Кіріспе

Иран аятолласы (1931–2020)

Мұхаммед Язди (محمد یزدی; 2 шілде 1931 жылы туған) – 1989 және 1999 жылдар аралығында Иранның сот жүйесінің төрағасы болған ирандық консервативті және принципшіл дін қызметкері. 2015 жылы ол 47-24 дауыспен бұрынғы президент Акбар Хашеми Рафсанджаниді жеңіп, Иранның сарапшылар кеңесін басқаруға сайланды.

Ерте өмір

Мұхаммед Язди 1931 жылы Исфахан қаласында діни отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, шейх Әли Язди, шейх Абдул Кәрім Хаеридің шәкірті болған және Исфахан мешіттерінің бірінде бас имам ретінде жұма намазын өткізіп, халықтың мәселелерін тыңдаған.

Америка Құрама Штаттары

2016 жылғы ақпан сайлауына дейін Язди АҚШ-пен екіжақты қарым-қатынастарға қарсы болды. 2016 жылғы ақпан айында сарапшылар кеңесіне кандидаттар сайлауында, қолданыстағы төраға Язди Тегеран өкілі ретінде бесінші сарапшылар кеңесіне өтуге жеткілікті дауыс жинаған 16 сарапшының қатарына кірмеді. Көптеген батыс ақпарат құралдары 2016 жылғы сайлауда реформаторлардың жетістіктерін көрсеткенде, Яздидің кеңестен шығуына назар аударды. Бесінші сарапшылар кеңесіне сайланғандарды құттықтаған сөзінде Язди басқа елдермен бейбіт, орташа қарым-қатынасты қолдады, бірақ жаулармен сөйлесу туралы ескертті және Американы "Ұлы Шайтан" деп сипаттады. Екі күннен кейін Fars News Agency хабарлағандай, Жоғарғы көшбасшы Аятолла Хаменеи кеңестің төрағасы Яздиді жоғалтуына қайғы білдірді және Батыстың Иранға әсер етуі немесе кіріп кетуі мүмкін екені туралы ескертті. 2016 жылдың 9 мамырына дейін Язди сарапшылар кеңесіне кандидаттарды тексеріп бағалайтын Құмгерлер кеңесінде қызмет етті. Язди Құмгерлер кеңесінде болған кезде, адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар 2016 жылғы сайлауда реформатор кандидаттарды жарамсыз деп тануын сынады.

Санкциялар

2020 жылдың ақпан айында АҚШ Қазынашылық департаменті Яздиді "Ирандағы еркін және әділ сайлаулардың алдын кесті" деген айыппен санкциялады.

Жұмыс

Аятолла Язди ағылшын және парсы тілдерінде бірнеше кітап жазды, мысалы, "Жоғалған жаныңыз". Ол сол күні Құмда жерленді.