Кіріспе

Явара – жапондық қару, түрлі жекпе-жек өнерлерінде қолданылады. Дзюдо, айкидо сияқты көптеген жекпе-жек түрлерінде адамның екі елінен шамалы ұзарған, ағаштан жасалған кішкентай таяқ қолданылады, осы таяқ явара деп аталады. Явараның феодалдық Жапонияда буддалық монахтар қолданған токкошодан пайда болған болуы мүмкін. Токкошо Эдо дәуірінде қолданылып, мыстан жасалған. Кейде қолданушы білегіне қысқа арқан байлап, қарсыласының назарын аудару үшін пайдаланған. Явара қолдану әдістерін қысқа қанжармен күрескен тантодзюцуды меңгерген самурайлар жасаған болуы мүмкін. Тағы бір теория бойынша, самурайлар "қарудың қажет болмаған жағдайында" қынымен де соғысқан. 1940 жылдары Франк А. Мацуяма явара таяғын полиция қызметкерлері арасында танымал етті, ол 1937 жылы немесе одан ертерек өз үлгісін жасаған. Жаңартылған явара бакелит пластигінен жасалып, екі шетіне гольф аяқ киімдерінен металл тікенектер орнатылған. Кейбір елдерде явараны азаматтар өзін-өзі қорғау үшін пайдалана алады. Явараның бір түрі – куботан, ол шамамен 15 сантиметрлік (алты дюйм), пластиктен жасалған, салмағы шамамен 57 грамм (екі унция) және өткір жиектері жоқ. Куботанды полиция қызметкерлері мен азаматтар қолданады. Ол "біршама қысқарақ және кеңірек" явараның заманауи нұсқасы саналады. АҚШ-та яваралар заңсыз деп танылмайды. Ұлыбританияда азаматтардың өзін-өзі қорғау үшін кез келген қару ұстауы заңсыз.

Тарих

Дзюдзюцудың көптеген түрлері кішкентай, ағаштан жасалған таяқты пайдаланады, ол адамның екі елінен біршама ұзарады. Бұл таяқ – явара. Явараның сабы көбінесе "пайдаланушының саусақтарына қарай пішістеліп, ұстауды жақсарту үшін" өңделеді. Яваралар көптен бері қолданылып келеді. Явараның екі ұшы да "жаудың денесіндегі сезімтал, маңызды нүктелерге соққы беру немесе қысым көрсету үшін" пайдаланылуы мүмкін. Яварамен оңай соққы беруге болатын нүктелер: "маңдай, мұрын түбі, үстіңгі ерін, иек, шақпақ, жақ, бицепс, асқазан асты, шынтақ, алдыңғы қол, бүйрек, қабырға, гипохондрий, жыныс мүшелері, ұрық және тізе". Явараны "алақанға ұстап тұрғанда", оны "соққыларды, тіпті пышақ және қылышпен жасалған кескіндерді тоқтату үшін" қолдануға болады. Кейде оны ұстаушы қысқа "арқан немесе бау" қосады, оны пайдаланушының білегіне байлап, явараны ұрыс кезінде назарды аудару үшін лақтырады. Арқан орнатылғанда, пайдаланушы явараны оңай қайтарып ала алады, ал арқанның өзі қарсыластың "аяғын немесе қаруын ұстауға, сондай-ақ оны бағындырғаннан кейін ұстап алуға" пайдаланылуы мүмкін. Кейде арқанды немесе ілгекті торихимо немесе "құс арқаны" деп атайды. Кейбір тарихшылар явараны қолдану әдістерін тантоджюцуды қолданған самурайлар жасаған деп санайды, ол қысқа пышақпен шайқасу еді. Бір теория бойынша, қысқа пышақтың қыны суға ішіп, самурайға "пышақты суырып алу қиынға түскен". Ондай жағдайда самурайлар қынынан қару ретінде пайдалана бастады. Тағы бір теорияға сәйкес, самурайлар "қарудың қажет болмаған жағдайында" қынымен соғысқан болуы мүмкін. Явара буддалық дін қызметкерлері, монахтар және қажылар дұға мен сиқырлау үшін қолданған токкошоға негізделген болуы мүмкін. Токкошо Будданың зұлымдыққа қарсы күресу қабілетін бейнелейді, бірақ оны өзін-өзі қорғау үшін "қолда ұсталатын қару ретінде" де қолдануға болады. Металлдің қымбаттылығы мен оны өңдеу үшін құралдардың қажеттілігіне байланысты, явара жасау үшін ағаш (кез келген түрі) пайдаланылды. Явараны кесу және пайдалану оңай болғандықтан, ол батыс әлеміндегі көптеген өзін-өзі қорғау стилінің құрамына енді.

Полицияның пайдалануы

Жапон полициясының көмекшілері явара арқаны қолданып қылмыскерді ұстаудың әртүрлі тәсілдерін жасады. Кейбір яваралардың екі басында шарлы подшипниктер болғанымен, бұл түрі полиция қызметкерлерінің көпшілігі үшін тыйым салынды, себебі ол ет пен сүйектің ішіне оңай тесіп кіре алады. 1985 жылы Иллинойс университеті жариялаған "Полиция явара таяқтарын қолдану техникасы", екінші басылымда "явара таяғының қару ретінде артықшылықтары мен кемшіліктері" егжей-тегжейлі сипатталған. Оқулықта полиция қызметкерлері явараны тиімді қалай қолданатыны және әрбір қолдану әдісінің суреттері келтірілген.

Жалпы жұртшылық пайдалануы

Яваралар қатаң нейлон мен авиациялық алюминийден жасалған, оны жалпы жұртшылық пайдалануға болады. Компанияға байланысты явара ішкі қуыс немесе толық болуы мүмкін. Өзін-өзі қорғау үшін явараны мойынға, көмекейге, шақпаққа, көзге немесе мұрынға бағыттауға болады. Явабараны жасыру оңай, сондай-ақ кілт сақинасына ілініп қоюға арналған құрылғысы болуы мүмкін. Жалпы жұртшылық үшін явабара арзанға түседі. Жауынгерлік өнер шебері Мигель Ибарра явара туралы: «Ол дене бітімі, күші немесе жетілдірілген техникасы жетілмеген адамға шабуылшыға қарсы үстемдік беруге мүмкіндік береді» деді. Жауынгерлік өнер шебері Рой Голдберг: «Ішінде пышақ немесе лезбіесі бар яваралардан аулақ болыңыз. Дұрыс жаттығудан өтсеңіз, қарапайым таяқпен де өте тиімді бола аласыз, сізге пышақ қажет емес» деді. Голдберг сондай-ақ: «Егер сізде ішінде пышағы бар явара болса, жасырын қару ұстағаны үшін қудалауға түсу қаупі артады» деді. Явараның бір түрі – куботан, ол «шамамен алты дюймге жуық ұзындықта, пластиктен жасалған, салмағы шамамен екі унция және өткір жиектері жоқ. Куботанды полиция қызметкерлері мен жалпы жұртшылық пайдаланады. Ол явараның «біршама қысқарақ және кеңірек» заманауи нұсқасы болып саналады.

Этимология

Явара мен джуның канджисі джудзюцу немесе дзюдода бірдей (柔). Бұл канджи "икемділік" немесе "босып беру" деп те аударылады. Явараның тағы бір атауы - тенучи, ол "алақанның ішінде" дегенді білдіреді.

Заңдық

АҚШ-та яваралар ешқандай заңнамада қанағаттандырылмайтын құралдар болып табылмайды.