Кіріспе

Көз қабақтарының ішкі бетін кедір-бұдыр етуге әкелетін жұқпалы ауру. Трахоманың кейінгі құрылымдық өзгерістері "жарақатты трахома" деп аталады. Оларға қабақтың астындағы (тарс конъюнктивасы) жарақаттану, қабақтың (тарс) бүктелуімен қабақтың пішінінің бұзылуы жатады, соның салдарынан кірпіктер көзге тиеді (трихиаз). Бұл мүйіз қабығының мөлдірлігінің жоғалуына, жарақаттануына және содан кейін соқырлыққа алып келуі мүмкін. Сулькус субтарсальдағы сызықтық жарақаттар Арльт сызықтары деп аталады (Карл Фердинанд фон Арльттың құрметіне аталған). Сонымен қатар, қан тамырлары мен жарақатты тіндер жоғарғы мүйіз қабығына (паннус) енуі мүмкін. Еріген лимбальды фолликулдар паннуста (Герберт шұңқырында) кішкентай ойықтар қалдыруы мүмкін. Көбінесе, белсенді трахомамен ауыратын балаларда ешқандай белгілер байқалмайды, себебі жеңіл тітіркену мен көзден шығатын сөл қалыпты жағдай деп есептеледі, бірақ басқа да белгілерге мыналар жатуы мүмкін: Көзден шығатын сөл Көз қабақтарының ісінуі Трихиаз (бұрыс өскен кірпіктер) Құлақтың алдындағы лимфа түйіндерінің ісінуі Күшті жарыққа сезімталдық Жүрек соғуының жиілеуі Құлақ, мұрын және тамақ асқынулары. Ең маңызды асқыну – бұл зардап шеккен көзді күшті сүртуден немесе бактериялық инфекция қосылған трихиаз салдарынан пайда болатын мүйіз қабығының ойығы.

Алдын алу

ХХ ғасырда дамыған елдердің көп бөлігінен трахома жойылғанмен (Австралия назар аударуға лайық ерекше жағдай), бұл ауру дамушы елдердің көптеген аймақтарында, әсіресе суға және санитарлық жағдайға қол жеткізу қиын болған қауымдастықтарда әлі де кездеседі. Ол профилактикалық химиотерапияға бағытталған, назардан тыс қалған тропикалық аурулар тобына жатады.

Қоршаған ортаға қатысты шаралар

Қоршаған ортаны жақсарту: Су қолданудың өзгеруі, шыбықтарды бақылау, дәретханаларды пайдалану, денсаулық сақтау жөніндегі білім беру және үй жануарларына жақындық C. trachomatis жұқтыруын азайту үшін ұсынылған. Бұл өзгерістерді іске асыруда көптеген қиындықтар туындайды. Осы қоршаған орта өзгерістері, бет-пішінің таза болмауы арқылы көз инфекциясының таралуына әсер етуі мүмкін. Денсаулық сақтау жөніндегі білім беруді іске қосу белсенді трахоманың азаюына әкелді. Жұқтыру деңгейі төмен болғанда, антибиотиктермен емдеу отбасылық түрде жүргізілуі керек.

Антибиотиктер

Азитромицин (бір рет ішке қабылдауға 20 мг/кг дозасында) немесе тетрациклин (күнде екі рет, алты апта бойы 1% көзге жағылатын май). Азитромицин қалаулы, себебі ол бір рет ішке қабылданатын доза ретінде қолданылады. Бағасы жоғары болғанымен, көбінесе Pfizer ұйымдастырған халықаралық қайырымдылық бағдарламасы аясында қолданылады. Зерттеулерге сәйкес, қабақ фиксаторы мен сіңірілетін тігістерді пайдалану операциядан кейін қабақ контурының бұзылуын және гранулома пайда болуын азайтуға мүмкіндік береді. Аурудың ерте кезеңінде араласу тиімді, өйткені аурудың салдары ауыр болған жағдайда рецидивтеу ықтималдығы жоғары.

Этимология

Термин нео-латын тіліндегі trāchōma, грек тіліндегі τράχωμα trākhōma сөзінен, ал ол τραχύς trākhus ("қалың", "дөңгелек") сөзінен туындаған.

Экономика

Трахоманың экономикалық салмағы зор, әсіресе емдеуге жұмсалатын шығындарды және көру қабілетінің нашарлауынан туындаған еңбек өнімділігінің төмендеуін, ал кей жағдайларда – толық соқырлықты ескере отырып. Трахоманың әлемдік деңгейдегі жылдық шығыны 2,9 – 5,3 миллиард АҚШ доллары аралығында бағаланады. Трихиазды емдеуге кеткен шығындарды ескергенде, осы ауруға байланысты жалпы шығын шамамен 8 миллиард АҚШ долларына жетеді.