Гораций Ньютон Аллен: Америкалық миссионер, дәрігер және Корея елшісі

Кіріспе

Американдық дәрігер (1858–1932) протестант миссионері

Хорас Ньютон Аллен (23 сәуір 1858 – 11 желтоқсан 1932) – миссионер, дәрігер және Кореядағы американдық елші. Роберт Сэмюэл Маклеймен бірге ол 1884 жылдың 15 қыркүйегінде Кореяға келген алғашқы батыс протестант миссионерлерінің бірі болды. Гапсин төңкерісі кезінде жарақат алған ханзада 민영익ті емдегеннен кейін Аллен Жосон патшасы Годжонгпен жақын қарым-қатынас орнатты. Годжонгтың ұсынысымен алғашқы батыс ауруханасы – Чежунгвон (қазіргі Северанс ауруханасы) құрылды. Аллен аурухананың негізгі жұмысын басқарды. Аурухана ашылғаннан кейін бір жыл өткен соң Аллен Кореяда алғашқы ресми батыс медициналық білім беретін медициналық мектеп ашты. Алленнің императормен және басқа да жоғары лауазымды тұлғалармен байланысының арқасында ол Кореядағы АҚШ өкілдігінің құрамына кірді. 1890 жылы ол хатшы болып тағайындалды және 1897 жылы АҚШ министрі және бас консулы болып жоғарылатты. Дегенмен, 1905 жылы Тафт-Кацура келісіміне байланысты АҚШ үкіметімен туындаған келіспеушіліктерге байланысты Аллен елге қайтарылды. Көптеген адамдар қызыл сақалды шетелдік өлген ханзаданы қайта тірілткені туралы қауесетті естіп, оның үйіне ағылып келді. Ол Сыртқы істер министрлігіне Ж.С. Фолк, АҚШ өкілдігінің іскерлік істер жөніндегі уақытша өкілінің қосымша хатымен бірге «Сеул Кореясындағы Оның Ұлылығының үкіметі үшін аурухана құру туралы ұсынысын» ұсынды. Годжонг оның ұсынысын тез мақұлдады және 1885 жылдың 10 сәуірінде дәстүрлі корейлік үй-жайда Гвангхьевон (hangul=廣惠院) деп аталатын батыс ауруханасы ашылды. Атауы тез арада Чжунгвон (hangul=제중원) болып өзгертілді. Ауруханада 5 жатын бөлмесі, көз ауруларын емдеу бөлмесі (қатарактаны алу үшін), шешек ауруына қарсы вакцина салу бөлмесі және т.б. бөлмелер болды. Бір жылдан кейін доктор Аллен, Джон Уильям Херон және Хорас Андервуд Корольдік корей ауруханасының медициналық және ғылыми мектебін ашып, 16 медицина студентін қабылдады. 1962 жылдың 5 маусымында Северанс ауруханасы мен медициналық мектебі Синчхон қаласындағы үлкен медициналық кешенді салып, оның құрамына Сегізінші АҚШ армиясының мемориалдық ауруханасы және жеке бөлімшесі (Қореяға көмек көрсету бағдарламасы бойынша 400,000 долларлық құрылыс материалдары және медициналық жабдықтарға 70,000 доллар) енгізілгеннен кейін жаңа орынға көшірілді. Бұл мекеме қазір Йонсей денсаулық сақтау жүйесі деп аталады, ол 1957 жылдың 5 қаңтарында Йонсей университетімен біріккеннен кейін Йонсей университетінің бір бөлігі болып табылады. Алленнің Чежунгвоннан кейінгі Кореяға қатысты қызметтері: Корея королі Годжонг Алленнен Америка Құрама Штаттарында Корея өкілдігін ашуға көмектесуді сұрады және Аллен 1887 жылдың қарашасында Вашингтонға 12 адамнан тұратын делегацияны жетектеп, 1888 жылдың қаңтарында министр Пак Дж. Й. президент Кливлендке тағайындау хатын тапсырған кезде Корея өкілдігін құрды. Аллен Корея өкілдігін басқаруға көмектесті және дипломатиялық шараларды жүргізді (оның лауазымы «сыртқы хатшы» «참찬관» болды). Америкадан оралғаннан кейін ол 1990 жылдың шілдесінде Сеулдегі АҚШ өкілдігінде хатшы болып жұмыс істей бастады және 15 жылдан кейін 1905 жылдың маусымында ерекше елші және толық өкілетті министр болып кетті, ал оның ізбасары Морган 1905 жылдың қарашасында АҚШ өкілдігін жапты.

Horace Newton Allen (April 23, 1858 – December 11, 1932) was a missionary, physician, and American ambassador to Korea. Along with Robert Samuel Maclay, Allen was one of the first Western Protestant missionaries in Korea, arriving there on September 15, 1884. After treating 민영익, a royal relative injured during the Gapsin Coup, Allen became close to the king of Joseon, Gojong. At his suggestion, Gojong founded the first western hospital, Chejungwon (now known as Severance Hospital). Allen was in charge of the core function of the hospital. A year after the establishment of the hospital, Allen started a medical school, which offered the first formal western medical education in Korea. Due to Allen's relationship with the emperor and other officials, Allen became part of the United States Legation to Korea. He was appointed as secretary in 1890 and was promoted to US minister and consul general in 1897. However, Allen was recalled in 1905, over disagreements with the United States government regarding the Taft Katsura Agreement. Upon hearing the wide spread rumor that a foreigner with bushy red beard revived a dead prince, many people flocked to his house. He submitted to the Foreign Ministry "A proposal of founding a hospital for the government of His Majesty in Seoul Corea" with an introductory letter by J. C. Foulk, charge de' affair of the U. S. Legation. Gojong granted his proposal readily and a western hospital named Gwanghyewon (hangul=廣惠院) was opened in a traditional Korean estate on April 10, 1885. The name quickly was changed to Chejungwon (hangul=제중원). The hospital had 5 separate in patient rooms, eye treatment room for extraction of cataracts, vaccination room for smallpox, etc. A year later, Dr. Allen, John William Heron and Horace Underwood opened the Medical and Scientific School of the Royal Corean Hospital and admitted 16 medical students. The Severance Hospital and Medical school on June 5, 1962, moved to a new location in Sinchon after building a huge medical complex which included the Eighth U. S. Army Memorial Chest Hospital as an integral part and a separate unit ($400,000 worth of building material and $70,000 for medical equipment as American Forces Aids to Korea Program 1955). This institution now is called Yonsei Health System, part of Yonsei University after union with Yonsei University on Jan 5, 1957. Allen's post Chejungwon activities related to Korea are; King Gojong of Korea asked Allen to help open the Korea Legation in United States of America and Allen led a 12 man delegation to Washington D. C. in November 1887 and established the Korean Legation in January 1888 when Minister Park J. Y presented appointment letter to President Cleveland. Allen helped operate the Korean Legation and carried out diplomatic activities (his position was "foreign secretary" "참찬관" ). Upon his return from America he started working in July 1890 as Secretary at the United States Legation in Seoul and left 15 years later in June 1905 as the Envoy Extraordinaire and the Minister Plenipotential before his successor Morgan closed the United States legation in November 1905.

Өлім және мұра

1932 жылы 11 желтоқсанда Огайо штатының Толедо қаласында қайтыс болды. Ол Толедодағы Вудлон зиратында жерленген. Алленнің әйелі Фрэнсис Энн "Фанни" екеуінің екі ұлы болды: Хорас Итан "Гарри", ол өз кезегінде 3 ұл тудырды, және Морис, ол баласыз болды. Қазірде 5 шөбересі бар. Аллен патша Годжонгтан 3 рет орден алды, ал соңғысы, ең жоғары Тхэ Гук орденін 2015 жылы оның шөбересі Лидия Аллен Йонсей денсаулық сақтау жүйесіне тапсырды. Доктор Алленнің Кореяға қосқан үлесі: 1. Батыс медицинасын Кореяға әкелу. 2. Кореяда христиан дінін таратуға мүмкіндік жасау. 3. Кореяны индустрияландыру; американдық компаниялар арқылы теміржол жүйесі, трамвай, электр компаниясы және т.б. құрылысын ұйымдастыру. 4. Король Годжонг пен Кореяға адал қолдау көрсету.

Танымал мәдениетте

Шон Ричард 2010 жылғы SBS телесериалы «Джеджунвон»-да сомдаған. Лорн Оливер 2018 жылғы tvN және Netflix телесериалдарында «Мистер Саншайн» рөлінде ойнаған.