Кіріспе

Мефенамик қышқылы – химиялық қосылыс, ол антраниль қышқылының туындылары (немесе фенаматтар) класына жататын стероид емес қабынуға қарсы препарат (NSAID) болып табылады және жеңілден орташа деңгейдегі ауырсынды емдеу үшін қолданылады. Мефенамик қышқылының етеккір кезеңінде мигрень бас ауруының алдын алуда тиімділігін көрсететін деректер бар, емді қан кетудің басталуына екі күн бұрын немесе күтілетін бас аурудың басталуына бір күн бұрын бастап, етеккір бойында жалғастыру ұсынылады. Мефенамик қышқылын тамақпен бірге қабылдау керек.

Қарсы көрсетілімдер

Мефенамик қышқылы осы препаратқа немесе басқа НҚҚҚ (мысалы, аспирин) дәрілеріне гиперсезімталдық реакцияларын, мысалы, қызыл сусық пен астманы көрсеткен адамдарға, сондай-ақ асқазан жарасы немесе асқазан-ішек жолының созылмалы қабынуы, бүйрек немесе бауыр аурулары, жүрек жеткіліксіздігі барларға, коронарлық артерия айналып өту операциясынан кейін және жүктіліктің үшінші триместрінде қолдануға қарсы көрсетіледі. 2020 жылдың қазан айында АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) барлық стероид емес қабынуға қарсы препараттардың нұсқамаларын жаңартуды талап етті, осылайша туылмаған нәрестелерде бүйрек проблемаларына және оның салдарынан төмендетілген амниотикалық сұйықтыққа әкелетін қауіпті сипаттау қажет болды. 2023 жылдың қараша айындағы Индияның Фармакологиялық қадағалау бағдарламасы (Pharmacovigilance Programme of India - PvPI) аясындағы ай сайынғы дәрілік қауіпсіздік туралы ескертуде, Индияның Фармакопеялық комиссиясы мефенамик қышқылын қолдануға байланысты DRESS синдромының пайда болу қаупін анықтады.

Өте көп дозалау

Ашық дозалаудың белгілеріне бүйрек жеткіліксіздігі, асқазан-ішек жолының проблемалары, қан кету, бөртпелер, шатасу, галлюцинациялар, бас айналу, құрысулар және есінен тану жатады. Оны құсуды шақыру, асқазанды шаю, белсендірілген көмір және электролиттер мен тіршілік ету функцияларын бақылау арқылы емдеуге болады.

Әрекет ету механизмі

Антранил қышқылының туындылары (немесе фенамат) класының басқа мүшелері сияқты, бұл препарат циклооксигеназа ферментінің (COX 1 және COX 2) екі изоформасын да тежейді. Бұл простагландиндердің түзілуін болдырмайды, ал простагландиндер ауырсыну сезімталдығында, қабыну мен қызбада, сондай-ақ гемостаз, бүйрек функциясы, жүктілікті сақтау және асқазанның шырышты қабығын қорғауда маңызды рөл атқарады.

Фармакокинетика

Мефенамик қышқылы ішектен жылдам сіңіріледі және бір-төрт сағат ішінде қан плазмасындағы ең жоғары концентрацияға жетеді. Қан ағынына түскен кезде, заттың 90%-дан астамы плазма ақуыздарымен байланысады. Ол плацента арқылы өтеді және ана сүтінде шамалы мөлшерде табылады. Мефенамик қышқылы CYP2C9 бауыр ферментімен метаболизденіп, нашар белсенді 3'-гидроксиметилмефенамик қышқылына айналады. 3'-карбоксимефенамик қышқылы да, сондай-ақ барлық үш заттың карбоксиглюкуронидтері метаболиттер ретінде анықталды. Мефенамик қышқылы мен оның метаболиттері зәрмен (52-67%) және нәжіспен (20-25%, немесе басқа дереккөздер бойынша 20%-дан кем) шығарылады. Бастапқы заттың биологиялық жартылай ыдырау кезеңі екі сағатты құрайды; оның метаболиттерінің жартылай ыдырау кезеңі ұзақ болуы мүмкін. Дәріге қатысты АҚШ патенті 3,138,636 1964 жылы берілген.

Синтез

Феном қышқылына ұқсас, бұл қосылыс 2-хлорбензой қышқылы және 2,3-диметиланилиннен жасалуы мүмкін.

Қалыптылық икемділігі

Мефенамик қышқылы – антранил қышқылынан алынған химиялық қосылыс. Бұл туынды азот атомына байланысқан сутек атомдарының біреуін 2,3 диметилфенил фрагментімен алмастыру арқылы жасалады. Нәтижесінде құрылымдық жағынан күрделі молекула пайда болады және оның қызықты конформациялық қасиеттері бар. Мефенамик қышқылының молекуласы конформациялық тұрақсыздық көрсетеді, яғни ол әртүрлі пішінде немесе конформерлерде болуы мүмкін. Бұл икемділік карбоксилдік қышқыл тобы мен 2,3 диметилфенил фрагментінің антранил бөлігіне қатысты орналасуының өзгеруінен туындайды. Атап айтқанда, алмастырылған бензол фрагменттерінің бір-біріне қатысты орналасуы мефенамик қышқылының әртүрлі полиморфты түрлерін анықтауда маңызды рөл атқарады. Жақында жүргізілген тәжірибелік зерттеулер мефенамик қышқылының екі қосымша жасырын конформерін анықтады. Бұл конформерлер молекуладағы гидроксилдік топтардың орналасуының өзгеруінен туындайды. Бұл жаңалық қосылыстың құрылымдық әртүрлілігін түсінуге көмектеседі. Сыртқы факторлар, соның ішінде температура, қысым және айналадағы орта мефенамик қышқылының конформациялық күйіне күшті әсер етеді. Зерттеушілер оның кеңістіктік құрылымын тек органикалық еріткіштерде ғана емес, сонымен қатар суперкритикалық сұйықтықтарда, аэрогельдерде және липидтік екі қабаттарда жан-жақты зерттеді. Бұл зерттеулер әртүрлі ортаның молекуланың конформациясына тигізетін әсерін анықтауға көмектесті.

Қол жетімділік және баға

Мефенамик қышқылы жалпы қолданыстағы препарат және әлемнің көптеген елдерінде түрлі брендтермен сатылады. АҚШ-та 2014 жылы мефенамик қышқылының бір апталық дозасының көтерме бағасы 426,90 долларға бағаланған. Ponstel брендінің бағасы 571,70 долларды құрайды. Қарама-қарсылығы, Ұлыбританияда бір апталық дозасы 1,66 фунт стерлинг, ал Ponstan бренді үшін 8,17 фунт стерлинг тұрады.

Зерттеу

Мефенамик қышқылының Альцгеймер ауруының трансгендік егеуқұйрықтарында мінез-құлқын жақсартуға болатынын анықтау үшін зерттеулер жүргізілгенімен, мефенамик қышқылы немесе басқа да қабынуға қарсы емес стероидтік препараттар (ҚҚЕС) адамдарда Альцгеймер ауруын емдеуге немесе алдын алуға қабілетті екенін көрсететін аз ғана дәлел бар; мефенамик қышқылынан өзге ҚҚЕС-терді Альцгеймер ауруын емдеу үшін жүргізілген клиникалық сынақтарда зиян пайдадан басып кеткен. 28 адамға қатысты шағын бақыланатын зерттеуде мефенамик қышқылымен қабынуға қарсы емес стероидтік терапия қолдану арқылы когнитивтік қабілеттердің нашарлауы жақсарғандығы анықталды.