Кіріспе

Британдық эколог, жазушы және философ, ирландиялық англикандық дін қызметкері Эдвард Рене Дэвид Голдсмит (8 қараша 1928 – 21 тамыз 2009), Тедди Голдсмит деп кеңінен танымал, ағылшын-француз экологы, жазушы және философы болды. Ол белгілі Голдсмиттер отбасының мүшесі еді. Майор Фрэнк Голдсмиттің үлкен ұлы және қаржыгер Джеймс Голдсмиттің ағасы. Эдвард Голдсмит «Эколог» журналының негізін қалаушы редакторы және баспагері болды. Өнеркәсіптік қоғам мен экономикалық дамуға қарсы пікірлерімен танылған ол дәстүрлі халықтардың салты мен құндылықтарына шын ниетпен құрмет көрсетті. Роберт Алленмен бірлесіп «Тіршілікке арналған жоспар» атты ықпалды еңбекті жазды, сондай-ақ «Халық» саяси партиясының (кейін «Жасыл партия» деп аталды) негізін қалаушы мүшесі болды, бұл партияның құрылуына «Жоспар» үлкен үлес қосты. Голдсмиттің экологияға консервативті көзқарасы, «Жасыл партия» ішінде басымдыққа ие болған социалистік ағымдармен келіспеушілікке алып келді. Терең эколог және жүйелер теориясының маманы Голдсмит Гайя гипотезасын ерте қолдаушылардың бірі болды, одан бұрын өзін-өзі реттейтін биосфераның ұқсас кибернетикалық тұжырымдамасын жасаған еді. Талантты кешкі жиындарда сөз сөйлейтін және әңгімешіл Голдсмит – шешен, мақұлдауға лайық спикер және белсенді адам болды. Ол табиғатты қорғау және жергілікті халықтардың маңыздылығы мен қиындықтарын көрсету үшін бірнеше марапаттар алды, соның ішінде құрметті «Тәуелсіз өмір сүру сыйлығы» мен «Шевалье де ла Легион д’Онер» ордені.

Ерте өмір

Голдсмит (көбінесе Тедди деп аталады) 1928 жылы Парижде неміс еврейі Франк Голдсмит пен француз анасы Марсель Муйлердің отбасында дүниеге келді. Ол грамматикалық білім алушы студент ретінде Сомерсеттегі Миллфилд мектебіне түсті, ал кейін Оксфордтағы Магдален колледжінде философия, саясат және экономика мамандықтары бойынша үздік дипломмен бітірді (1947–1950). Гамбург пен Берлинде британдық барлау офицері ретінде әскери қызметін өткергеннен кейін, ол бірнеше кәсіптік жобаларға қатысты, бірақ олар сәтті болмады, және бос уақытының көп бөлігін өмірінің соңына дейін оны толғандыратын мәселелерді зерттеуге арнады.

Бастапқы халық қоры

Лондонда, Примитивті халықтар қорының (Survival International ұйымын құрған комитет) отырыстарында Голдсмит қордың қазынашысы Роберт Прескотт Алленмен, саяхатшы Жан Лидлоффпен және World Medicine журналынан Питер Буньярдпен бірігіп, 1969 жылы The Ecologist журналын құрды. Біріккен ғылым теориясына кибернетика, сондай-ақ Людвиг фон Берталанффидің Жалпы жүйелер теориясы, алғашқы академиялық экологтардың холизмі және көптеген антропологтар қолданған функционализм елеулі әсер етті. Оның теориясы кейіннен түпкілікті нұсқасымен "Жол: Экологиялық көзқарас" деген атпен жарияланды. (төменде қараңыз)

Бастапқыда Голдсмит биосфераны біртұтас кибернетикалық жүйе ретінде қалыптастырды, онда өзін-өзі реттейтін бөліктер (оның ішінде тайпалық қоғамдар) өзара бірігіп жұмыс істейді, көбінесе еңселі түрде, бүкіл жүйенің өзара тиесілі пайдасы үшін, бұл көзқарас Гайя гипотезасының кейбір аспектілерін болжады, және ол оның белді жақтаушысы болды. Голдсмит неодарвинизмді де сынады. Ол бұл теорияны редукционистік деп атап, эволюцияны түсіну үшін "ғылымның редукционистік және механистік парадигмасын тастау" қажет екенін мәлімдеді.

Эколог

1969 жылы Роберт Аллен, Жан Лидлофф және Питер Буньярд негізгі редакторларымен бірге "Эколог" журналын құрғаннан кейін, табиғи ресурстардың азаюы және ядролық апаттар туралы жазбалар пайда болды. Олар ластану, халық санының өсуі, орманды кесу, топырақ эрозиясы, корпоративтік билік, ірі су электр стансалары және, ең бастысы, Дүниежүзілік банктың "біздің планетамызды жоюды қаржыландырудағы" күмәнді рөлі туралы кең ауқымды мақалалармен бірге келді.

Құтқарылудың жоспары

Сол кездегі отыздан астам жетекші ғалым, соның ішінде сэр Джулиан Хаксли, сэр Фрэнк Фрейзер Дарлинг, сэр Питер Медавар, сэр Питер Скотт және Ч. Х. Уоддингтон қол қойған Голдсмит пен оның редактор Роберт Аллен 1972 жылдың қаңтарында «Тіршілік сақтау жоспары» деген кітаппен жаңалықтар таратты. Бұл жоспар авторлар «қоғамның ыдырауы және планетадағы тіршілікті қамтамасыз ететін жүйелердің қайта келмейтіндей бұзылуы» деп атаған жағдайды болдырмау үшін, қоғамды негізінен орталықтандырылмаған және деиндустриалданған қоғамға радикалды түрлендіруді ұсынды. Ол жасыл қозғалыстың алғашқы кезеңіндегі маңызды мәтінге айналып, жарты миллионнан астам данасы сатылды және 16 тілге аударылды. Ол қазіргі «Өтпелі кезең» қозғалысы көтеріп отырған мәселелерді көп жағынан болжады. Голдсмит пен Аллен сол кездегі марксистік және либералдық саяси теоретиктер сияқты ойдан туған утопияларды құрудың орнына, олар қазіргі кездегі тайпалық халықтардың мысалына қарауы керек деп мәлімдеді, олар авторлардың пікірінше, ұзақ мерзімді өмір сүру қажеттіліктеріне де, тірі әлемнің қажеттіліктеріне де толық бейімделген қоғамдардың іс жүзіндегі жұмыс істейтін үлгілері болды. Авторлар тайпалық халықтар ғана адамзат алдында тұрған ең маңызды мәселелерге табысты жауап бере алатын тиімді жолдарды көрсеткенін дәлелдеді. Мұндай қоғамдар шағын, адамдарға ыңғайлы қауымдастықтар, аз әсер ететін технологиялар, сәтті халықты бақылау, тұрақты ресурстарды басқару, толыққанды және экологиялық тұрғыдан біріктірілген көзқарастармен және мүшелерінің жоғары деңгейдегі әлеуметтік үйлесімділігі, физикалық денсаулығы, психологиялық жай-күйі және рухани толығуымен сипатталады.

Халық партиясы

"Блюпринт" "Халық" деп аталатын жаңа құрылып келе жатқан саяси партияға (кейіннен "Жасылдар партиясы") зор ықпал етті, ол Голдсмитті 1974 жылғы ақпан айындағы жалпы сайлауда Суффолк округіндегі Eye сайлау округінен кандидат ретінде қатысуға шақырды. Науқан аймақтағы қарқынды шаруашылықтың салдарынан туындаған шөлдеу қаупіне баса назар аударды, Голдсмит бұл мәселені Аспиналл берген Бактрия түйесінің көмегімен ерекше атап өтті. Голдсмитке араб шейхтерінің киімін киген сақалды жақтастары сүйемелдеді, бұл оның ойынша, егер қазіргі заманғы мұнайға тәуелді шаруашылық тәжірибесі жалғастырыла берсе, түйе Суффолк округіндегі жалғыз пайдалы көлік құралы болады дегенді білдірді. Голдсмит сайлау кепілдігін жоғалтты, бірақ оның бұрынғыдан өзгеше науқаны БАҚ назарын аударып, мәселенің маңыздылығын көрсетті. Голдсмит және оның әріптестері өздеріне фермалар сатып алып, келесі 17 жыл бойы шағын, өзін-өзі қамтамасыз ететін қоғам құруға тырысты, ал "Эколог" журналы олардың басқа жұмыстарымен қатар сол жерде шығарыла берді. 1977 жылы Орталық Электрмен Жабдықтау Кеңесі (CEGB) Корнуоллдағы Луксулиан жеріне ядролық реактор салуға әрекеттенгенде, Голдсмит жерді үнемі басып алуды ұйымдастырғандардың бірі болды, жергілікті тұрғындар кіреберісті жауып, CEGB мердігерлерінің бұрғылау жұмыстарын бастауына жол бермеу үшін тәулік бойы күзетшілерді орналастырды.

Дүниежүзілік банк

1984 жылы Голдсмит әріптесі Николас Хильдьярдпен бірге ірі гидроэлектр станцияларының зиянды әсерлері туралы көп томдық есеп дайындады. Бұл Голдсмит пен оның әріптестері планетаны жоюға қаржы жұмсайды деп айыптаған Халықаралық валюта қоры мен Әлемдік банкке қарсы ұзақ күрестің бастауы болды. Бірде Голдсмит Әлемдік банк президенті Олден В. Клаузенге ашық хат жолдап, банк "тропикалық әлемді құртуды, қалған орманды жоюды, жануарлар дүниесін қырып салуды және оның адамдарының кедейлігі мен ашаршылығына себеп болуды тоқтатуын" талап етті. Ол кезде ірі даму жобалары мен әлеуметтік және экологиялық зиян арасындағы байланыс, тіпті экологиялық қозғалыс шеңберінде де кеңінен мойындалмаған еді.

Орман науқаны

1989 жылы Голдсмит әлемдегі қалған орманды жоюды тоқтатуға және оның жергілікті мәдениеттерге, биологиялық әртүрлілікке және жаһандық климатқа тигізетін зиянды тоқтатуға шақыратын халықаралық науқанды ұйымдастыруға көмектесті. Науқан 3 миллионнан астам қол жинады, олар Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтеріне арбалармен жеткізілді. Голдсмит және белсенділер тобы кейіннен бас вестибюльді басып алып, Бас хатшы Хавьер Перес де Куэльяр оларды қабылдауға келіспейінше одан қозғалмауға бел буды. Топ одан Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс отырысын шақыруды талап етті. "Жол" (1992) – бұл 40 жылдан астам теориялық жұмыстың қорытындысы және синтезі болды.