Кіріспе

20 ғасырда Парижде құрылған суретшілер тобы.
Les Apaches (немесе Société des Apaches) – 1903 жылы Францияның Париж қаласында құрылған музыканттар, жазушылар және суретшілер тобы. Топтың негізгі құрамын француз композиторы Морис Равел, испан пианині Рикардо Виньес және жазушы-сыншы Мишель Димитри Кальвокоресси құрады. Топ жеке және ресми емес болды, ал құрамы өзгермелі болды; Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Les Apaches отырыстарына 20-дан астам бейресми мүше қатысты. Белсенді жылдары Les Apaches апта сайын жиналатын. Осы кездесулер мүшелерге жаңа туындыларын және идеяларын шағын топқа көрсетуге, заманауи өнерге деген қызығушылықтарын талқылауға және бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік берді.

Шығу тегі

XX ғасырдың басында "Апачи" термині француз медиасының қызығушылығын тудырған еуропалық көше топтарын сипаттау үшін қолданылды. Деректерге сәйкес, бұл термин әртүрлі суретшілер тобына газет сатушының Клод Дебюссидің "Пеллеас және Мелисанде" операсының премьерасынан кейін оларды көргенде, әжуалай "Назар! Апачи!" деп айқайлауынан кейін берілген. Олар бұл операны жоғары бағалап, оның айналасында біріккен еді. Бұл ирониялық ұғым немесе олардың модернистік өнеріне сілтеме болуы мүмкін. Олар бұл атауды қызықты санады, өйткені өнер консервативті көзқарастарға қарсы келеді деп ойлады. Топтың нақты қалай құрылғаны белгісіз. Көптеген тұрақты мүшелері бір шақтың замандастары болды, көпшілігі бұрын танысқан, ал кейбіреулері он жылдан астам уақыттан бері дос болды. Төрт мүшесін француз композиторы Габриэль Форе оқытқан, ал қалған суретшілердің бір бөлігі "Эколь де Бэу-арт" мектебінде немесе көрмелерде танысқан болуы мүмкін. 1901 жыл бойы Эмиль Вуиллермоз өз үйінде үнемі музыкалық кештер ұйымдастырды, ал топ мүшелері Равельдің "Jeux d'eau" операсының премьерасы сияқты шараларға жиналды. Топ өзін "Les Apaches" деп атаған кезде, бұрыннан қалыптасқан суретшілер тобы бар еді.

Белсенді жылдары

1903 жылдан бастап топ әр сенбі сайын жиналатын болды. Бірнеше жыл бойы кездесулер әдетте суретші Пол Сордестің (оны «палитрасы бар Равел» деп атаған), композитор Клод Дебюссидің көршісі болған қалалық студиясында өтті. Кейін олар француз композиторы Морис Делаж жалға алған үйге көшіп барды. Равел олардың Бородиннің 2-симфониясының бірінші әуенінен тақырып ретінде пайдалануын ұсынды, бұл идеямен барлығы келісті. Сордестің пәтеріне кіру үшін немесе концерттерден кейін басқа «апаштардың» назарын аудару үшін, мүшелер музыканың алғашқы бірнеше тактерін сыңғырлатуы керек еді. Римский-Корсаковтың «Шехерезадасы» бастапқыда таңдалыпты, бірақ оны сыңғырлау қиын болғандықтан бас тартылды. Топтың көпшілігі өнерге құштар әуесқойлар еді, олар өмір күріші үшін жұмыс істемеді, сондықтан мүшелер «Лес Апаш» ішіндегі бір ғана көркемдік топқа шектелмеді. Кездесулер көңілді өтті және көбінесе таңға дейін созылды. Олар өнер туралы әңгімелесіп, қазіргі заманғы мәселелерді талқылап, бір-біріне музыка орындады (Виньес ең жақсы пианист болды), дуэттер ойнады, өлеңдер оқыды, кофе ішіп, темекі тартты. Символизм, яван музыкасы, орыс композиторлары, Эдгар Аллан По, Стефан Малларме және Поль Сезанн – «Лес Апаштарды» қызықтырған тақырыптар еді. Дебюссидің музыкасына ерекше құштарлық танылды. Кездесулерде жиі аяқталмаған үлкен шығармалардың идеялары мен фрагменттері орындалып немесе көрсетілді. Мұндай идеялардың араласуы бірнеше «апаштарға» әсер етіп, түрлі көркемдік ынтымақтастықтарға әкелді. Топтың кездесулері жанды болды, ал көршілер түнгі шуға шағымданғанда, топ Делаж жалға алған оқшауланған шатырда жинала бастады, оны «вигвам» деп атады. Кездесулерден тыс уақытта мүшелер бір-бірін қолдады: Виньес композиторлардың шығармаларын тұңғыш рет орындады, сыншылар жаңа музыканы насияттады, ал ақындар музыканттармен бірге сөздерді музыкаға қосты. Топтың құрамы үнемі өзгеріп отырды. Топ (немесе өздерін «банда» деп атаған) өмірлік кезеңінде көптеген мүшелерді тартты, кейбіреулері кездейсоқ кездесетін, ал басқалары «Лес Апаштармен» қысқа ғана байланыста болды. «Лес Апаштардың» ағылшын тіліндегі сұйық табиғатына қарамастан, топ басқа жағынан да ерекшеленді: әйелдерге қатаң тыйым салынды. Топтың ерекшелігіне байланысты, мүшелердің көпшілігі жақын дос болып кетті. Равел «Көріністердің» әр бөлімін «Лес Апаштардың» бір мүшесіне арнады және француз тіліндегі «tu» формасын тек жақын туыстарынан басқа үш досымен ғана қолданды – олардың барлығы «Лес Апаштардың» құрамында болды. Равельдің өміріндегі жалғыз романтикалық қарым-қатынасы ақын және оның әріптесі Леон Поль Фаргпен болды деген болжам бар. 1910 жылы орыс композиторы Игорь Стравинский «Лес Апаштар» тобының мүшесі болды. Стравинскийдің хаттарына сәйкес, ол жиі Парижге барып, қаладағы ең жақын досы Морис Делаждың үйінде тұратын, ол оған қолжазбаларды жеткізуге және баспасөзбен сұхбаттарды ұйымдастыруға көмектескен. «Апаштардың» композиторы Флорент Шмиттке жазған хатында Стравинский бір кезде Равель, Шмитт және Дебюссидің музыкасын ғана тыңдағанын айтқан. Мүшелердің кейбіреулері достық қарым-қатынасын сақтап қалғанмен, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кездесулер біртіндеп тоқтап, ақырында толыққан тоқтап қалды.

Дебюсси мен апаштар

Көпшілік пікірге қайшы, Клод Дебюсси ешқашан "Апаштар" тобының құрамына кірген емес. Алайда, Дебюссидің музыкасы "Апаштар" үшін ерекше маңызға ие болды, олардың барлығы оның шығармаларына жоғары баға берді және жағымсыз сынға ұшыраған кезде оларды қолдады. "Пеллеас және Мелисанда" операсы олардың ашық танымына бөленді, сыншылардың пікірлері әртүрлі болғанына қарамастан. Равел осы операның ынталы жанкүйері болды, алғашқы қойылымның барлық он төрт көрсетіліміне қатысты. Дебюссидің музыкасы "Апаштар" тобының өткізген жиналыстарында да орындалды. Равел Дебюссидің "Ноктюрндерін" және "Фавнның ортаңғы түскісіне прелюдиясын" сәйкесінше екі фортепиано мен фортепиано дуэті үшін жазды, бұл шығармалар "Апаштардың" басқа мүшелерінен мақтау алды. Дебюсси "Апаштардың" ешқайсысымен тығыз қарым-қатынаста болмаса да, бірнеше мүшесімен таныс болды. Дебюссидің "Апаштардың" өкілі Виньеспен болған қарым-қатынасы ең маңыздысы болды, олармен бірнеше жыл бойы кәсіби байланыста болды. Виньес (Дебюсси бағалаған пианист) Дебюссидің шығармаларын үнемі тұңғыш рет орындады және Дебюссимен жүйелі кездесулерде Равельдің шығармаларын орындады. Виньес арқылы "Апаштар" Дебюссимен тікес байланысқа ие болды. Равель жиі Дебюссимен салыстырылды, ал композиторлардың жақтастары шамалы топтар құра бастады: жас Равельді қолдағандар мен Дебюссиді қорғағандар. Екі композитордың музыкасындағы ұқсастықтар, сондай-ақ Виньес арқылы байланыс Равельдің плагиаттау айыптамаларына әкелді. "Апаштар" әрқашан Дебюссидің жақтастары болды, бірақ Равельдің Дебюссиден еліктегені туралы айыптаулар орын алғанда оны қорғауға тырысты.