Кіріспе

Балық түрлері

Сакраментолық шұңқыр (Archoplites interruptus) – құрып бара жатқан күнбалық (Centrarchidae тұқымдасы), Калифорниядағы Сакраменто-Сан-Хоакин өзендерінің дельтасы, Паджаро және Салинас өзендері аймақтарында табиғи түрде кездеседі, бірақ АҚШ-тың батысында кеңінен таратылған. Сакраментолық шұңқырдың табиғи мекендеу ортасы – баяу ағысты, тығыз өсімдіктерге толы сулы шұңқырлар мен көлдер. Оның ең көп ұзындығы мен салмағы тиісінше, және болып тіркелген, ал өмір сүру ұзақтығы 9 жылға жетеді. Оның түрлі ортаға бейімделу қабілеті жоғары, және ол әртүрлі тамақ түрлерімен қоректене алады. Жастар негізінен ұсақ шаяндармен қоректенеді, кейін жәндіктердің дернәсілдеріне, содан соң ересек балықтарға көшеді.

Таксономия

Архоплит үзілісті (Archoplites interruptus) Centrarchidae тұқымдасына жатады. Бұл тұқымдасқа негізінен күнбалық түрлері кіреді. Sacramento perch деп аталғанымен, A. interruptus қатаң айтқанда, нағыз шабақ емес; шабақтар Perca туысына жататын Percidae тұқымдасының мүшелері. Бұл түр Роки тауларының батысында кездесетін Centrarchidae тұқымдасының жалғыз өкілі. A. interruptus қазіргі таңда Archoplites туысының жалғыз түрі, бірақ Жирар бастапқыда оны Centrarchus туысына жатқызған. Archoplites атауы грек тіліндегі άρχος (басшы) және οπλίτης (қалқанмен қаруланған) сөздерінен шыққан. Interruptus атауы балықтың денесіндегі үзіліс сияқты тік жолақты белгілерге сілтеме жасайды.

Сипаттама

Бұл түрдің денесі терең, арқа және анальді қанаттары ұзын. Аузы ірі, жауырында, тілінде және ауыздың төбесінде көптеген кішкентай тістері бар. Оның қабыршақтары үлкен, қоңыр түсті, балықтың бүйірінде және жоғарғы жағында металл жасыл-қызғылт түсті жылтырлық береді. Сакраменто балығын ең жақсы тік жолақтарынан тануға болады. Жыныстық піккен еркек және ұрғашы балықтардың түсінде шамалы жыныстық диморфизм байқалады. Еркектердің түсі қараңғырақ болып, қызғылт оперкулалары (жаңғақ қабығы тәрізді, жақтарды қорғайтын сүйекті жапқыш) болады. Ұрғашылардың түсі қарапайым, ал оперкулаларында дақтар болады. Оның мөлшері балықтың жасына байланысты. Сакраменто балығы 1 жасында 6–13 см, 2 жасында 12–19 см болады, ал өсу қарқыны баяулай бастайды. Бұл балық Паджаро және Салинас өзендерінің баяу ағысты суларында, сондай-ақ Клер көлі сияқты су өсімдіктері өсетін көлдерде мекендеген. Осы түрдің табиғи ортасының 90% жойылған, себебі оның мекендеу орындары жойылды, жаттық балық түрлері жұмыртқаларын жеді және түрлер арасындағы бәсекелестік күшті болды. Сакраменто балықтары қазір өте сирек кездеседі және көбінесе жылы, лайлы және сілтілі шаруашылық тоғандарында, су қоймаларында және демалыс көліне кіргізілген жерлерде табады. Қазіргі таңда Клер көлі мен Аламеда ағынында, сондай-ақ Калаверас су қоймасындағы қиыршық тас тоғандарында ғана екі табиғи Сакраменто балығы популяциясы сақталған. Кішкентай балықтар көбінесе ұсақ қыбыршақтармен қоректенеді, ал іріккен сайын су жәндіктеріне және тіпті басқа балықтарға көшеді. Бұл балық таңертең және кешке ең белсенді болады, бірақ күндіз де, түні де кез келген уақытта тамақтана алады. Қазір бұл түрді оның табиғи мекендерінен жоғарырақ орналасқан қиыршық тас тоғандарына қайта енгізу жұмыстары жүргізілуде. Алайда, генетикалық әртүрліліктің шектеулі болуына байланысты, оқшауланған популяцияларда туыс көбейіп кетуге ұшырады. Мұны болдырмау үшін, қайта енгізу бағдарламалары қазіргі популяциялардан ең әртүрлі балықтарды ғана таңдап алып, жаңа популяциялардың әртүрлілігін генетикалық маркерлерді пайдаланып қатаң бақылап отыр.