Кіріспе
Американдық журнал жазушысы, редакторы және баспагер Натаниел Паркер Уиллис (20 қаңтар 1806 – 20 қаңтар 1867), сондай-ақ Н. П. Уиллис ретінде де белгілі, американдық жазушы, ақын және редактор болды. Ол Эдгар Аллан По және Генри Уодсворт Лонгфеллоу сияқты бірнеше көрнекті американдық жазушылармен жұмыс істеді. Ол өз заманындағы ең көп жалақы алатын журнал жазушысы болды. Оның інісі композитор Ричард Сторрс Уиллис болса, әпкесі Сара Фанни Ферн псевдонимімен жазды. Харриет Джейкобс өзінің өмірбаянын оның балаларының күтушісі болып жұмыс істеген кезде жазды. Уиллис Мэн штатының Портленд қаласында дүниеге келді, оның отбасы баспагерлікпен айналысты. Оның атасы Натаниел Уиллис Массачусетс және Вирджиния штаттарында газеттерге ие болды, ал әкесі Натаниел Уиллис балаларға арналған алғашқы газет – Youth's Companion-ның негізін қалады. Уиллис Йель колледжінде оқып жүргенде әдебиетке қызығушылық танытып, өлеңдер жаза бастады. Бітіргеннен кейін ол «Нью-Йорк Миррор» газетінің шетелдегі тілшісі болып жұмыс істеді. Соңынан ол Нью-Йоркке көшіп, әдеби беделін нығайта бастады. Көптеген басылымдармен жұмыс істеп, ол әр мақала үшін шамамен 100 доллар, ал жылына 5000-нан 10000 долларға дейін табатын. 1846 жылы ол өзінің «Home Journal» басылымын іске қосты, ол кейін «Town & Country» деп аталды. Одан кейін Уиллис Гудзон өзенінің жағасындағы үйге көшіп, 1867 жылы қайтыс болғанға дейін жартылай зейнеткерлікте өмір сүрді. Уиллис өзінің жеке ерекшеліктерін жазбаларына сіңіріп, оқырмандарына жеке тілмен жүгінетін, әсіресе саяхаттары туралы жазғанда, оның беделі оның мінезінің есебінен де қалыптасты. Оның ішінде қарындасы Рут Холл романында сыншылар оны әйелшелікке және еуропалыққа ұқсас деп сипаттады. Уиллис сонымен қатар бірнеше өлеңдер, әңгімелер және пьеса жариялады. Бір кезде өте танымал болғанымен, Уиллис қайтыс болғаннан кейін жақындап ұмытылды.
Nathaniel Parker Willis (January 20, 1806 – January 20, 1867), also known as N. P. Willis, was an American writer, poet and editor who worked with several notable American writers including Edgar Allan Poe and Henry Wadsworth Longfellow. He became the highest paid magazine writer of his day. His brother was the composer Richard Storrs Willis and his sister Sara wrote under the name Fanny Fern. Harriet Jacobs wrote her autobiography while being employed as his children's nurse. Born in Portland, Maine, Willis came from a family of publishers. His grandfather Nathaniel Willis owned newspapers in Massachusetts and Virginia, and his father Nathaniel Willis was the founder of Youth's Companion, the first newspaper specifically for children. Willis developed an interest in literature while attending Yale College and began publishing poetry. After graduation, he worked as an overseas correspondent for the New York Mirror. He eventually moved to New York and began to build his literary reputation. Working with multiple publications, he was earning about $100 per article and between $5,000 and $10,000 per year. In 1846, he started his own publication, the Home Journal, which was eventually renamed Town & Country. Shortly after, Willis moved to a home on the Hudson River where he lived a semi retired life until his death in 1867. Willis embedded his own personality into his writing and addressed his readers personally, specifically in his travel writings, so that his reputation was built in part because of his character. Critics, including his sister in her novel Ruth Hall, occasionally described him as being effeminate and Europeanized. Willis also published several poems, tales, and a play. Despite his intense popularity for a time, at his death Willis was nearly forgotten.
Жас шағы мен отбасы
Натаниел Паркер Уиллис 1806 жылдың 20 қаңтарында Портленд (Мэн штаты) қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Натаниел Уиллис сол жерде газет иесі болды, ал атасы Бостон (Массачусетс штаты) және Батыс Вирджинияда газеттерге иелік еткен. Оның анасы Ханна Уиллис (құрметті аты Паркер) Массачусетс штатының Холлистон қаласынан шыққан. Олардың Портлендке көшуіне себеп – күйеуінің Мэн штатындағы «Шығыс Аргусы» газетін редакциялау туралы ұсынысы болды. Уиллистің кіші қарындасы Сара Уиллис Партон, кейіннен «Фанни Ферн» псевдонімімен жазушы болды. Оның ағасы Ричард Сторрс Уиллис – музыкант және музыка журналисі, «It Came Upon the Midnight Clear» әнінің авторы ретінде танымал. Оның басқа бауырлары: Люси Дуглас (1804 ж. туған), Луиза Харрис (1807), Джулия Дин (1809), Мэри Перри (1813), Эдвард Пэйсон (1816) және Эллен Холмс (1821). 1816 жылы отбасы Бостонға көшіп келді, онда Уиллистің әкесі «Бостон рекордшысын» құрды, ал тоғыз жылдан кейін – әлемдегі алғашқы балалар газеті «Жастар серігін». Әкесінің діни тақырыптарға баса назар аударуы оған «Диакон» Уиллис деген лақап ат әкелді. Уиллис Бушнелдің қырқашты дұрыс қайрау әдісін үйреткенін айтады: «оның өкшесінен ұшына дейін екі жаққа да сырғыту арқылы, екі қайшы үйкеліс бір-бірін түзетеді». Йель университетінде ол әдебиетке қызығушылық танытып, басқа оқуларын жиі елемейтін болды, сондай-ақ Америка Құрама Штаттары мен Канаданың бір бөлігін аралап шықты. Монреальде ол Честер Хардингпен танысты, олар өмір бойы досы болды. Кейінгі жылдары Хардинг Уиллисті сол кездегі «қаланың арыстаны» деп атады. Уиллис поэзияны әкесі басқарған «Бостон Периодикалында» жариялай бастады, көбінесе «Рой» (діни тақырыптар үшін) және «Кассиус» (көптеген зайырлы тақырыптар үшін) деген қалам есімдермен екі әдеби тұлғаны қолданды. Сол жылы Уиллис поэтикалық эскиздер жинағын шығарды. Сонымен қатар, ол «Американдық ай сайынғы журналды» құрды. 1832-1836 жылдар аралығында Уиллис «Мерр» журналына хаттар сериясын жазды, олардың жартысынан астамы кейіннен 1835 жылы Лондон қаласында «Жол бойындағы эскиздер» деген атпен басылды. Еуропадағы көріністер мен өмір салтының романтикалық сипаттамалары сол кездегі бір данасының бағасы 7 доллар болса да жақсы сатылды. Бұл шығарма танымал болды және Уиллистің әдеби беделін арттырды, нәтижесінде американдық басылымы жарық көрді. Осы танымалдығына қарамастан, кейбір сыншылар оны жеке әңгімелерді жариялауда абайсыздық танытқаны үшін айыптады. Бір кезде ол «Метрополитен» журналының редакторы капитан Фредерик Марриатпен қан төгілмейтін жекпе-жекке шықты, себебі Уиллис Джордж Поуп Морриске Марриаттың жеке хатын жіберген, оны басып шығарған. Дегенмен, 1835 жылы Уиллис Генри Уодсворт Лонгфеллоуды Англиядағы маңызды әдеби тұлғалармен, соның ішінде Лорд Байронның қызы Ада Байронмен таныстырды. Шетелде жүргенде Уиллис досына: «Мен Англияда үйленгім келеді» деп жазды. Бір айлық кездесуден кейін 1835 жылдың 1 қазанында ол генерал Уильям Стейстің қызы Мэри Стейске үйленді. Жұбайлар екі апталық тойға Парижде кетті. 1837 жылы Уиллис әйелімен бірге Америка Құрама Штаттарына оралып, Нью-Йорктегі Овего өзенінің бойындағы шағын мүлікке қоныстанды. Ол үйді Гленмери деп атады, ал ауылдық орта оған «Көпір астынан хаттар» жазуға шабыттандырды. 1838 жылдың 20 қазанында Уиллис «Лондоннан хаттардың жаңа сериясы» деп аталатын мақалалар сериясын бастады, олардың бірінде жазушы Летиция Элизабет Лэндон мен редактор Уильям Джорданның арасында заңсыз қарым-қатынас болғаны айтылды. Бұл мақала қызу дау тудырды, сондықтан Уиллистің баспашысы кешірім сұрауға мәжбүр болды. 1839 жылдың 20 маусымында Уиллистің «Тортеза, пайдақор» пьесасының премьерасы Филадельфиядағы Уолнут-стрит театрында өтті. Эдгар Аллан По оны «америкалық автордың қаламынан шыққан ең жақсы пьеса» деп атады. Сол жылы ол қысқа мерзімді «Корсар» журналының редакторы болды, ол үшін Уильям Макепиес Тэккереге Франция туралы қысқаша эскиздер жазуды тапсырды. Тағы бір маңызды еңбек – «Ер үшін өлмеудің екі жолы» 1839-1840 жылдары Англияға қысқа сапар кезінде басылып шықты. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін көп ұзамай, оның жеке өмірі қайғыға ұшырады, 1840 жылдың 4 желтоқсанында тұңғыш баласы өлі туды. Стейс екеуінің 1842 жылдың 20 маусымында туған екінші қызы Имоген болды. Сол жылы Уиллис Нью-Йоркте Чарльз Диккенстің құрметіне өткен биге қатысты. Диккенстің әйелімен билегеннен кейін Уиллис пен Диккенс «ром тодди мен жармаланған устрицалар» ішуге кетті. Уиллис Нью-Йорктегі «Джонатан бауырлас» журналының әр апталық санына мақала жазуға шақырылды, ол 1841 жылдың қыркүйегіне дейін осыны істеді. 1842 жылға қарай Уиллис жылына 4800 доллар көлемінде ерекше жоғары жалақы табатын болды. Кейінірек бір журналист айтқандай, бұл Уиллисті «жақсы төленген алғашқы журнал жазушысы» етті.
Кешкі айна
Нью-Йоркке оралғанда Уиллис Джордж Поуп Морриспен бірге апталық «Нью-Йорк айнасын» күнделікті «Кешкі айна» ретінде қайта ұйымдастырды. Осы кезде Уиллис танымал жазушы болды (әзіл бойынша, Иоганн Вольфганг фон Гёте – Германияның Н. П. Уиллисі еді) және Америкадағы алғашқы коммерциялық тұрғыдан сәтті журнал жазушыларының бірі еді. Сол жылдың күзінде ол Руфус Вилмот Грисуолд негіздеген жылдық сыйлық кітабы «Опалдың» алғашқы редакторы болды. Осы кезеңде ол Америкадағы ең көп жалақы алатын журнал жазушысы болды, бір мақала үшін шамамен 100 доллар, ал жылына 5000 доллар табады. «Айна» Уиллис пен Моррис басқаруының нәтижесінде гүлденді, олар американдық қоғамның әдеби еңбектерді қолдауға қабілетті екенін көрсетті. Уиллис американдық әдебиеттің саршын болды, сондықтан 1845 жылы Уиллис пен Моррис «Американың прозасы мен поэзиясы» атты антология шығарды. Уиллис «Evening Mirror» газетінің редакторы болғанда, 1845 жылдың 29 қаңтарындағы санында Поның «Қарға» поэмасы тұңғыш рет жарияланды, автор аты көрсетілген күйінде. Кіріспесінде Уиллис оны «ағылшын поэзиясындағы нәзік ой-пікір, шеберлікпен құрылған өлең және тұрақты, қиялға толы көтеріліс жағынан теңдесі жоқ» деп атады. Ол оны «оқыған әркімнің естелігінде қалады» деді. Уиллис пен По жақын дос болды, Уиллис Поға әйелі Вирджинияның ауруы кезінде және По Томас Данн Инглишке қарсы қылмыстық айыптау ісінде қаржылық көмек көрсетті. Уиллис Поны сын айтуда кем қиратушы болуға және поэзиясына назар аударуға көндіруге тырысты. Дегенмен, Уиллис кейін «Лонгфеллоу соғысы» деп аталған, По мен Генри Уодсворт Лонгфеллоудың жақтастары арасындағы әдеби шайқастың көптеген материалдарын жариялады. По Лонгфеллоуды жоғары бағалап, плагиат жасады деп айыптады. Уиллис Поны Фанни Осгудпен таныстырды, олар кейін көпшілыққа жария болған әдеби флирт жасады. Уиллистің әйелі Мэри Стейс 1845 жылдың 25 наурызында бала туғанда қайтыс болды. Олардың қызы Бланш та қайтыс болды, ал Уиллис күнделігіне оны «кемшіліксіз және осал періште» деп жазды. Ол аман қалған қызы Имогенді анасының туғандарына бару үшін Англияға апарды. 1846 жылдың қазан айында ол Нью-Бедфордтан шыққан бай квакер және жергілікті конгрессменнің асырап алған қызы Корнелия Гриннеллге үйленді. Ол Уиллистен екі он жыл кіші болды және жаңа күйеуінен айырмашылығы, құлдыққа қарсы болды.
Үй журналы
1846 жылы Уиллис пен Моррис «Кешкі айнадан» кетіп, жаңа апталық «Ұлттық баспасөз» журналын шығаруға тырысты, ол сегіз айдан кейін «Үй журналы» деп аталды. 1846 жылғы 21 қарашада жарияланған журналдың бағдарламасында «отбасылық дастарқан төңірегінде жиналатын» журнал құру ниеттері жарияланды. Уиллис журналды орта және төмен таптарға арнап, әлеуметтік жағдайын жақсарту туралы идеяны қадағалады, өзін мысал ретінде келтіріп, көбінесе жеке мүліктерін егжей-тегжейлі сипаттады. Дегенмен, өзінің әлеуметтік өрлеуі туралы айтқанда, жетістіктерінен гөрі көңілінің тоңғанын баса көрсетті, бұл оның оқырмандарына ұнады. Ол 1867 жылы қайтыс болғанға дейін «Үй журналын» басқарды. 1901 жылы журнал «Town & Country» деп қайта аталды және 2020 жылға дейін сол атаумен шығарылуда. Уиллис журналда жұмыс істеген кезеңде әсіресе әйел ақындардың шығармаларын, соның ішінде Франсис Саргент Осгуд, Энн Линч Ботта, Грейс Гринвуд және Джулия Уорд Хоудың еңбектерін қолдады. Уиллис және оның редакторлары қазір маңызды деп есептелетін көптеген шығармаларды жақсы бағалады, олардың ішінде Генри Дэвид Тороның «Уолден» және Натаниел Хоторнның «Блитадель романы» бар.
Ақысыз
1846 жылы Уиллис Гудзон өзенінің жағасында, Кентербери сайының маңында орналасып, жаңа үйіне Идлевилд деп ат қойды. Уиллис алғаш рет бұл жерге келгенде, иелері оның құндылығы шамалы екенін және «ешнәрсе жасалмайтын, бос жатқан дала» екенін айтты. Ол Модна өзенінің жағасында, тік құлама 200 фут (61 метр) тереңдіктегі шатқалға қарайтын жазықта он төрт бөлмелі «коттедж» салды. Уиллис архитектор Кальверт Вокспен тығыз жұмыстесіп, әр қабырға мен веранданы мұқият жоспарлады, өзен мен таулардың әсем көрінісін толық пайдаланды. Денсаулығының нашарлауына байланысты Уиллис өмірінің соңына дейін Идлевилдте зейнеткерлікте өтті. Оның әйелі Корнелия да бірінші балаларының дүниеге келгеннен кейін ауыр сырқаттан жазылып жатты: Эдит (28 қыркүйек, 1853 жылы туған), Бейли (31 мамыр, 1857 жылы туған) және туғаннан кейін бірнеше минуттан кейін қайтыс болған қызы. 1850 жылы Корнелия Уиллис Солтүстік Каролинадан қашқан құл Харриет Джейкобсты қайтадан жұмысқа алды, ол бұрын отбасы үшін Имогеннің күтімімен айналысқан болатын. 1852 жылы оның заңды иелері Нью-Йоркке келіп, оны қайтадан құлдыққа мәжбүрлеуге тырысқанда, Корнелия Уиллис оның бостандығын 300 долларға сатып алды. Идлевилдте Уиллис отбасында жұмыс істеген кезде Джейкобс өзінің өмірбаянын жазды, ол 1861 жылы жарық көрді. Оның өмірбаянын жазған Жан Фаган Йеллин осы жағдайдың ирониясына тоқталып: «Идлевилд белгілі жазушының тынығу орны ретінде жоспарланған, бірақ оның иесі өзінің балаларының мейірбикесі америкалық классика тудыратынын ешқашан ойламаған» деді. Джейкобс кітабы жарық көргенге дейін Уиллис отбасында қалды. Корнелия Уиллис автобиографияда «шынайы дос» деп аталады, ал олардың достығы келесі ұрпаққа дейін жалғасты, ол 1917 жылы Эдит Уиллис Гриннеллдің үйінде Луиза Джейкобстың қайтысымен аяқталды. Идлевилдтегі соңғы жылдары Уиллис «Home Journal» газетіне апта сайын хат жазып тұрды. Уиллис 1850 жылы актер Эдвин Форрест пен оның әйелі Кэтрин Нортон Синклер Форрест арасындағы ажырасу ісіне қатысты. Осының салдарынан ол 1849 жылдың сәуірінде Кэтринмен ажырасты. 1850 жылдың ақпанында Пенсильвания заң шығарушы органы оның өтінішін қабылдамағандықтан, ол Филадельфияға көшіп, ажырасу туралы өтініш берді. Кэтрин Парк Годвиннің отбасымен бірге тұруға кетті, ал ажырасу жариялы мәселеге айналды, Нью-Йорктегі газеттерде болжамды опасыздықтар мен басқа да қаңқулар туралы хабарланды. Уиллис Кэтринді қорғады, ол өзінің кінәсіздігін сақтап, Форрест оның зиялылық артықшылығына қызғанышпен қарағанын айтты. 1850 жылдың 17 маусымында Форрест Нью-Йорк Жоғарғы Сотына ажырасу туралы арыз бергеннен кейін, Форрест Нью-Йорктің Вашингтон алаңында Уиллисті гутта-перча камшысымен ұрып, «осы адам менің әйелімді азғырды» деп айқайлады. Ревматизмнен жазылып жатқан Уиллис қарсы тұра алмады. Біраз уақыттан кейін оның әйелі Уиллис Кэтрин Форрестпен неке бұзғандығы туралы анонимді хат алды. Кейін Уиллис Форрестке шабуыл жасағаны үшін сотқа шағым түсірді және 1852 жылдың наурызында оған 2500 доллар және сот шығындары төленді.
Рут Холл
Уиллис 1854 жылдан кейін өз қарындасы Сара Уиллистің ("Фанни Ферн") туындыларын басып шығарудан кездейсоқ бас тартты. Оның қарындасының мазасыздығын сынға алған Уиллис бір кезде оны "Жабайы қарындасыма" атты өлеңінің тақырыбына айналдырды. Фанни Ферн ретінде ол "Ферннің жапырақтары" кітабын жариялаған еді, ол өткен жылы 100 000-нан астам данада сатылды. Алайда Уиллис қарындасының жазуларын қолдамады. "Сіз қайғылы жағдайларды артық көрсетіп, кейде әзіл-қалжыңыңыз өте жаманға дейін жетеді. Сіз жібергендердің кейбіреуін менің әпкем жазғанын кез келген редактор білгеніне қынжылам", - деп жазды ол. 1854 жылы ол "Рут Холл, қазіргі заманның үй шаруашылығы туралы әңгімесі" атты кітабын шығарды, бұл әдеби әлемдегі өзінің қиындықтары туралы жартылай автобиографиялық есеп еді. Натаниел Уиллис "Хяцинт Элет" ретінде бейнеленді, ол әйелдік, өзіне қызмет ететін редактор, ол қарындасының жазушы болу мүмкіндігін құртуды жоспарлаған. Уиллис ашық наразылық білдірмеді, бірақ жеке өмірінде ол өзінің ойдан шығарылған нұсқасына қарамастан, әпкесіне қиын кезеңдерде, әсіресе оның бірінші күйеуінің қайтысынан кейін қолдау көрсетуге бар күшін салғанын мәлімдеді. Оның кейінгі туындыларының ішінде, өмірі мен кездескен адамдары туралы дәстүрлі эскиздерінен кейін, "Hurry Graphs" (1851), "Out Doors at Idlewild" (1854) және "Ragbag" (1855) кітаптары болды. Уиллис журналға жазғандарының ұзақ туынды жазуға кедергі келтіріп отырғанына шағымданды. 1856 жылы ол өзінің жалғыз романын, "Пол Фейн" атты кітабын жазды, ол бір жылдан кейін жарық көрді. Романдағы комик рөлді сомдаған Бош Бливинс кейіпкері суретші Честер Хардингтің прототипі болуы мүмкін. Оның соңғы туындысы "Қайта қалпына келген" (1859) кітабы болды, онда ол Вашингтон Ирвингпен Саннисайдта өткізген уақыты туралы тарауды қамтыды.
Соңғы жылдары және өлімі
1860 жылдың шілдесінде Уиллис соңғы үлкен саяхатына шықты. Әйелімен бірге Чикаго және Огайо штатының Йеллоу-Спрингс қалаларында, сондай-ақ батысқа қарай Висконсин штатының Мэдисон қаласына дейін тоқтады. Миссисипи өзенімен кемемен Сент-Луис қаласына дейін саяхат жасап, Огайо штатының Цинциннати және Пенсильвания штатының Питтсбург қалалары арқылы қайтып келді. 1861 жылы Уиллис Америка Конфедерациялық Штаттары құрылғанда, саяси талқылауларда тарап алуға берген уәдесін бұзуға "Home Journal" журналына рұқсат берді, бұл қадамды соғысқа бастау үшін жасалған ниетті әрекет деп бағалады. 1861 жылдың 28 мамырында Уиллис Уильям Каллен Брайант, Чарльз Андерсон Дана және Хорас Грили сияқты әдебиет қайраткерлерінен құралған комитетке кірді, олар Эдвард Эверетті Одақты сақтау мақсатында Нью-Йоркте сөз сөйлеуге шақырды. "Home Journal" журналы Америка Азамат соғысы кезінде көптеген оқырмандарын жоғалтты, Моррис 1864 жылы қайтыс болды, ал Уиллис отбасы қаржы табу үшін Идлвилдті қыздар мектебіне айналдырып, пансион ұстауға мәжбүр болды. Осы соңғы жылдары Уиллис ауыр сырқатқа шалдықты: ол күшті эпилепсия ұстамаларынан зардап шекті және 1866 жылдың қараша айының басында көшеде есінен танып қалды. Уиллис 1867 жылдың 20 қаңтарында, 61 жасқа толған күні қайтыс болды және Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратына жерленді. Оның жерленген күні, төрт күннен кейін, қаладағы барлық кітап дүкендері құрмет көрсету мақсатында жабылды.