Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануардың бас бөлігі
бастар, жалпы алғанда
Cephalic part of an animal
heads in general
Бас – организмнің құлақ, ми, маңдай, екі жақ, иек, көз, мұрын және ауызды әдетте қамтитын бөлігі. Олардың әрқайсысы көру, есту, иі сезу және дәм сезу сияқты әртүрлі сезімдік функцияларға көмектеседі. Өте қарапайым жануарлардың басы болмауы мүмкін, бірақ көптеген екі жақты симметриялы түрлерде, олардың мөлшеріне қарамастан, бас болады. Жануарларда бас – цефализация деп аталатын эволюциялық үрдіс арқылы дамиды. Екі жақты симметриялы жануарларда жүйке тіні алдыңғы аймақта шоғырланып, ақпаратты өңдеуге жауапты құрылымдарды қалыптастырады. Биологиялық эволюция барысында сезім мүшелері мен тамақтану құрылымдары да алдыңғы аймаққа шоғырланады; олардың жиынтығы бас құрайды.
A head is the part of an organism which usually includes the ears, brain, forehead, cheeks, chin, eyes, nose, and mouth, each of which aid in various sensory functions such as sight, hearing, smell, and taste. Some very simple animals may not have a head, but many bilaterally symmetric forms do, regardless of size. Heads develop in animals by an evolutionary trend known as cephalization. In bilaterally symmetrical animals, nervous tissue concentrate at the anterior region, forming structures responsible for information processing. Through biological evolution, sense organs and feeding structures also concentrate into the anterior region; these collectively form the head.
Адам басы
Адам басы – бас сүйегі, тіл сүйегі және мойын омыртқаларынан тұратын анатомиялық бірлік. "Бас сүйегі" термині жиынтық түрде төменгі жақ сүйегі (жауырын) және миды қорғайтын бас сүйегінің жоғарғы бөлігін (cranium) білдіреді. Адам басының мүсіндері көбінесе бас сүйегі, жақ сүйектері және бет сүйектерінен тұратын сүйек құрылымына негізделген. Мүсіндерде бет құрайтын бұлшық еттердің саны көбінесе бірдей болғанымен, бұлшық еттердің пішіні олардың атқаратын қызметіне, дамуына және бейнеленген мінез-қалпына байланысты кең ауқымда өзгереді. Идентизмді қолдайтындар сананың мимен толықтай сәйкес келетініне сендіреді. Философ Джон Сёрл өзінің идентистік көзқарасын "адам басындағы жалғыз нәрсе – ми" деп мәлімдейді. Сол сияқты, доктор Генри Беннет Кларк бас миллиардтаған "мини-агенттер мен микроагенттерді (ешқандай Басшысыз)" қамтиды деп айтты.
The human head is an anatomical unit that consists of the skull, hyoid bone and cervical vertebrae. The term "skull" collectively denotes the mandible (lower jaw bone) and the cranium (upper portion of the skull that houses the brain). Sculptures of human heads are generally based on a skeletal structure that consists of a cranium, jawbone, and cheekbone. Though the number of muscles making up the face is generally consistent between sculptures, the shape of the muscles varies widely based on the function, development, and expressions reflected on the faces of the subjects. Proponents of identism believe that the mind is identical to the brain. Philosopher John Searle asserts his identist beliefs, stating "the brain is the only thing in the human head". Similarly, Dr. Henry Bennet Clark has stated that the head encloses billions of "miniagents and microagents (with no single Boss)".
Басқа жануарлар
Бас эволюциясы шамамен 555 миллион жыл бұрын екі жақты симметриялы жануарларда (Bilateria) болған цефализациямен байланысты.
The evolution of a head is associated with the cephalization that occurred in Bilateria some 555 million years ago.
Артроподтар
Кейбір буынтұқымдыларда, әсіресе трилобиттерде, цефалон, немесе бас аймағы – "біріккен сегменттерден" тұратын жиынтық.
In some arthropods, especially trilobites, the cephalon, or cephalic region, is the region of the head which is a collective of "fused segments".
Құрт-құмырсқалар
Құрт-құрттың басы көздерден, мұртшалардан және ауыз мүшелерінен құралады. Бұл мүшелер жәндіктер арасында айқын айырмашылықтарға ие болғандықтан, маңызды идентификациялық белгілерді құрайды. Көптеген жәндік түрлерінде көздер жұп күрделі көздер түрінде болады, олардың беттері көптеген. Басқа көптеген жәндік түрлерінде күрделі көздер «бір жақ немесе бірнеше жақты» болып келеді. Кейбір жағдайларда көздер дорсальды бетінде немесе басқа жақын орналасқан, екі немесе үш оцелли (бір жақты мүшелер) түрінде кездесуі мүмкін. Жәндіктің басындағы мұртшалар әдетте жұп түрінде, көздердің арасында орналасқан, сегменттелген қосымшалар болып табылады. Олар түрлі пішіндерде және өлшемдерде кездеседі, жіп тәрізді немесе әртүрлі үлкейтілген немесе домалақ пішінде болуы мүмкін. 1980 жылдары «жаңа бас гипотезасы» ұсынылды, ол омыртқалы жануарлардың басы – жүйке гребені мен бас плакодаларының пайда болуынан туындаған эволюциялық жаңалық екенін көрсетеді. 2014 жылы ланцеттің уақытша дертік тінінің омыртқалылардың бас сүйегін құрайтын жүйке гребенінен туындаған шеміршектерден айырмашылығы жоқ екені анықталды, бұл тінді сақтап қалу және бас кеңістігіне кеңейту омыртқалылардың басын қалыптастырудың мүмкін эволюциялық жолы болуы мүмкін екенін ұсынады. Адам басы кейде жай ғана «адам басы» деп сипатталса, көбінесе нақты нәсілге немесе ұлтқа тән ерекшеліктерімен (мысалы, маврлардың, саксондықтардың, египеттіктердің немесе түріктердің бас киімдері) немесе нақты анықталған (мысалы, Хилтонның гербіндегі Мұса пайғамбардың басы немесе Лондон май шаруалар компаниясының гербіндегі Жақын Крестительдің басы) сипатталады. Әйелдердің бас киімдерінің түрлі нұсқалары бар, оларға қыздардың бас киімдері (көбінесе кеудесінің астында, шашы шатасқан), ханымдардың бас киімдері, қарындастардың бас киімдері (көбінесе жамылған) және кейде патшайымдардың бас киімдері жатады. Норфолктан шыққан Девани үйінің гербінде «иығынан кесілген, жамылған үш қарындастың басы» бейнеленген, ал Кенттегі Квинборо үйінің гербінде патшайымның кеудесі бейнеленген. Әлемдегі ең ұлы суретшілердің бірі саналатын Леонардо да Винчи адам анатомиясының суреттерін торлы құрылымдарды пайдалану арқылы жасаған. Оның торлы құрылым қағидасына сүйене отырып салған бетінің суреті өте пропорционалды. Бұл жанрда Леонардо қалам мен сия техникасын қолданып, «Бас және көздердің пропорцияларын зерттеу» (суретте) эскизін жасады.
A typical insect head is composed of eyes, antennae, and components of mouth. As these components differ substantially from insect to insect, they form important identification links. Eyes in the head found, in several types of insects, are in the form of a pair of compound eyes with multiple faces. In many other types of insects, the compound eyes are seen in a "single facet or group of single facets". In some cases, the eyes may be seen as marks on the dorsal or located near or toward the head, two or three ocelli (single faceted organs). Antennae on the insect's head is found in the form of segmented attachments, in pairs, that are usually located between the eyes. These are in varying shapes and sizes, in the form of filaments or in different enlarged or clubbed form. In the 1980s, the "new head hypothesis" was proposed, suggesting that the vertebrate head is an evolutionary novelty resulting from the emergence of neural crest and cranial placodes. In 2014, a transient larva tissue of the lancelet was found to be virtually indistinguishable from the neural crest derived cartilage which forms the vertebrate skull, suggesting that persistence of this tissue and expansion into the entire headspace could be a viable evolutionary route to formation of the vertebrate head. Heads of humans are sometimes blazoned simply as a "man's head", but are far more frequently described in greater detail, either characteristic of a particular race or nationality (such as Moors' heads, Saxons' heads, Egyptians' heads or Turks' heads), or specifically identified (such as the head of Moses in the crest of Hilton, or the head of St. John the Baptist in the crest of the London Company of Tallowchandlers). Several varieties of women's heads also occur, including maidens' heads (often couped under the bust, with hair disheveled), ladies' heads, nuns' heads (often veiled), and occasionally queens' heads. The arms of Devaney of Norfolk include "three nun's heads veiled couped at the shoulders proper," and the bust of a queen occurs in the arms of Queenborough, Kent. Leonardo da Vinci, considered one of the world's greatest artists, drew sketches of human anatomy using grid structures. His image of the face drawn on the grid structure principle is in perfect proportion. In this genre, using the technique of pen and ink, Leonardo created a sketch which is a "Study on the proportions of head and eyes" (pictured).
Инженерлік және ғылыми салалар
Бас функциясы мен сыртқы түрі көптеген техникалық терминдердің этимологиясында аналогтық рөл атқарады. Цилиндр басы, «потхед» (pothead) және желбас – осындай үш мысал.
The head's function and appearance play an analogous role in the etymology of many technical terms. Cylinder head, pothead, and weatherhead are three such examples.