Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес балалар жазушысы (1904–1941)
Soviet children's writer (1904–1941)
Аркадий Петрович Гайдар (Арка́дий Петро́вич Гайда́р, шын аты Го́ликов; 22 қаңтар 1904 [ескі стиль бойынша 9 қаңтар 1904] – 26 қазан 1941) – орыс совет жазушысы, оның әңгімелері кеңес балаларының арасында кеңінен танымал болды, сондай-ақ Қызыл Армия офицері.
Arkady Petrovich Gaidar (Арка́дий Петро́вич Гайда́р, born Golikov, Го́ликов; 22 January 1904 [O. S. 9 January 1904] – 26 October 1941) was a Russian Soviet writer, whose stories were very popular among Soviet children, and a Red Army commander.
Өмірбаян
Гайдар Ресей империясының Курск губерниясындағы Лгов қаласында (қазіргі Курск облысы, Ресей) орыс аристократиялық тегінен шыққан мұғалімдер отбасында дүниеге келген. 1918 жылы Голиков Коммунистік партияға мүшелікке түсу үшін өтініш білдіріп, жергілікті "Молот" газетінде тілші болып жұмыс істей бастады. 1918 жылдың тамыз айында партияға қабылданды, желтоқсан айында жасы жөнінде жалған мәлімдеме жасап, Қызыл Армияға ерікті болып келді. 1919 жылдың қаңтарында Голиков арнайы бөлім командирінің көмекшісі ретінде майданға аттанды, ол "кулак" топтарымен күресуге бағытталған. 7-ші Мәскеу қызыл командирлер курсын бітірген Гайдар Украина (кейіннен Польша) майданына рота командирі болып жіберілді. 1919 жылдың желтоқсанында жараланып, оқ жарылысынан шаршаған ол демобилизацияланды, бірақ 1920 жылдың наурыз айында Қызыл Армияға, Кавказ майданының 9-шы армиясына, 37-ші Кубань дивизиясына рота командирі ретінде қайта оралды. 1920 жылдың жазында Гайдар генералдар Гейман мен Зитиковтың жасақтарына қарсы операцияларға қатысты. 1921 жылы Гайдар Антоновщина сияқты бірнеше антикоммунистік көтерілістерді басуға қатысты. 1922 жылы ол Моңғолия шекарасына ауыстырылды (онда Қызыл Армия полковниктер Олиферов пен Соловьев басқарған Ақ Армия жасақтарымен шайқасты), бірақ сол жылы травматикалық неврозбен ауруханаға түсті. 1924 жылы шаңқау салдарынан армиядан шықты. Ұлы Отан соғысы басталғанда Гайдар "Комсомольская правда" газетінің арнайы тілшісі ретінде майданға жіберілді. 1941 жылдың күзінде Гайдар және басқа сарбаздар неміс әскерлерімен қоршалып қалды. Ол партизандық отрядқа қосылып, пулеметші болды. 26 қазан күні Гайдар Липляве ауылының жанындағы шайқаста қаза тапты. Ол Канив қаласында жерленген.
Gaidar was born in the town of Lgov, Kursk Governorate, Russian Empire (now in Kursk Oblast, Russia), to a family of teachers of Russian aristocratic descent. In 1918, Golikov applied for Communist Party membership and started working for the local newspaper Molot as a correspondent. In August 1918, he became a party member and in December volunteered for the Red Army, having lied about his age. In January 1919, Golikov went to the front as a Special Unit commander's adjutant, to fight what Soviet biographies referred to as the 'kulak gangs'. Fresh from the 7th Moscow Red Commanders' courses, Gaidar went to the Ukrainian (later Polish) front as a company commander. In December 1919, injured and shell shocked, he was demobilised, but in March 1920 returned to the Red Army, to the Caucasian Front's 9th Army, 37th Kuban Division, as a company commander again. In summer 1920, Gaidar took part in operations against the units of generals Geyman and Zhitikov. In 1921, Gaidar participated in the suppression of several anti communist uprisings, among them Antonovshchina. In 1922, he was moved to the Mongolian border (where the Red Army was fighting White Army units led by colonels Oliferov and Solovyov), but later that year he was hospitalised with traumatic neuroses. He retired from the army in 1924 due to a contusion. As the Great Patriotic War broke out, Gaidar was sent to the front as a special correspondent for the newspaper Komsomolskaya Pravda. In the fall of 1941, Gaidar and other soldiers were surrounded by German troops. He joined the partisans and became a machine gunner. On 26 October, Gaidar was killed in combat near the village of Lipliave. He was buried in the town of Kaniv.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Тимур және оның тобы, Чарльз Скрибнердің ұлдары, Нью-Йорк, 1943 жыл. Мектеп және басқа да әңгімелер, Прогресс баспасы, Мәскеу, 1967. Көк тостаған, Прогресс баспасы, Мәскеу, 1981. Таңдалған әңгімелер, Радуга баспасы, Мәскеу, 1986. Барабаншы жігіт және тағы екі әңгіме, Хатчинсонның жастарға арналған кітаптары, Лондон, 1947. Чук пен Гек, Прогресс баспасы, Мәскеу, 1973.
Timur and his Gang, Charles Scribner's Sons, NY, 1943. School and Other Stories, Progress Publishers, Moscow, 1967. The Blue Cup, Progress Publishers, Moscow, 1981. Selected Stories, Raduga Publishers, Moscow, 1986. The Drummer Boy and Two Other Stories, Hutchinson's Books for Young People, London, 1947. Chuk and Gek, Progress Publishers, Moscow, 1973.
Еске алу және есте сақтау
Гайдар екі орден мен бірнеше медальмен марапатталған. Бұл француз тіліндегі "Golikov Arkady d' Arsamas" деген сөздің қысқартылған түрі, яғни "Арзамас қаласынан Голиков Аркадий". Аркадий Гайдар есімін хакас тілінде "алға барушы, жетекші" деген мағына беретін сөзден алған. Тағы бір нұсқа бойынша, бұл есім хакас тіліндегі "Қайда?" деген сұрақтан шыққан. Гайдар Азамат соғысы кезінде Енисей өзені бойындағы ауылдарды аралап, қудалап жүрген казак гетманының ізін табу үшін (әрі соңынан өлтіру үшін) бірлігімен бірге ауылдан ауылға бара жатқанда осы сұрақты жиі айтқан.
Gaidar was awarded two orders and several medals. This an abbreviation of French "Golikov Arkady d ' Arsamas", which means "Golikov, Arkady from Arzamas". Arkady took the name Gaidar from a Khakas language word meaning going first, the leader. Another version is that the name comes from the Khakas word for "Where is?" which is the question Gaidar would shout as he and his unit went from village to village in the Yenisei River region tracking down (and eventually killing) the Cossack hetman he was pursuing during the Civil War.
Отбасы
Аркадий Гайдардың әкесі Петр Исидорович Голиков мұғалім (1917 жылғы революциядан кейін Қызыл Армия комиссары) болды және жұмысшы отбасынан шыққан. Оның анасы Наталья Аркадьевна Голикова (қызметтегі аты Салкова) да мұғалім (революциядан кейін дәрігер) болды, ол патшалық армия офицерінің қызы еді. Аркадий осы жұбайлардың төрт баласының ағасы болды. Оның үш қарындасы – Наталья, Ольга және Екатерина. Мария Гайдар (1982 жылы туған), ресейлік қоғамдық қайраткер, Егор Гайдардың қызы.
Arkady Gaidar's father, Pyotr Isidorovich Golikov, a teacher (after the 1917 Revolution a Red Army commissar), came from a working class family. His mother, Natalya Arkadyevna Golikova (née Salkova), also a teacher (after the Revolution a doctor), was a daughter of a Tsarist Army officer. Arkady was the first of the couple's four children. His three sisters were Natalya, Olga and Yekaterina. Maria Gaidar (born 1982), Russian activist, is a daughter of Yegor Gaidar.