Кіріспе
Іс-шараны жүргізуші, немесе қысқартылып MC/эмси деп аталатын тұлға – салтанатты шараның, қойылымның, конференцияның, конгрестің немесе осы сияқты өнер көрсетілімінің ресми жүргізушісі. Бұл термин алғаш рет 5 ғасырда католик шіркеуінде қолданылған, онда салтанатты рәсімдер шебері – Папаның сарайындағы, Папамен және қасиетті діни қызметтермен байланысты күрделі рәсімдердің дұрыс және үздіксіз өтуіне жауапты лауазымды тұлға. Салтанатты рәсімдер шебері кейде ресми мемлекеттік шараларда, әсіресе монархияларда протокол қызметкерін де білдіреді. Бүгінде бұл термин көбінесе өнерпаздарды таныстыратын, көрермендермен сөйлейтін, ойын-сауық ұйымдастыратын және жалпы алғанда іс-шараны озық қозғалысқа ұстайтын адамды білдіреді. Бұл қолданыс ойын-сауық индустриясында, мысалы, телешоулардың жүргізушілерінде, сондай-ақ қазіргі хип-хоп және электрондық би музыка мәдениетінде жиі кездеседі. Бұған қоса, бұл термин түрлі рыцарлық және бауырластық ұйымдарда да қолданылады.
A master of ceremonies, abbreviated MC or emcee, is the official host of a ceremony, staged event, conference, convention, or similar performance. The term is earliest documented in the Catholic Church since the 5th century, where the master of ceremonies is an official of the Papal Court responsible for the proper and smooth conduct of the elaborate rituals involving the pope and the sacred liturgy. The master of ceremonies sometimes also refers to the protocol officer during an official state function, especially in monarchies. Today, the term is often used to connote a person who presents performers, speaks to the audience, entertains people, and generally keeps an event moving. This usage occurs in the entertainment industry, for example in reference to television game show hosts, as well as in contemporary hip hop and electronic dance music culture. In addition, the term also exists in various chivalric orders and fraternal orders.
Атауы
Басқаша атаулары: compère (ерлер үшін), commère (әйелдер үшін), жүргізуші, алып барушы, жарнамашы және микрофонды басқарушы.
Католик шіркеуі
Салтанатты рәсімдер жүргізушінің лауазымы өте көне. Салтанатты рәсімдер шебері – Папаның үйінің ресми адамы, ол Папаға қатысты мәнге толы және күрделі рәсімдер мен қасиетті литургияның дұрыс және үздіксіз өтуіне жауапты. Ол Рим Папасы, Папалық сот және басқа да беделді тұлғалар мен билеушілердің қатысуымен өтетін рәсімдер мен протоколдардың дұрыс сақталуын қамтамасыз ететін лауазымды тұлға да болуы мүмкін. Литургиялық тойлардың ережелерін бейіндейтін ресми литургиялық кітаптардың мысалдары – «Cæremoniale Romanum» және «Cæremoniale Episcoporum». Салтанатты рәсімдер шеберінің міндеттері «Епископтардың рәсімдері» еңбегінің 34–36 нөмірлерінде баяндалған. Католик энциклопедиясына сәйкес, Католик шіркеуінің ең ежелгі рәсімдері мен ритуалдары – «Ordines Romani». Салтанатты рәсімдер шеберлерінің есімдері орта ғасырдың соңынан (15 ғасыр) және Ренессанс дәуірінен (16 ғасыр) белгілі. Дегенмен, понтификалдық рәсімдердің формаларын, ритуалдарын және әдет-ғұрыптарын жазған кітаптардың көшірмелері 8 ғасырда Карл Мартелге тапсырылғаны мәлім. Ал ережелер мен ритуалдардың өзі Рим Папасы Геласий I (492–496) тұсында жасалған, ал Рим Папасы Григорий Ұлы (590–604) оларға өзгерістер мен толықтырулар енгізген. «Римдік миссалдың жалпы нұсқаулығына» сәйкес, «кем дегенде соборларда және ірі шіркеулерде құрметті амалдарды дұрыс ұйымдастыруға және оларды қасиетті қызметкерлер мен қарапайым жамағат әдептілікпен, тәртіппен және құлшыныспен орындауын қадағалау үшін білікті діни қызметкер немесе рәсімдер шебері болуы тиімді». Салтанатты рәсімдер шебері литургия кезінде ғибадат орнының қауіпсіздігіне де жауапты болуы мүмкін, сондай-ақ медициналық төтенше жағдай туғанда қолданылатын процедураларды білуі керек. Салтанатты рәсімдер шебері бірге қызмет ететін діни қызметкерлермен, диакондармен, алтар қызметшілерімен және кейде лекторлармен және музыкалық қызметкерлермен келіседі, олардың әрқайсысы өздерінің литургиялық міндеттерін қашан және қалай орындау керектігін білуін қамтамасыз етеді. Рождество мен Пасха сияқты маңызды мерекелерде, литургиялар ұзақ және күрделі болатын кезде, Салтанатты рәсімдер шеберінің рөлі аса маңызды, ол барлық нәрсенің дұрыс өтуін қамтамасыз етеді. Қазіргі Папалық литургиялық тойлардың шебері – Монсеньор Диего Джованни Равелли, ол Епископ Гвидо Мариниден кейін осы лауазымға тағайындалды.
Бұйрықтар
Бұл функция рыцарлық ордендер мәдениетінде, сондай-ақ, фримасондар мен Odd Fellows сияқты көне және заманауи бауырластық ұйымдарда жиі кездеседі.
Корпоративтік
Көптеген ірі корпоративтік және қауымдастық конференциялар мен конвенциялар іс-шаралардың дұрыс өтуін қамтамасыз ету үшін жүргізуші (MC) тартады. Бұл рөлді кейде ұйымның өкілі орындайды, бірақ көбінесе сыртқы кәсіби сарапшы жүргізуші шақырылады. Олардың міндеттеріне спикерлерді таныстыру және оларға алғыс айту, конференция тақырыбын ұсыну, панельдік талқылауды жүргізу және қонақтармен сұхбаттасу кіруі мүмкін.
Музыкалық және мәдени іс-шараларда
Хип-хоп пен электронды би музыкасында "MC" – өзінің немесе басқа артистердің түпнұсқа шығармаларына вокал орындайтын рэп-артистерін немесе орындаушыларды білдіреді. МС-тер өнер көрсететін электронды би музыкасының түрлері: хаус, драм-н-бейс, UK гараж және грайм.
Хип-хоп
1970 жылдардың соңында "эмси", "МК" немесе "М. С." термині рэперлерді және хип-хоп музыкасы мен мәдениетіндегі олардың рөлін атау үшін қолданыла бастады. Алғашқыда эмсилер DJ-лерді тыңдаушыларға таныстырып, шараның барысын түсіндіретін адамдар болатын. Мұндай шаралар көбінесе клубтарда немесе ашық ауадағы қоғамдық орындарда өткізілетін кештер еді. Бұл термин әдетте өте жақсы өнер көрсете білетін әртіске сипаттама беру үшін қолданылады. Көптеген рэперлер өз сахналық есімдерінде "МС" деп жазады, мысалы MC Hammer, MC Lyte, MC Ren, MC Shan немесе MC Eiht.
Комедиялық клубтар
Комедия клубында MC рөлін дәстүрлі түрде "компьер" атқарады. Кез келген комедиялық шоуда компьер кешкі шаралардың жүргізушісі болып табылады, бірақ нақты рөл мен жауапкершіліктер елге, орынға және іс-шараның стиліне байланысты өзгереді. Компьер әдетте жұмыс істейтін комедиант болып табылады, және ол өзінің әдеттегі стендап нөмірінен элементтерді қосуы мүмкін, бірақ бұл рөл көбінесе импровизацияның жоғары деңгейін қажет етеді – орын мен бірлестік сезімін қалыптастыру, көрерменмен байланыс жасау, ұрысқыштарды басу және оларды басқа өнерпазға назар аударуға ынталандыру. Компьер әдетте шоудың басында және кез келген антракттан кейін ұзақ, ал өнерпаздар арасында қысқа нөмірлер орындайды. Олар сондай-ақ туған күн, жылдық мерекелер және бар акциялары сияқты хабарламалар жасауға міндетті болуы мүмкін.
Басқа
Кейбір орталарда "Сермониялар шебері" атағы "Сермониялар министрі" деп те аталады. 1940 жылғы Диснейдің "Фантазия" фильмінде Димс Тейлор фильмнің рәсімдер шебері болып табылады. "Apocalypse World" ролдік ойынында ойын жүргізуші "Сермониялар шебері" (MC) деп аталады.