Кіріспе

Феодалдық жер өлшемі

Феодалдық Англо-нормандық Англия мен Ирландияда, рыцарь ақысы – рыцарды қамтамасыз етуге жеткілікті деп есептелген жер өлшемі болатын. Ол өзінің, отбасының және қызметшілерінің күнкөрісін ғана емес, сонымен қатар жойқын үшін шайқасуға ат пен қару-жарақпен қамтамасыз ету құралын да ұсынар еді. Бұл, тиімді түрде, феодалдық міндеттерін (рыцарьдық қызметін) атқару үшін бір рыцарды ұстауға жеткілікті феоф (немесе "ақы", "феоф" сөзімен мағынасы бірдей) өлшемі еді. Рыцарь ақысын стандартты акр санымен көрсетуге болмайды, себебі белгілі бір дақылды немесе кірісті алу үшін қажетті жер көлемі орналасқан жері, топырағының құнарлылығы және жергілікті климат сияқты көптеген факторларға байланысты өзгеретін еді, сондай-ақ балық аулау тоғаны, тас карьерлері немесе минерал кен орындары сияқты басқа да пайдалы ресурстардың болуы да ескерілетін. Егер рыцарь ақысы меншікпен (иелікпен) шамалас деп есептелсе, оның орташа көлемі 1000-нан 5000 акрға дейін болар еді, оның көп бөлігі ерте заманда әлі де "пайдасыз", орман және өңделмеген жайылымдық жерлерден тұратын.

Жасау

Аңгерлік ақы патшаның өзі немесе оның бас жалгерлерінің бірі өздерінің тікелей иелігіндегі (қолдағы жерінен) жер бөліп, сол жерде рыцарьға арналған жаңа иелік құру арқылы жасалуы мүмкін. Рыцарь осы процестің нәтижесінде, жаңа егесіне адалдық пен құрмет көрсету арқылы оның вассалына айналып, оған қызмет ететін болатын. Осы құрмет пен адалдық – жоғары билікке деген адалдық серті болды, оған жауап ретінде қорғау міндеттемесі және Англиядағы феодалдық жер иеленуінің шарттарына сәйкес белгілі бір қызмет көрсету міндеті берілді. Көбінесе мұндай қызмет әскери (рыцарьдық қызмет) немесе әскери емес (сержанттық қызмет, т.б.) болып бөлінетін. Әскери қызмет көбінесе жылына 40 күнге дейін созылды, яғни рыцарь өзінің егесі үшін шайқаста күресуге міндетті болды. Ақшалай жалдау төленбеді, бірақ кейіннен әскери қызметті ақша төлеуге (скутажға) ауыстыру мүмкіндігі болды. Рыцарь рыцарьлық дәрежесін сақтауға міндетті болды, яғни лайықты тұруы, шайқаста жабдықталғаны, оған қызмет ететін эсквайрлердің қажетті санымен және барлығына ат, қару-жарақпен қамтамасыз етілуі керек еді.

Салықтық бағалау бірлігі ретінде пайдаланылады

Патшаның феодалдық тікелей вассалы, қанша рыцарь ақысын иеленгеніне (жалға алынған немесе тікелей иелігінде болған) қарай, белгілі бір феодалдық жәрдемге бағаланатын. Егер рыцарь ақысы бірлескен мұрагерлерге тиесілі болса, ақы екі немесе одан көп бөлікке бөлінетін, яғни әрқайсысы өз манорлық сотымен жекелеген манор болып саналатын, әрқайсысы жарты рыцарь ақысы деп есептелетін және одан да кішкентай үлестерге дейін төмендейтін. Осылайша, бір магнат 12 рыцарь ақысына жоғары тұрушы болуы мүмкін.

Субинфеудация

Аңгердің ақысы бастапқыда субинфеудация процесі арқылы ғана емес, сонымен қатар мұрагерлік арқылы емес, сол процестің өзі арқылы кішірек бөліктерге бөліне алатын. Осылайша, 1290 жылы «Quia Emptores» заңымен бұл практика тыйым салынғанға дейін, рыцарь өзіне адал болатын феодалдық қызметкерін жасай алатын, ол жоғары тұрған феодалға емес, оған адалдық серт беретін. Мұндай иелік қосалқы ақы деп аталатын. Осыдан рыцарь ақысы феодалдық жүйеде жерді бағалаудың негізгі бірлігі болғандығын көруге болады.