Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі – қазіргі Амур облысы (Аму́рская о́бласть, ) – Ресей Федерациясының құрамындағы Амур және Зейя өзендерінің жағалауында орналасқан облыс. Амур облысы оңтүстікте Қытай Халық Республикасының Хэйлунцзян провинциясымен шектеседі. Облыстың әкімшілік орталығы – Благовещенск қаласы, ол 1856 жылы негізделген және елдің алыс шығысындағы ең көне елді мекендердің бірі. Бұл қала дәстүрлі түрде сауда және алтын өндіру орталығы болып табылады. Аймаққа екі теміржол арқылы қол жеткізуге болады: Транссибір теміржолы және Байкал-Амур магистралі. 2021 жылғы халық санауы бойынша облыстың халқы 766 912 адамды құрады.
the modern region
Amur Oblast (Аму́рская о́бласть, ) is a federal subject of Russia (an oblast), located on the banks of the Amur and Zeya rivers in the Russian Far East. Amur Oblast borders Heilongjiang province of the People's Republic of China (PRC) to the south. The administrative center of the oblast, the city of Blagoveshchensk, is one of the oldest settlements in the far east of the country, founded in 1856. It is a traditional center of trade and gold mining. The territory is accessed by two railways: the Trans Siberian Railway and the Baikal–Amur Mainline. As of the 2021 Census, the oblast's population was 766,912.
Аттар
Амур өңірі (Аму́рский край) немесе Приаму́рье ("Амур айналысы") – Ресей империясының соңғы жылдары Амур өзені маңындағы ресейлік территорияларға берілген бейресми атаулар. Бұл атаулар қазіргі Амур облысымен шамалас аумақты қамтиды.
География
Амур облысы Ресейдің оңтүстік-шығысында, солтүстіктегі Становой жотасы мен оңтүстіктегі Амур өзені арасында орналасқан. Солтүстікте Саха Республикасымен, шығыста Хабаровск өлкесі мен еврей автономиялық облысымен, оңтүстікте Қытайдың Хэйлунцзян провинциясымен, батыста Забайкальск өлкесімен шекаралас. Становой жотасы Саха Республикасы мен Амур облысын бөліп тұратын шекараны құрайды және облыстың бүкіл солтүстік шекарасы бойымен созылады. Амур-Зея және Зея-Бурея жазықтары облыс аумағының шамамен 40% құрайды, ал қалған бөлігі төбелі және таулы. Становой жотасының оңтүстігінде бірнеше тау жоталары орналасқан, оның ішінде оған параллель Селемджа жотасы, сондай-ақ Езоп, Ям-Алин және Туран жоталары, облыстың оңтүстік-шығыс шекарасы бойымен Хабаровск өлкесімен қатар созылып жатыр. Облыс арқылы көптеген өзендер ағып өтеді, әсіресе солтүстік бөлігінде, бұл Ресейдің Шығыс аймағындағы су электр энергиясының 75% құрайды. Облыстың көп бөлігі Амур өзенінің су жинау алабында орналасқан, бірақ солтүстік-батыстағы өзендер Ленаға, ал солтүстік-шығыстағы өзендер Удаға құйылады. Ең ұзын өзендері: Амур, Бурея, Гилюй, Нюкжа, Олюкма, Селемджа және Зейя. Зейя өзені солтүстік-шығыстағы таулардан басталады, ал оның орта ағысы үлкен Зейя суқоймасын құру үшін тоғады. Климаты қоңыржай континенттік, суық, құрғақ қыстармен және ыстық, жаңбырлы жаздармен сипатталады. Қаңтар айының орташа температурасы оңтүстікте белгілі бір деңгейде, ал солтүстікте басқа деңгейде өзгереді. Шілде айының орташа температурасы оңтүстікте және солтүстікте де өзгеше. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 300-1000 мм. Биік жерлерде Сибір қарағайы мен альпілік тундра өседі, ал өзен жазықтарында жапырақты қайың мен қарағайлы орманның шағын тоғайлары бар шыршалы ормандар кездеседі. Бұл шырша және шырша ормандары Селемджа өзенінің суайдынын құрайды. Селемджадан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Бурея және Архара өзендері облыстағы ең бай ормандарға ие, онда корей қарағайы, шисандра хинезис, моңғол емені және басқа да маньчжур флорасы өседі. Зейя, Амур және Бурея өзендері арасында орналасқан Зейя-Бурея жазығы Амур облысындағы ең жоғары биологиялық әртүрлілікке ие. Бұл жазықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығы үшін өртеліп тасталған, бірақ әлі де кең аумақтар сақталған. Бұл жерде жапон дауры және Қиыр Шығыс батыс журавы, сондай-ақ көптеген басқа да сирек кездесетін құстар ұялайды.
Climate is temperate continental, with cold, dry winters and hot, rainy summers. Average January temperatures vary from in the south to in the north. Average July temperatures are in the south and in the north. Annual precipitation is about
Dwarf Siberian pine and alpine tundra grow at higher elevations and larch forests with small stands of flat leaved birch and pine forests grow alongside the river plains. These larch and fir spruce forests form the watershed of the Selemdzha River. The Bureya and Arkhara Rivers, southeast of the Selemdza, have the richest remaining forests in the oblast with Korean pine, Schisandra chinensis, Mongolian Oak, and other Manchurian flora. The Zeya–Bureya Plain, located between the Zeya, Amur, and Bureya Rivers, has the highest biodiversity in Amur Oblast. Much of this plain has been burned for agriculture, but large patches still remain. Japanese Daurian and Far Eastern western cranes nest here, as well as a host of other rare birds.
Табиғи ресурстар
Амур облысында көптеген минералды ресурстардың қоры бар, олардың құны 400 миллиард АҚШ долларына бағаланады. Ең маңыздылары – алтын (Ресейдегі ең ірі қорлар), күміс, титан, молибден, вольфрам, мыс және қалайы. Сонымен қатар, 70 миллиард тонна қара және тас көмір қоры бар. Темір кен орындарының болжамды қоры 3,8 миллиард тоннаға жетеді. Гарин кен орны толыққанды зерттелген және 389 миллион тонна темір кені бар екені белгілі. Кен орнының жалпы қоры 1,293 миллион тоннаны құрайды. Кенде зиянды қоспалардың концентрациясы төмен; кеннің құрамында 69,9% темір бар. Амур облысы титанның да перспективті көзі болып табылады, оның ішінде Болшой Сейим кен орны ең маңыздысы.
Ерте тарих
Бей Ши (Солтүстік әулеттердің тарихы) және Суй Шу (Суй әулетінің жылнамалары) – екі китай дерегіне сәйкес, бұл аймақ бастапқыда бес жартылай көшпелі Шивей тайпаларының бірі, Бо Шивей тайпаларының жеріне кірген. Олардың қоныстары Нен өзенінің жоғарғы ағысындағы Йилехули тауларының солтүстігінде, Становой қатар тауларының оңтүстігінде, Бурея және Кіші Хинган қатар тауларының батысында, ал солтүстік-шығысында Охот теңізіне дейін созылған. Олар Тан сарайына құрмет көрсету үшін сыйлықтар әкелді және 10 ғасырдың басында Ляо империясы құрылғанда тарихтан жоғалып кетті. Кейін, 13 ғасырда, Орта Амур және Зейя өзені алабы Даурлардың және (оңтүстікке қарай) Дучерлердің отанына айналды. Даурлардың ата-тегі Хитандар мен Монғолдармен тығыз байланысты деп саналады, ал Дучерлер кейін Маньчжурлар деп белгілі болған Жүршендердің бір тармағы болуы мүмкін. 1639-1640 жылдары маньчжурлар осы аймақты бағындырды, Бомбогор басқарған Эвенк конфедерациясын жеңіске жеткізді. Нерчинск шарты арқылы Ресей патшалығымен Цинь әулетіне қайтарылды.
Ресей империясы
Бұл аймақ 1858 жылы Ресей мен Цинь әулеті арасындағы Айгүн шарты бойынша Ресейге қосылды. Амур облысы құрылды, оның орталығы Благовещенск қаласы болды. Аймаққа орыс қоныс жайлаушылары алғаш рет XVII ғасырдың ортасында келді. Олар солтүстіктен қашу үшін, қоңыржал климатты іздеді. Опиум соғысынан кейін, Қытай империясы әлемге ашылғанда, орыс зерттеушілері қайтадан аймаққа көшіп келді (көбінесе казактар мен шаруалар). Адамдардың соңғы толқыны Транссибір темір жолының салынысы аяқталғаннан кейін келді.
Қазіргі тарих
1920 жылғы сәуірде Амур, Трансбайкал, Камчатка, Сахалин және Приморье аймақтарынан Жапониямен соғыстың алдын алу мақсатында демократиялық "буферлік" мемлекет ретінде Алыс Шығыс Республикасы құрылды. Ол 1922 жылдың қарашасына дейін, Ресей КСРО-на қосылғанға дейін өмір сүрді. 1926 жылғы қаңтарда Амур облысының аумағы Шығыс Сібір аймағы мен Қиыр Шығыс аймағының арасында бөлінді. Шығыс Сібір облысы 1937 жылы Иркутск облысы мен Чита облысы болып бөлінді, ал оның құрамындағы Амур бөлігі Чита облысына қосылды. 1938 жылы Қиыр Шығыс аймағы Хабаровск аймағы мен Приморье аймағы болып бөлінді. Қиыр Шығыс аймағындағы Амур облысының аумағы Хабаровск аймағына енгізілді. 1948 жылы Амур облысы Хабаровск аймағы мен Чита облысынан бөлініп, РСФСР-дің тәуелсіз аймағына айналды. Сол кезде алтын өндірісіне негізделген қарқынды экономикалық өсім басталды, жас мамандардың келуі тұрмыстың жақсаруына әкелді. Қиыр Шығыс аймағының кеңеюімен бірге электр энергиясы және тұрғын үй сияқты қызметтерге сұраныс та өсті, бұл жаңа құрылыс жобаларын жеделдетті. Жаңа қалалар салынды, сондай-ақ Зейя су электр станциясы (Зейская ГЭС) құрылысы аяқталды, ол бүгінгі күнге дейін Қиыр Шығыс аймағының көп бөлігін электрмен қамтамасыз етеді. 1998 жылғы 21 мамырда Амур облысы, Иваново, Кострома, Воронеж облыстары және Мари-Эль Республикасы федералды үкіметпен билікті бөлісу туралы келісімге қол қойып, автономия алды. Бұл келісім 2002 жылғы 18 наурызда күшін жойды.
Әкімшілік бөлімшелер
Облыстың ең ірі қалалық елді мекендері – Благовещенск, Белогорск, Свободный, Тында және Райчихинск. Заң шығарушы жиналыстың төрағасы – Константин Дьяконов.
Этностық топтар
+ 2021 жылы Амур облысындағы этникалық құрамы Этностық саны Пайыздық үлесі Орыстар 689,864 95,2% Украиндықтар 4,422 0,6% Армянтар 2,988 0,4% Өзбектер 2,328 0,3% Әзірбайжандар 1,709 0,2% Татарлар 1,546 0,2% Басқа этникалық топтар 21,986 3,0% Ұлты аталмаған 42,069 –
Өнеркәсіп
Өнеркәсіп секторы жалпы ЖӨӨ-ге 18,3%-ды үлестіреді. Титан, темір, мыс, никель, апатит сияқты басқа да минералдық кен орындарын дамыту жоспарланған. Жалпы көмір өндірісі 3398 тоннаға жетеді. 2007 жылғы мәлімет бойынша, "Амур Көмірі" ЖШҚ төрт көмір кен орнын пайдалануда, ал тағы екеуі зерттелген. Облыста барлығы 90-нан астам қоңыр көмір және қара көмір кен орындары бар, олардың жалпы қоры 70 миллиард тоннаға бағаланады. Сонымен қатар, отын өндіру өнеркәсіптік өнімнің 2,9%-ын құрады. 2019 жылға қарай Амур облысының Ресейдегі соя өндірісіндегі үлесі басқа өңірлерде соя егісінің кеңеюіне байланысты 28 пайызға төмендеді, бірақ ол әлі де Ресейдегі ең ірі соя өндірушісі болып табылады. 2019 жылы аймақта шамамен 1 миллион тонна соя өндірілді, оның көп бөлігі көрші Қытайға экспортталады. Бұрын жиналған соя батысқа жіберілетін болса, соңғы жылдары Қытайдың сұранысының артуына байланысты аймақта бірнеше соя майы зауыттары ашылды. 2019 жылы қытайлық компаниялар 1,3 миллион гектар егістік жердің 100 мың гектарына иелік етті немесе жалға алды.
Сыртқы сауда
Облыстың негізгі сыртқы экспорты - шикі ағаш (1,172,900 текше метр Қытай, Солтүстік Корея, Жапония, Қазақстан және Украинаға жөнелтіледі), металл бұйымдары (68,300 тонна Қытай мен Қазақстанға), машиналар, жабдықтар және көлік құралдары (12,300 тонна Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея, Қазақстан және Украинаға). Негізгі шетелдік импорт - Қытай, Қазақстан, Өзбекстан және Филиппиннен азық-түлік және сусындар; Қытайдан тоқыма және аяқ киім; Украина мен Жапониядан машиналар мен жабдықтар. Алғашқы зымыран осы алаңнан 2016 жылдың 28 сәуірінде ұшырылды.