Кіріспе

Кипрлік гректер (Ελληνοκύπριοι, Kıbrıs Rumları) – Кипр аралының грек халқы, аралдағы ең ірі этнолингвистикалық қауымдастық. 2011 жылғы халық санауы бойынша 659 115 адам өздерін грек ұлтынан санаған, бұл 667 398 кипрлік азаматтың шамамен 99% және Кипр Республикасы бақылайтын аумақтың 840 407 тұрғынының 78% астамын құрайды. Кипрдің 1960 жылғы Конституциясына сәйкес, бұл терминге марониттер, армяндар және Латын шіркеуінің католиктері ("латындықтар") да кіреді, оларға грек немесе түрік қауымдастығының біріне қосылу мүмкіндігі берілген және ортақ дінге байланысты алғашқысына қосылуға дауыс берген.

Ежелгі Кипр

Кипр Микен өркениетінің бір бөлігі болды, сондай-ақ III кезеңге (б.з.д. 1400–1050 жж.) жататын Микендік вазалардың жергілікті өндірісі де болды. Бұл керамиканың көптігі аралда көптеген Микендік қоныстанушылар болғанын, тіпті қоныстар да болғанын көрсетеді. Археологиялық дәлелдер гректердің шамамен б.з.д. 1400 жылы жүйесіз қоныстануын, содан кейін (ана жерде Дорийлік шабуылдарының нәтижесінде) б.з.д. 1200 жылы белгілі бір қоныстардың құрылуымен тұрақталғанын көрсетеді. Аркадия диалектісінің Памфилия және Кипр диалектілерімен тығыз байланысы көші-қонның Ахаядан келгенін көрсетеді. Ахаия тайпасы Пелопоннес, Памфилия және Кипрдің түпкілікті халқы болуы мүмкін, олар Дорийлік шабуылдарына дейін соңғысында өмір сүрген, және кейінірек келген иммигранттар емес; Аркадиядағы Дорийлік элементтері Кипрде кездеспейді. Ахаилер ежелгі халықтың арасында қоныстанды және Саламис қаласын құрды. Б.з.д. 7 ғасырда жазылған Киприя дастаны Кипрде пайда болған болуы мүмкін.

Ортағасырлық Кипр

Византия дәуірі грек-кипр мәдениетін терең өзгертіп келді. Осы кезеңде грек-кипрліктерге сыйланған грек православие дінінің мұрасы, келесі ғасырлардағы шетелдік үстемдік жылдарында да сақталды. Кипр ешқашан ешбір сыртқы күштің соңғы мақсаты болған жоқ, ол Шығыс Жерорта теңізінде үстемдік құрған әрбір күштің билігіне қарасты, сондықтан оның өркениетін жою әскери мақсатқа немесе қажеттілікке айналмады. Дегенмен, грек-кипрліктер 1190 жылдардан 1570 жылға дейін Лузиньян және одан кейін венециялықтардың қатыгез үстемдігіне шыдады. 1194 жылы әкесі Гуй де Лузиньянның орнына келген король Амаури православие шіркеуіне ерекше дөңгелек қарады. Аралдың ірі қалаларында латын шіркеулері құрылғаннан кейін грек-кипрлік жерлер латын шіркеулеріне берілді. Бұған қоса, салық жинау да арал тұрғындарына басқыншылардың ауыр қысымын көрсетті, себебі енді оны латын шіркеулері өздері жүргізіп жатқан еді.

Османдық Кипр

1571 жылы Осман империясы Кипрді жаулап алып, Венеция үкіметінің орнына өз билігін орнатты. Шетелдік тәуелділіктің табиғи қысымына қарамастан, Осман билігінің кезеңі (1570–1878) грек-кипр мәдениетіне шектеулі әсер етті. Османдықтар көпмәдениетті империяларын бағынышты миллеттер, яғни діни қауымдастықтардың көмегімен басқаруға ұмтылды. Миллет жүйесі грек-кипр қауымдастығына Константинополь атынан Кипр шіркеуінің архиепископы басқаратындықтан, сақталуға мүмкіндік берді. Кипр гректері ғасырлар бойы өңдеген жерлерін өздеріне қайтаруға қол жеткізді. Діни тұрғыдан төзімді болғанымен, Осман билігі көбінесе қатал және тиімсіз болды. Осман сұлтанына қызмет ететін патриарх грек ұлтының басшысы – этнорх рөлін атқарды және Осман билігінің біртіндеп әлсіреуі салдарынан сот істерін қарау және салық жинау сияқты зайырлы билікке ие болды. Түрік қоныс аударушылары грек-кипрлік көршілерімен бірге қиындықтарға тап болды, екеуі де Константинопольдің ғасырлар бойғы қатал үкіметінен зардап шекті. Осы кезеңде грек-кипрліктердің аз бөлігі ислам дініне кірді, тарихшылар оларды кейде «жаңа мұсылмандар» деп атайды.