Кіріспе

Ид-ул-Фитр қарсаңы - Чаанд Раат – Ид-ул-Фитр мерекесінің қарсаңындағы Оңтүстік Азия мәдени дәстүрі. Чаанд Раат – бұл Рамазан айының соңғы күні аяқталғанда отбасылар мен достардың ашық жерлерде жиналып, Исламның Шәуәл айының басталуын және Ид-ул-Фитр мерекесінің келуін хабарлайтын жаңа айды күтуі. Ай көрінген соң, адамдар бір-біріне «Айт құтты болсын!» деп тілектеседі. Әйелдер мен қыздар қолдарын мехндимен (хенна) безендіреді, ал адамдар келесі күнгі Ид-ул-Фитр мерекесіне десерттер дайындап, соңғы саудаларын аяқтайды. Қала көшелері мерекелік түрде безендіріледі, әсем безендірілген сауда орталықтары мен базарлар түнге дейін ашық болады. Чаанд Раатты Оңтүстік Азияда мұсылмандар (кейде мұсылман емес адамдар да) қуанышпен және ықыластың зор күшімен тойлайды, бұл мереке мәдени маңызы жағынан Рождество қарсаңымен салыстыруға болады.

Этимология

Термин хиндустани chānd rāt (, ) сөзінен шыққан, сөзбе-сөз "ай түн" деп аударылады. Терминдегі екі сөз де санскрит тіліндегі candrá (चंद्र) "ай" және rā́tri (रात्रि) "түн" сөздерінен алынған.

Өмірбаян

Құрбан айт мерекесінің қарсаңында, 1 шәууал күні тойланатын "Шаң Раат" мерекесі өтеді. Оңтүстік Азияда пайда болған ислам айларының басталуы жаңа айдың алғашқы көрінуіне байланысты, сондықтан Рамазан айы 29 немесе 30 күнге созылуы мүмкін. "Шаң Раат" шәууал айының алғашқы жарымы айы көрінген кеште болады. Құрбан айт мерекесінің нақты күні айға қарап белгіленетіндіктен, "Шаң Раат" Құрбан айт мерекесінде, Құрбан айтқа қарағанда көбірек тойланады, себебі Құрбан айттың күні бұрыннан белгілі.

Мерекелік шаралар

Жаңа ай көрінгенде мешіттерден, телеарналар мен радиостанциялардан хабарламалар таратады. Мереке бірден басталып, таңғы намазға дейін жалғасады. Бүкіл отбасылар жергілікті базарларға, сауда орындарына және сауда орталықтарына бет түзеді. Сатып алушылар көбінесе Құрбан айт мерекесіне шәлвар-камиз, білезіктер, әшекейлер, сөмкелер мен аяқ киім сияқты соңғы минуттағы қажетті заттарды сатып алады. Достарға сыйлықтар мен тәттілер, ал балаларға ойыншықтар алып келеді. Ертеңгі күнге дайындық үшін кешкі уақытта шаштараздар мен сұлулық салондарына көптеген адам ағылады. Үйде әйелдер мен қыздар қолдарын хиннамен (мехнди) безендіреді. Адамдар сондай-ақ үйлерін әшекейлеп, мерекелік дастарқан дайындауға кіріседі. Базарлармен қатар, мемлекеттік ғимараттарда, банктер мен мешіттерде де әсем шамдар ілінеді. "Чаанд Раат" мерекесі адамдарға достарымен және туыстарымен кездесуге мүмкіндік береді.