Кіріспе

Испания-Америка соғысындағы шайқас. 23 күні генерал-майор Джозеф Уилер Шафтерден Сибониге қарауылдар қою туралы бұйрық алды, бірақ жаудың Севильяға қарай шегініп бара жатқанын және олардың арт жағында шамамен 100 кубалықтың қатысқанын анықтады. Уилер келесі күні генерал Кастильоның көмегімен Сибониден үш миль қашықтықта орналасқан жаңа испандық бекіністеріне шабуыл жасауға шешім қабылдады.

1 және 10-ат әскерлері Лас-Гуасимас қаласына оң жолмен шабуыл жасайды

Уилердің әскерлері испандардың бірінші эшелонын қоршауға көшіп, оның алдыңғы және оң қанатына шабуыл жасады. Бригада командирі СМБ Янг бір фунттық Хотчкисс далалық зеңбіректерінің батареясын испандықтардың басты позициясынан 900 метр қашықтықта, оңтүстік-батысқа қарай бағытталған үстем қырқаға орналастыруды жеке бақылады. Ол төбедегі әскерлердің испандық емес екеніне толық сенімді болу үшін төбеге бірнеше оқ атты. Бірден екі 75 мм испандық Крупп жасаған тау зеңбірегі атысқа жауап берді. Испандықтарға қарсы екеніне көз жеткізгеннен кейін, Теодор Рузвельт өзінің сериялық мақалалар жинағында (кейіннен кітапта) «Жырақты салт аттылар» деп атап, шайқастың бастапқы кезеңін былай сипаттады:

Жаңғылдың тығыздығы және олардың түтінсіз ұнтақ қолданғаны олардың нақты қайда екенін анықтауды өте қиын етті, және Янг, әрқашан жауына мүмкіндігінше жақын болуды ұнататындықтан, әскерін алға жылжыта бастады. Олар жолдың екі жағында, соншалықты қалың жаңғылда орналастырылды, олар тек кейбір жерлерде ғана алдынан көре алатын, және шатасу болды, қолдау біртіндеп алға жылжумен араласып кетті. Капитан Бек Оныншы әскердің А тобын, Капитан Галбрейттің (К) бірінші әскерінің жанында сол жақта алға жылжытты; Оныншы әскердің тағы екі тобы оң жақта болды. Жаңғылдың ішінде сым торлар кездеседі, ал әскерлер қырқаға жеткенде, олар тік жарларға тап болды. Олар американдық тұрақты офицерлер әрқашан өз адамын басқаратындай, өте батыл басқарды; және әскерлер өз басшыларын американдық тұрақты әскердің әрқашан көрсеткен тамаша батылдығымен еріп жүрді. Олардың арасында бірде-бір артта қалған жоқ, және бірде-бір жағдайда кез келген әскерге жараланғандарға көмектесу немесе өлгендерді қайтарып әкелу үшін тоқтауға тырыспады, ал олар өте салмақты болды және олардың атыс тәртібі өте жақсы болды, бүкіл шайқаста оқ-дәрі шығыны адам басына он оқтың артық болмады. Эскадрилья командирі майор Белл өз адамын бастап бара жатқанда оқтан жараланып, аяғы сынды. Капитан Уэйнрайт эскадрильяның басқаруын иеленді. Капитан Нокс қарындан жараланды. Ол біраз уақыт бойы әскерлеріне бұйрық беруді жалғастырды және оқ ату шебіндегі адамға артына көмектесуге рұқсат бермеді. Оның бірінші лейтенанты Байрам да оқтан жараланды, бірақ жарақаты мен ыстықтан оны басып, ол әрең тұрып қалды. Алға жылжу генерал Янгтың бақылауымен ең жоғары қарқынмен жалғасты, жаудың дауысы қамалдан естілді. Испандықтар қатты атыс жүргізді, бірақ тұрақтылар мойынсұнбады, және олар жоталарға көтерілгенде (Камино Реал жолының оң жағында, оңтүстік-шығыстан Лас Гуасимас ауылына кіретін жол) испандықтар ыдырап, қашқанға ұшты. Испандықтар американдық шабуылды екі рет тойтарғанын мәлімдеді, бірақ сол күні әскер командирлерінің майданнан берген есептерінде бұл туралы ешқандай мәлімет болған жоқ.

1-ші ерікті "Жұмқыр салт аттылар" сол жақтағы жолдан Лас-Гуасимасқа шабуыл жасайды

Сол жақтағы жолмен шамамен таңғы сағат 7:20-де капитан Алин Капрон басқаратын L отрядынан 250 метр алға жылжыған төрт сарбаздан құралған алғы шептік тобы, күні бұрын кубалықтардың шабуылынан қаза тапқан испан сарбазын тапты. Кубалықтар Уилерге бұл оқиға жолдың сол және оң жағындағы испандық бекіністердің жақындығын көрсететінін айтқан еді. Капрон осы туралы хабарлағанда, 500 метр қашықтықтағы және Rough Riders-тің басшылығын жүзеге асырып тұрған Леонард Вуд "Қатардағылар үндемесін!" деп бұйрық берді және бірден майор Броди басқаруымен сол жаққа, ал лейтенант-полковник Рузвельт басқаруымен оң жаққа бірнеше әскерді орналастырды. Осы орналасу кезінде алғы шептегі сарбаз испан сарбазын атып, испандықтардың бірден атыс ашуына себеп болды. Жолдың сол және оң жағындағы Rough Riders алға жылжып, испандарды екінші траншеяларға қайтаруға мәжбүр етті. Алға жылжуды жалғастыра отырып, Rough Riders испандарды соңғы бекіністерінен толығымен шегінуге мәжбүр етті. Оң жақтағы A отрядының Rough Riders әскерлері өздерінің қатардағы әріптестерімен байланысып, оларға оң жақтанғы жолдың оң жағындағы саусақтай төбедегі испандық бекіністерді басып алуға көмектесті. Rough Riders және қатардағы әскерлер екеуі де саусақтай төбеге жетті. Бұл шамамен сағат 9:30-да болды. 9-шы кавалериядан қосымша күштер келді, бірақ бұл шайқас аяқталғаннан кейін 30 минут өткен соң болды. Генерал Рубин испандықтардың 7 сарбазы қаза тапқанын және 7-сі жараланғанын хабарлады, бірақ бұл көрсеткіштер кейде жоғарылатылды. (Бұл қарама-қайшылықтың себебі испандықтардың Лас-Гуасимаста жараланған сарбаздарды тасымалдаған конвойды сүйреп әкелгендігінде, бұл туралы генерал Рубинге 24-ші күні түстен кейін генерал-лейтенант Арсенио Линарес жіберген шегіну туралы бұйрықта оқылуы мүмкін.)

Салдары

Екі жақ та өздерінің "кіші жеңісіне" қанағаттанды. Лас-Гуасимаста "алғашқы қанағатты қан төгілгеннен" кейін Уилер генерал Каликсто Гарсияның 5000 кубалықтарымен АҚШ ерікті V корпусын шоғырландырып, Сантьягоның бірінші қорғаныс шебін қоршады. Американдықтардың рухы мен сенімділігі арта түсті. Rough Riders әскерінің бір офицері: "Біздің Англия, Германия немесе Франциямен соғысқа түспегеніміз өте жақсы, себебі біз бір аптадан аспайтын едік", - деп ойлады. Испанияның Сантьяго маңындағы орналасуы да қатаң сынауға ұшырады. Көздер Линаресті Сибониде американдықтардың жағаға қонуына толық қарсылық көрсетпегені үшін, ал Рубинды Las Guasimas жоталарын американдық колоннаға тікелей бұйрыққа қарамастан тапсырғаны үшін айыптады. Бір тарихшы испандықтардың алыс қашықтықтағы теңіз артиллериясынан болатын жойқын бомбалау қаупінен қорғанып, американдықтардың шабуылына қарсы тұра алмайтынын айтты. Бірақ соғыс барысында жағалаудағы нысандарға қарсы американдық теңіз артиллериясының тиімсіздігі бұл пікірге күмән тудырады.

Көркем шығармаларда

Бұл шайқас Том Беренджердің Теодор Рузвельт рөлін ойнаған "Rough Riders" мини-сериалында көрсетілді. Фильм оны қымбатқа түскенмен, америкалық жеңіс ретінде бейнелейді. Ол сондай-ақ Дж. Дж. Найтстың ойдан шығарылған трилогиясының бірінші кітабы – "Бенджаминнің өрісі: құтқару" кітабында да еске алынған. Найтс бұл шайқасты романның басты кейіпкері Бенджамин Кайнерге ұзаққа созылатын теріс әсер еткен, қымбатқа түскен және пайдасыз кәсіп ретінде сипаттайды, ол шайқаста қара сержант ретінде қатысқан.

Дұрыс емес

Фильмде бірнеше қателіктер бар. Фильмдегі шайқасты бейнелеген Colt Rapid Firing мылтықтары нақты шайқаста ешқашан қолданылмаған, себебі бөлшектенген қаруды тартқан қашырлар, испандықтардың алғашқы оғынан қорқып, мылтықтарды жерге тастап, олардың ату механизмдерін уақытша бұзып, дала жағдайында жөндеуді қиындатқан. Лейтенант Першинг тұрақты кавалериялық әскерлерге қолбасшылық еткен жоқ. Соңғы шабуылда екі реттегі және ерікті полктердің командирлері бір-бірінен қашық болған. Rough Riders сол жақтан, ал тұрақты әскерлер оң жақтан шабуылдаған – фильмде көрсетілгеннен мүлдем кері. Рузвельт Rough Riders қатарының оң шетінде, тұрақты әскерлерге жақын болған жоқ. Оның орнына, ол Rough Riders-тің сол шетінде болды, жарақат алған майор Александр Бродидің D, E және F эскадрильяларын басқаруға бұйрық берілді. Тропер Гарри Гефнер ескі дистилляциялық үйдің жанында өлген күйде табылған жоқ. Ол жараланған күйде қалдырылып, одан әрі атып, шайқас аяқталғаннан кейін өлі күйде табылған. Гамильтон Фишпен бірге атылған адам – тропер Эд Калвер болды. Ол офицерлердің қақпашысы емес, әскер болған.

Дұрыс мәлімет

Испандық "Маузер" мылтықтары нағыз болды. Соңғы шабуылда көрсетілген карта Харперс Айлық журналының соғыс тілшісі Каспар Уитни салған картаның үлкейтілген нұсқасы.