Кіріспе

Аугуста Раурика – Швейцариядағы римдік археологиялық орын және ашық аспан астындағы мұражай. Ол Базель қаласынан шығысқа қарай шамамен 20 км қашықтықта, Аугст және Кайзераугст ауылдарының жанында Рейн өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан. Бұл Рейн өзені бойындағы ең ерте белгілі римдік колониясының орны.

Негізін қалау

Аугуста Раурика немесе Colonia Augusta Rauracorum, Луций Мунаций Планк б.з.д. 44 жыл шамасында, жергілікті галл тайпасы Рауракилердің жанында, олар Гельветтермен туыс болған. Осы кезеңнен археологиялық дәлелдер әлі табылған жоқ, сондықтан колонияның құрылысы Юлий Цезарьдің өлімінен кейінгі азаматтық соғысқа байланысты бұзылған болуы мүмкін, немесе Планктың колониясы шындығында қазіргі Базель аймағында емес, Аугст аймағында орналасқан. Осы орынды сәтті отарлау үшін Августтың б.з.д. 15 жыл шамасында Альп тауларының орталық бөлігін жаулап алуын күтуге тура келді. Аугуста Раурикадағы ең көне табылған зат дендрохронологиялық зерттеулер бойынша б.з.д. 6 жылға датирленген.

Атауы

Мұнатий Планкустың қабіріндегі жазуда колонияның аты Colonia Raurica деп көрсетілген. Августин дәуірінен келген фрагментті жазуда Colonia P[aterna] (?) М[унатия] (?) [Феликс] (?) [Аполли]нарис [Аугуста Э]мерита [Раур]ика (жақшадағы әріптер реконструкцияланған). Осы фрагменттік деректен басқа, Август есімінің қолданылуына қатысты алғашқы нақты куәлік грек географы Птолемейден келеді, ол бұл жерді Augústa Rauríkon (лат. Augusta Rauricorum) деп атаған. Аугуста Раурика, Августтың жаулап алу жоспарларындағы маңызды рөл атқарған, оның құрамында осы атты алып жүрген тағы екі колония болды: Аугуста Претория (қазіргі Ауста, Ұлы Сент-Бернард асуының оңтүстік жағында) және Аугуста Винделикум (қазіргі Аугсбург, Дунайдағы бекініс). Бұл үш Аугуста, Августтың Альпілік аймалдағы жаулап алуларымен байланысты үшбұрыштың төбелерін құрайды, ал оның ұзын негізі Рейн өзенінен Дунайға дейінгі бөлігі Германияның бағындырылмаған аумақтарына қарсы шекараны білдіреді.

Елді мекеннің құрылымы

Қазба жұмыстары барысында қаланың Рейн өзенінің оңтүстігіндегі жоғары жазықта салынғаны анықталды. Екі кішкентай өзен – Ергольц және Виолен – жазықта үшбұрыш пішіндес кеңістік жасаған. Оның негізі Юра тауларының етегі бойында шамамен 1 километрге созылса, үшбұрыштың төбесі Рейн өзеніне қарай солтүстікке қарай, негізден шамамен 1 километр қашықтықта орналасқан. Осы жерде римдік каструм, яғни әскери бекініс салынған. Сондықтан қаланың солтүстік, шығыс және батыс жақтары тік беткейлермен жақсы қорғалған. Қала жоспарлаудың келесі қадамы – сәулетшінің жоспары бойынша аумақты тексеру болды. Әрбір маңызды мемлекеттік ғимараттың нақты орны болды, бастапқыда Юпитер храмы – көше желісінің таралатын қасиетті ең биік нүктесі. Қала жоспарын жүзеге асыруға жауапты сәулетші үшбұрыш арқылы 36 градус батысқа қарай бойлық ось жүргізіп, елді мекеннің басты көшесін құрды. Басқа бойлық көшелер де 55 метр аралықпен басты көшеге параллель салынды. Басты көше 66 метрлік (255 рим футы) бөліктерге бөлінді, олар 10 қиылысқан көшенің бұрыштарын құрады. Бұл шамамен 50x60 метрлік тіктөртбұрыш блоктарды жасады. Көшелер берік қиыршық таспен төселді және екі жағынан арықтармен жабдықталды. Ең маңызды жолдар бағана қатарларының артында жабық тротуарлармен жабдықталған.

Шекаралары

Colonia Raurica шекарасын толыққанды анықтау қазір мүмкін емес. Дегенмен, ерте орта ғасырлардағы Аугст аймағының көлемін зерттеу арқылы шамамен шекарасын белгілеуге болады. Бұл колония Базельден Аре өзенінің сағасына дейін, содан кейін Аре бойымен Солотурнның төменгі жағындағы Сиггер өзенінің сағасына дейін, Люссельге, одан кейін Бирс өзені арқылы Базельге дейін созылған болуы мүмкін, бірақ бұл әлі де болжам. Виндонисса легионының мөрімен таңбаланған плиткаларға негізделген жаңа зерттеулер, оның Виндониссаға әкімшілік тәуелділігін көрсетеді. Бұл колония Бозберг тауын асып Фрикке дейін жеткенін, ал Фриктің төменгі жағындағы Тьерштейнберг шығыс шекараны құрағанын көрсетеді. Батыс шекарасы Бирс өзенінің сағасына жақын, мүмкін шекаралық бекетпен белгіленген. 1937 жылы Нойалшвилдегі шіркеудің жанынан табылған ерте римдік өртеу қалдықтары, солтүстікке (Блоцхаймға қарай) Эльзасқа апаратын басты жолда мұндай бекет болғанын көрсетеді. Жалпы алғанда, Colonia Raurica қазіргі Базель кантоны, Фрик аңғары және Солотхерн кантонының шығыс Юра тауларын қамтыды. Колонияның жалпы ауданы шамамен 700 км² құрады.

Кейінгі тарихы

Біздің заманымыздың 2-ші ғасырына қарай Аугуста Раурика дамыған сауда орталығы болды және өзінің шарықталу кезеңінде жергілікті рим провинциясының астанасы еді. Халық саны шамамен 20 000 адамға жеткен деп есептеледі. Аугуста Раурика 1-3 ғасырлар аралығында гүлдеп, Рим империясының басқа аймақтарына ысталған шошқа еті мен беконды экспорттады. Қала римдік қалаға тән жабдықтарға ие болды: амфитеатр, бас форум, бірнеше кіші форумдар, акведук, түрлі ғибадатханалар, бірнеше қоғамдық моншалар және Альп тауларынан солтүстікке қарай орналасқан 8000-10000 орындық ең ірі римдік театр. Бұл нысандардың көпшілігі жыл бойына келушілерге ашық. 250 жылы болған күшті жер сілкінісі қаланың үлкен бөлігіне зардап келтірді. Одан аз уақыт өткен соң, шамамен 260 жылы, алеманн тайпалары және/немесе қарақшылық рим әскерлері қаланы қиратты. Римдіктер Рейн өзені бойында Каструм Раураценс бекінісін салған арқылы әскери орнын сақтап қалуға тырысты, оның қабырғаларының бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Аугуста Раурика каструм орнында, әлдеқайда кіші масштабта қайта қоныстанды. Бұл екі елді мекендер қазіргі Аугст және Кайзераугст қалаларының орталықтарын құрайды. 1442 жылы бұл қауымдар Эргольц және Виоленбах (Эргольц) өзендері бойымен бөлінді. Батыс бөлігі 1501 жылы Швейцария кантонына айналған Базель қаласына берілді. 1588 жылдан бастап Базилиус Амербах, суретші Ханс Бокпен бірге римдік қоныстың қайта жаңғыруын құжаттады. 1833 жылы Аугст Базель-Ланд кантонының құрамына кірді. Шығыс бөлігі Габсбург аймағының бір бөлігіне айналды және екі қаланы ажырату үшін Кайзераугст деп аталды. Кейзераугст 1803 жылы Наполеон соғыстары кезінде Габсбургтердің жеңілісінен кейін Швейцарияның құрамына кірді.

Аугуста Раурика бүгінгі күні

Қазба алабы және соңғы римдік қамал, Каструм Раураценсе, ұлттық маңызы бар мұражайлық орындар тізіміне енгізілген, сондай-ақ ерте христиандық баптистерий және Либрютидегі кірпіш пеші де тізімде бар.

Мұражай және римдік үй

Рим мұражайында Рим қаласынан табылған ең маңызды жәдігерлер жиналған және Аугуста Рауриканың тарихы көрсетіледі. Мұражайда келушілер көбінесе арнайы көрмелерді, сондай-ақ Аугуста Раурикадағы ең маңызды археологиялық табылды табады: Кайзераугст күміс қазынасын. Бұл қазына 1961–1962 жылдары бекіністен табылған, және ол бір кезде қолбасшыға тиесілі болған деп есептеледі. Мұражайда римдік үйдің қайта жасалған үлгісі де бар, онда рим дәуіріндегі күнделікті тұрмыс пен сауда-саттық өмірін көрсететін заттар мен реконструкциялар ұсынылған.