығы, мұндай өлшемдер көбінесе оларды ойлап тапқан адамдар жасаса, мағыналы болады. Келесі тарауда Эдгар С. Канның оқиғасы баяндалады, ол шығын-пайданы талдау жақтастарымен болған шайқастарының нәтижесінде уақыт долларын ойлап тапты, бірақ одан да маңыздысы, адамдарға өздерін құнды сезінуге көмектесуге деген ықыласынан туды. Алғашқы уақыт доллары жобалары 1987 жылы Роберт Вуд Джонсон қорының грантымен басталды. Кітап "Ең бастысы" деп аталатын тараумен аяқталады. Бойль барлық нәрсені өлшеуге тырысудың (бұрын пантометрия деп аталатын, бірақ қазір бұл сөздің қолданылуы тоқтаған) адамгершілік қасиеттерімізді қалай жоятынын қысқаша айтады. Өлшеу өте қажет, бірақ интуиция мен әңгіме айту да қажет, олар көбінесе сандардан гөрі жақсырақ түсіндіре алады. Оның ойынша, сандарға қатысты шығыс пен батыс көзқарастарының арасындағы алшақтықты жоюға тырысуымыз керек, бұл екі көзқарас Пифагордан бері қайшылықта. Ол Принс Чарльздың BBC телеарнасындағы мыңжылдық бағдарламасынан келтірген сөздерімен аяқталады. Бойльдің қорытындысы: өлшеудің өзі еш нәрсені жақсартпайды.