Кіріспе

Палестина Ұлттық Басқармасында жалпы сайлау өтті. 2005 жылдың 9 қаңтарында Палестина Ұлттық Басқармасының Батыс жағалауы мен Газа секторында президент сайлауы өтті, мұның мақсаты – 2004 жылдың 11 қарашасында қайтыс болған Ясир Арафаттың орнын басатын Палестина Ұлттық Басқармасының президентін сайлау болатын. Бұл сайлау 1996 жылғы жалпы сайлаудан бері өткізілген алғашқы сайлау еді, және сайлаушылар Палестина Азат ету Ұйымының төрағасы Махмуд Аббасты төрт жылдық мерзімге сайлады. Сайлауға жеті кандидат қатысты. Аббас дауыстардың 67 пайызынан астамын жинады, тәуелсіз кандидат Мұстафа Барғути 21 пайыз дауыс алып екінші орынға шықты, ал қалған кандидаттар шалқап қалды. Сайлауды ХАМАС және Исламдық Жиһад бойкоттады. ХАМАС өзінің жақтастарына қатыспауға шақырды, бірақ сайлауды бұзуға тырыспады. ХАМАС-тың ең күшті өкілдігіне ие Газа секторында, сайлауға жарамды сайлаушылардың шамамен жартысы дауыс берді. 2005 жылдан бері президенттік сайлау өткізілген жоқ. Аббас төрт жылдық мерзімі 2009 жылдың 9 қаңтарында аяқталғаннан бері қызметін жалғастыруда, жоспарланған сайлаулар бірнеше рет кейінге жылдырылды.

Дауыс беру тізілімін дайындау

Орталық сайлау комиссиясы барлық құқылы палестиналық сайлаушыларды тіркеу үшін зор күш жұмсады, бірақ құқылы сайлаушылардың шамамен үштен бірі тіркелмеді немесе тіркеле алмады. Мұның себебі азаматтық тіркеу деректерінің жаңартылмауы және Израильдің жеке куәліктерінде иврит тілінде жазылған арабша есімдерді аудару болды. Сайлауға қатысу деңгейін көтеру үшін сайлау комиссиясы дауыс беру күнінің соңғы сағаттарында тіркелмеген сайлаушыларға тек жеке куәліктерін пайдаланып дауыс беруге рұқсат беру туралы қаушатыр шешім қабылдады, бұл бірнеше рет дауыс беру қаупін тудырды. 23 қарашада Орталық сайлау комиссиясы былай деді: "2004 жылдың 4 қыркүйегі мен 13 қазаны аралығында өткен тіркеу процесінде сайлаушылар тізіміне тіркелгендердің саны 1 111 868 адамға жетті, бұл құқылы сайлаушылардың шамамен 67 пайызын құрайды. Осы есімдердің 19 000-ы тіркеу деректерінің толық болмауы немесе тізімде қайталанғандары үшін сайлаушылар тізімінен алынып тасталды. Осы түзетулерден кейін тіркелген сайлаушылардың саны 1 092 856 адамға дейін азайды". ("Тіркелген сайлаушылардың 46%-ы жастар, 46%-ы әйелдер").

Палестиналық диаспора

БҰҰ-ның Палестина туғандарға жәрдем көрсету агенттігі (UNRWA) мәліметінше, Палестинадан тыс, Иорданияда, Ливанда және Сирияда тұратын 2,6 миллион палестиналық босқын агенттіктің қызметтерін алуға құқылы ретінде тіркелген. Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, сондай-ақ басқа араб елдеріндегі диаспорада тұратын қосымша, белгісіз саны кейде бір миллионға дейін жетеді деп есептеледі.

Жүріс-тұрысы

Сайлауды Палестинаның Орталық сайлау комиссиясы (ПЦК) өткізді, сонымен қатар сайлау тізілімін дайындауға да жауапты болды. ПЦК-нің төрағасы Ханна Насир 2002 жылы Ясир Арафат тағайындаған еді. ПЦК 1995 жылы Палестина басшылығымен тәуелсіз орган ретінде құрылған. ПЦК кейбір техникалық мәселелерге тап болды, оның ішінде толық емес сайлау тізілімінен туындаған қиындықтар да болды. Сайлау тізілімінде тіркелмеген адамдарға жарамды жеке куәлігін көрсеткен жағдайда дауыс беруге рұқсат берілді. Тіркеудегі мәселелерді ескере отырып, төменгі қатысуды арттыру үшін сайлау күнінің соңғы сағаттарында ПЦК-ге дауыс беру уақытын белгіленген мерзімнен екі сағатқа ұзарту туралы даулы нұсқау берілді, бұл тіркелмеген сайлаушыларға тек жеке куәліктерін пайдаланып дауыс беруге мүмкіндік берді. Бұл шешім бірнеше рет дауыс беру қаупін тудырды. Сайлауды көптеген халықаралық байқаушылар, оның ішінде бұрынғы президент Джимми Картер және АҚШ сенаторлары Джо Байден мен Джон Э. Сунуну қадағалады.

Исраилдің кедергісі

Сайлау науқаны Израиль қорғаныс күштерінің Палестина аумақтарын кеңінен блокадалауына байланысты қиындықтарға тап болды. Израиль сайлаудың өтуіне барынша жағдай жасауды уәде еткенмен, көптеген жағдайларда Израиль әскерлері науқанға белсенді түрде араласты. Хабарланған оқиғалардың арасында Мұстафа Барғутидің Израиль әскерлері тарапынан тұтқындалуы және ол Шығыс Иерусалимде сайлау алдында сөз сөйлеуге баруға тырысқанда, оның қаладан қуылтылуы болды. Оған сондай-ақ Наблус пен Газаға кіруге тыйым салынды. Палестина халық партиясының үміткері Басам әл-Салиге де Шығыс Иерусалимге баруға рұқсат берілмеді. Аббастың қарсыластарының көпшілігі Израильдің оларға сайлау науқаны кезінде Аббасқа кіруге рұқсат етілген аймақтарға кіруден бас тартқандықтан, оларға әділетсіз қарағанын мәлімдеді. Аббас Газаға кіруге рұқсат етілген жалғыз үміткер еді. Сайлаушыларды тіркеуге кедергі келтірген факторларға комендант сағаты, жол тосқауылдары және жолдардың жабылуына байланысты тіркеу орталықтарының жабылуы жатты. Тіркеу қызметкерлері мен бақылаушылар ұсталды. Израиль әскерлері газ гранаталарын қолданды және олардың жанында шу тудырды. Бірнеше орталыққа шабуыл жасалды. Бұл әсіресе Шығыс Иерусалимге қатысты. Сайлаушылар тізіміндегі сайлаушылардың есімдерін тексеруге мүмкіндік берілмеді. Сонымен қатар, дауыс беру процесі Израиль пошта қызметінің бақылауында болды. Дауыстар сайлау учаскелерінде саналып шықпады, алдымен Дахият әл-Баридтегі Иерусалим сайлау округі кеңсесіне тасымалданды. Сайлаушылар жеке куәліктерінің нөмірлерін тізілімде жазып алу арқылы қорқытылды және тіркеу қызметкерлері ұсталды. Сайлау учаскелеріне қол жеткізуде қиындықтар туды. Хан Юнисте Израиль әскерлері сайлау учаскесі ретінде пайдаланылған мектепке атыс ашты және жол тосқауылдары арқылы мыңдаған адамның сайлау учаскесіне баруына кедергі келтірді. Еуропалық Одақтың сыртқы саясат жөніндегі басшысы Хавьер Солана Палестина президенттік сайлауына кедергі келтіргені үшін Израильді сынады. Ол "Біз израильдіктер палестиналық сайлау процесіне көбірек мүмкіндіктер ұсынады деп күттік, бірақ олар уәделерін орындамады" деген пікірін білдірді.