Мал төл өткел жолдары

Кіріспе

Малды жаяу айдап әкелу жолы

Малшы жолы, айдау жолы немесе жай ғана айдау – малды бір жерден екінші жерге, мысалы, базарға немесе жаздық және қысқы жайылымдар арасына жаяу айдап әкелуге арналған бағыт. Көптеген малшы жолдары ежелгі, жасы белгісіз жолдар еді; ал кейбіреулері орта ғасырларға немесе одан да жақын уақытқа дейін салынғаны белгілі.

Сипаттама

Малшылар жолдары көбінесе басқа жолдардан кеңірек болып келеді, үлкен мал табындары мен қойларын қабылдауға мүмкіндік береді. Жүк таситын аттар жолы бір қатарда жүрген аттар үшін тым тар болса, ал малшылар жолдарының ені кемінде 12 метрден, ең көп 27 метрге дейін жетеді. Ұлыбританияда көптеген түпнұсқа малшылар жолдары бір бағытты металл жабын жолдарға айналдырылған, сондықтан жолдың кең жиектері оның бастауын көрсетуі мүмкін. Уэльсте малшылар жолдарының басталу орындары көбінесе елдің тереңіне кіріп орналасқан, биік топырақ қоршаулары немесе тік қырлы егістіктермен ерекшеленеді. Бұл жолдардың ең айқын белгісі – қатты жаңбыр мен қарда жануарлар мен адамдарға тығылған кезде қорғаныс беретін кенеттен бұрылыстар. Кейбір малшылар жолдары тауларды кесіп өтеді. Уэльстегі Риногидд тауындағы «Рим баспақыштары» деп аталатын жерлердің бірі – осы малшылар жолының мысалы болуы мүмкін.

Малшылар

Малшылар (мал айдап жүретіндер) малдарын жаяу немесе атпен алып, ұзақ жол жүрді. Англия, Уэльс және Шотландия ауылдары осы сауда үшін пайдаланылған көптеген жолдармен кесіледі, олардың көбі қазір жолдан басқа ештеңе емес, ал кейбіреулері мүлдем жоғалып кетті. "Дровер" (уэльс тілінде *porthmon*) сөзі Ұлыбританияның немесе басқа да әлем аймақтарының ұзақтығын қамтитын алыс қашықтықтармен сауда жасайтын адамдарға қолданылды, ал "мал айдаушы" – малын жергілікті нарықтарға алып баратындарға. Малшылар иттерді малдарды басқаруға көмектесетін, кейде оларды үйлеріне жалғыз жіберіп, сыртқа шығу жолын қайтадан іздестіріп, қонақүйлерде немесе фермаларда тамақтанатын; малшы келесі сапарда тамақ үшін ақы төлейтін. Бір газетте айтылғандай, Лондонда көбінесе алыс жердегі мал сою орындары мен қоймаларға айдау үшін пайдаланылатын иттер негізінен колли болды, бірақ бұл көрмеде Лондонда көрмеден басқа жерде сирек көрінетін ескі ағылшындық құйрықты жануарлардың бірнешеуі болды, ал елде отыз немесе қырық жыл бұрын болғандай жиі көрінбейді. Үш-төрт жүздей малдың тар жолдарында жүретін бауырын бақылау, оларды сау ұстап, бірнеше апта немесе ай бойы жол жүріп тамақтандыру үшін тәжірибе мен билік қажет болды. 1563 жылы енгізілген заңнама бойынша лицензия беру болды, бұл астық сатушыларын ("бұршақтарды") және ірі қара малшыларын бақылауға арналған, бірақ ол малшыларға аз қатаң қолданылған сияқты. «Бірнеше адам соңғы уақытта Дурхам графтығында ірі қара мал шаруашылығын және жалпы белгілік тасымалдаушы, астық, май және ірімшік сатып алушы және сатушы қызметін осыған байланысты лицензиясы жоқ, осыған сәйкес жасалды және көзделген: Олар Парламент актісіне қарсы келетін әрбір адамның әр қылмыс үшін бес фунт сомасын жоғалтып алатынын және егер кез келген адам Дурхам графтығында Дровер немесе Баджердің аталған қызметін тиісті лицензиясыз пайдалануды немесе жүргізуді болжаса, ол Заңға сәйкес сотталатындығын хабарлайды».

Drovers (those droving or driving livestock) accompanied their livestock either on foot or on horseback, travelling substantial distances. Rural England, Wales and Scotland are crossed by numerous drove roads that were used for this trade, many of which are now no more than tracks, and some lost altogether. The word "drover" (porthmon in Welsh) is used for those engaged in long distance tradedistances which could cover much of the length of Britain or other world regions where droving was usedwhile "cattle driver" was used for those taking cattle to local markets. Drovers used dogs to help control the stock, and these would sometimes be sent home alone after a drove, retracing their outward route and being fed at inns or farms the drove had 'stanced' at; the drover would pay for their food on his next journey. A newspaper reported that the dogs mostly used in London for droving to the outlying butcheries and depots were principally collies, but in this show were a few of the old English bob tailed animals seldom seen in London except on show, and not so often seen in the country as was the case thirty or forty years ago. Controlling herds of three or four hundred animals on narrow roads, keeping them healthy, and feeding them en route over several weeks or months required expertise and authority. There was licensing under legislation introduced in 1563 intended to control "badgers" of grain and drovers of cattle, although it seems to have been less rigorously applied to drovers. Whereas several Persons have of late used and carried on the Business of a Drover of Cattle, and of a common Badge Carrier, Buyer and Seller of Com and Grain, butter and Cheese, within the County Palatine, of Durham, without, being thereunto licenced according to the Statute in that Behalf made and provided: These are to give Notice, that every Person offending against the said Act of Parliament, forfeits the Sum of Five Founds for every Offence, and that if any Person shall from hence forth presume to use or carry on the said Business of a Drover or Badger, within the said County of Durham, without a proper Licence, he will be prosecuted according to Law.|author=Newcastle Courant

Drovers' dogs were also licensed. DOG LICENCE DUTY
The CHANCELLOR of the EXCHEQUER. In reply to Mr. Mark Stewart, said that the present exemption from dog licence duty in favour shepherds' and farmers' dogs applied only to dogs exclusively employed and kept on farms. He could not extend the exemption to cattle and sheep drovers’ and cattle and sheep drovers and cattle dealers' dogs. — Londonderry Sentinel

They were also exempted from the Disarming Acts of 1716 and 1748, which were passed after Jacobite risings. They were not necessarily literate but were respected as experts in their trade.

ИТТЕРГЕ САЛЫҚ САЛУ

Қаржы министрі. Марк Стюарт мырзаның сұрағына жауап ретінде, шаруалардың және малшылардың иттеріне қатысты иттерге салынатын салықтан босату тек шаруашылықтарда жұмыс істейтін және ұсталатын иттерге ғана қатысты екенін айтты. Ол бұл бостандықты ірі қара мен қой бағушыларға, ірі қара мен қой сатушыларға және ірі қара сатушылардың иттеріне бере алмайды. – Londonderry Sentinel

Олар 1716 және 1748 жылдардағы қарусыздану актілерінен де босатылды, олар якобиттер көтерілісінен кейін қабылданды. Олар сауатты болмаған, бірақ өз кәсіптерінің маманы ретінде құрметтелді.

Ерте тарих

Римдік-Британ дәуірінде және ерте орта ғасырлар бойында малшылар жолдарының түрлі нұсқалары болған. Мысалы, Дорсет/Эксетер аймағын Лондонмен, содан кейін Саффолкпен байланыстырған ежелгі шығыс-батыс малшылар жолы, сол маршруттың римдік жолымен бір бағытта жатыр. Уэльс жолының Англияның орталық аймақтары арқылы өтетін көптеген бөліктері поместье немесе қауымдық шекаралармен сәйкес келеді, бұл олардың олардан бұрын пайда болғандығын және бұл жолдың римдік кезеңге дейінгі ежелгі тас жол екенін көрсетеді.

Орта ғасырдағы малшылар жолдары

Ұлыбританияда "Дроув" жер атауы XIII ғасырдың басына дейін жетеді, ал 14 ғасырдың басында Уэльстен Лондонға, Линкольнширден Йоркке мал айдау туралы жазбалар бар. 1359 жылы Шотландиядан келген малшылар Англия арқылы мал айдауға лицензия алды. Бұл, мүмкін, ежелгі сауданың ең ерте жазбалары болар. Қола және темір дәуірінде Ұлыбританияда ірі қара мал өсірудің күшейгенін көрсететін дәлелдер көбейіп келеді. Мал мен қой римдік-британ экономикасының бөлігі болды. Англосаксон кезеңінде малдың, тіпті ұрланған малдың қашықтыққа тасымалдануы болды. Орта ғасырларда Уэльстен Англияға мал саудасы белсенді болды, оған Ирландиядан келген мал да қосылды. Бұл мал Лондонның өсіп келе жатқан халқына тамақ жеткізу үшін Сомерсет, Уилтшир және Беркшир арқылы айдалып әкелінді. Малшылар ежелгі жоталарды, соның ішінде Беркшир Даунс арқылы өтетін жоталарды, сондай-ақ қазіргі кезде Ескі Шафтсбери жотасы және Шафтсбери мен Бландфордтан Солсбериге дейін созылатын Өгіз жотасы деп аталатын жоталарды пайдаланды. Орта ғасырлық малшылар жолдары орта ғасырлық стандарттар бойынша кең болды, ені 20 метрге жететін, екі жағында кең жайылымдық жиектері – "ұзын акр" болды. Орта ғасырлық Испанияда миграциялық мал топтарының кең ауқымды болуы, олар Места жүйесі арқылы ұқыпты ұйымдастырылды, Арагонда кабаньералар, Каталонияда каррерадалар, Валенсияда патшалық қолдауды білдіретін азадорес реальс және ең танымал Кастилияда канадтар, соның ішінде үш негізгі канад реалес деп аталатын реттелген малшылар жолдарының пайда болуына әкелді. Осы жайылымдық жолдармен қойлар сәуірдің ортасынан бастап солтүстіктегі жазғы жайылымдарға, Леон, Сория, Куэнка және Сеговия айналасына, ал қыста Ла-Манча, Эстремадура, Алкантара және Андалусияның жазықтарына оралды. Лангедоктағы трансхуманция жолдары, ауыл шаруашылығы мен бау-бақшалармен шектелген және Иберияға қарағанда нашар ұйымдастырылған, жағалау жазықтарынан жазғы таулы жайылымдарға алып баратын негізгі карререлерге қосылатын дрейлдер болды. Олар 13 ғасырдан бері құжатталған және 16 ғасырда "Трансхуманция статуттары" арқылы ұйымдастырылды. Кейбір аймақтарда, мысалы, Монт-Лозерде, дрейлдер монтжойлармен (тұрған тастар) белгіленді. Неаполь Корольдігінде ерте антикалық дәуірде қалыптасқан трансхуманция үлгілерін II Фридрих Хоэнштауфен кодекстеген, бірақ 15 ғасырда Арагон билеушілерінің келуі арагондық үлгідегі қой жолдары, tratturi delle pecore ұйымдастырылды, малшыларға артықшылықтар мен шектеулер берілді, олар бірлесіп "догана" деп аталды, бұл Местаны еске түсірді. Бұл теміржол дәуіріне дейін елеулі өзгерістерсіз жалғасқан малшылар жолдарын құрды.

In Great Britain, Drove as a placename can be traced to the early 13th century, and there are records of cattle driven from Wales to London and sheep from Lincolnshire to York in the early 14th century. Drovers from Scotland were licensed in 1359 to drive stock through England. These may be simply the earliest records of a more ancient trade. There is increasing evidence for large scale cattle rearing in Bronze Age and Iron Age Britain. Cattle and sheep were part of the Romano British economy. By the Anglo Saxon period there was long distance movement of cattle, including stolen stock. What is certain is that during the medieval period there was a substantial trade in cattle out of Wales into England, to which cattle from Ireland were added. These were driven across Somerset, Wiltshire and Berkshire to feed the growing population of London. The drovers made use of ancient ridgeways, including the Ridgeway over the Berkshire Downs, and ridgeways still known as the Old Shaftesbury Drove and the Ox Drove leading from Shaftesbury and Blandford to Salisbury. Medieval drovers' roads were wide by medieval standards, 20 metres across, with wide grazing verges on either side, the "long acre". In medieval Spain the existence of migratory flocks on the largest scale, which were carefully organised through the system of the Mesta, gave rise to orderly drovers' roads, called cabañeras in Aragon, carreradas in Catalonia, azadores reales, emphasising royal patronage, in Valencia, and most famous of all, cañadas, including three major cañadas reales, in Castile. Along these grazing trackways, sheep travelled for distances of 350 to 450 miles (560 to 725 km), to the summer pasturages of the north, around León, Soria, Cuenca and Segovia, from the middle of April, and returning to winter pasturage in La Mancha, Extremadura, Alcántara and the lowlands of Andalusia. In Languedoc the transhumance pathways, more restricted by agriculture and orchards and less organized than those of Iberia, were the drailles that fed into the main carraïres, which led from coastal plains to summer mountain pastures. They are documented from the 13th century and were organised in the 16th century by Statuts de la transhumance. In some areas, such as on Mont Lozère, the drailles were marked by montjoies (standing stones). In the Kingdom of Naples, patterns of transhumance established in Late Antiquity were codified by Frederick II Hohenstaufen, but the arrival of rulers of Aragon in the 15th century saw the organisation of sheepways, tratturi delle pecore on the Aragonese model, and pastoralists were given privileges and restrictions, collectively termed the dogana, that were reminiscent of those of the Mesta. This established drovers' roads that continued without substantial change into the age of the railway.

17 ғасырдан бастап

17 ғасырда Дэниел Дефо Лондондағы Смитфилдті әлемдегі ең үлкен ет базары деп сипаттады. 1855 жылы ол қала сыртына, Каледониялық базар деп аталатын жерге көшірілді. Мал басқа ірі қалаларға, аралық жайылымдарға, базарларға және жәрмеңкелерге айдалып әкелінді. Тан Хилл, Ярнбери және Уилтширдегі Уайт-Шит сияқты ең ірі мал жәрмеңкелерінің көпшілігі ғасырлар бойы, мүмкін ежелгі заманнан бері мал айдап әкелінетін ежелгі орындарда өткізілді. Базарларға қаз, түйеқұс, шошқа, жылқы және кейде ешкі де айдалып әкелінді. Лондонға үлкен көлемде мал жеткізілді. Малдың аяқтарына темір нақыл кигізілді; қаздарды шайыр, құм немесе ұнтақталған қабықтар қосылған шайыр ваннасынан өткізіп, аяқтарын қорғау үшін төсемдермен жабдықтауға болады. Түйеқұстардың аяқтарына шайыр жағылып, құм себілуі мүмкін. Дэниел Дефо жыл сайын Шығыс Англиядан Лондонға 150 000 түйеқұс айдалып, үш айға соқатын жол жүретінін жазды. Мал ауруларының таралуын бақылау үшін көптеген ережелер енгізілді, олар малшылардың қызметін де қамтыды. 50 фунт немесе одан да көп айыппұл салынды. ЛОНДОН ГАЗЕТІ, 1 шілде. Парламент сессиясының соңғы сессиясында мүйізді ірі қара мал арасында аурудың таралуын болдырмау туралы қабылданған заңнан үзінді. Бір ауру ошағы кезінде малшылар Ирландияға иттерін алып кіре алмады. 18. Малшымен бірге жүретін немесе малшылар мен ірі қара, қой немесе шошқаға жауапты адамдар әдетте қолданатын сипаттамаға жататын иттер Ирландияның кез келген бөлігіне ешбір адаммен бірге әкеліне алмайды, егер мұндай ит соңғы рет Ұлыбританияның кез келген бөлігінен әкелінген болса. 19. Бұл бұйрық 1866 жылғы 25 қаңтардан бастап күшіне енеді. — Уэльс тілдес адам.

Уэльс саудасының Уилтшир арқылы жүзеге асырылуының тұрақтылығы Стокбридждегі ескі қонақүйдегі (қазір жеке үй) уэльс тіліндегі жазуда көрінеді, ол 20 ғасырда да көрінеді: Gwair tymherus porfa flasus (құнды шөп және жағымды жайылым) және Cwrw da cwal cysurus (жақсы сыра және ыңғайлы пана). Уэльстен Лондонға мал саудасының көп бөлігі несиелік хаттар арқылы жүзеге асырылды. 1706 жылы заң малшылардың банкроттық жариялап борыштарынан қашуына жол бермеу үшін өзгертілді. Бұл сауда Лондон мен Уэльстегі банк жүйелерінің дамуына ықпал етті. Фермердің ұлы Дэвид Джонс Лландовирідегі Корольдің басында жұмыс істеген кезде малшылармен танысып, 1799 жылы Лландовиріде өзінің Black Ox Bank-ін құрды; банк өз банкноттарын шығарды. Банк 1909 жылға дейін, ол Ллойдс Банкімен біріктірілгенге дейін сақталды. Британ аралдарының кейбір аймақтарында ауылдық жолдар көбінесе көршілес жайылымдар мен егістік жерлерден қоршаумен және кең шөп жолағымен бөлінеді. Фермерлер бұл жолақты бос қалдырмай, мал жаюға пайдаланады, осылайша ысырап болатын шөпті пайдаланады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ұзын жолақтар да малдың көшіп-қону кезінде немесе бір шағын жергілікті егістіктен екіншісіне көшкенде жайылым ретінде пайдаланылған. Ұзын жолақ мұндай мал үшін маңызды ресурс болды және шағын фермердің жайылымының маңызды бөлігін құрады. Австралияда малдың жолдан шығуын болдырмаудың ең көп таралған тәсілі - мал мен жолаушыларға бір ақ лента ретінде көрінетін портативті электр қоршауы. Ұзын жолақты жайылым ретінде пайдалану кейде ресмилендірілді. Мысалы, Англияның кейбір аймақтарында олар жалпыға ортақ жер деп тіркелді. Кейде ұзын жолақтың шөбі жергілікті фермерлерге жайылымға жалға берілді. Австралияда ұзын падок термині де осы мағынада кездеседі, бірақ бұл терминнің Квинсленд пен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы малдың қазіргі Кобб тас жолының бағыты бойынша көшірілуімен байланысты нақты тарихи мағынасы бар.

The regularity of the Welsh trade across Wiltshire is proved by an inscription in Welsh on an old inn (now a private house) in Stockbridge, still visible in the twentieth century: Gwair tymherus porfa flasus (worthwhile grass and a pleasant pasture) and Cwrw da cwal cysurus (good beer and a comfortable shelter). Much of the trade in cattle from Wales to London was done on letters of credit. In 1706 the law was changed specifically to prevent drovers escaping their debts by declaring themselves bankrupt. The trade promoted the development of banking systems in both London and Wales. David Jones, a farmer's son, came into contact with the drovers whilst employed at the King's Head in Llandovery and set up his own Black Ox Bank in Llandovery in 1799; the bank issued its own bank notes. The bank survived until 1909 when it was taken over by Lloyds Bank. and parts of the British Isles, rural roads are often separated from adjoining paddocks and fields by both a hedge or fence and a wide grass verge. Rather than leaving this verge fallow, farmers often tether livestock on it to use pasture feed (in the form of the grass) that would otherwise be wasted. Historically, the long acre was also grazed by herds or flocks moving from place to place, either on long journeys, or from one small local field to another. The long acre provided an important resource for such flocks and herds, perhaps forming a significant part of a small farmer's pasture. In Australia, the most common method of keeping grazing stock off a road is by the use of a portable electric fence, visible to the stock and to passing travellers as a single white tape. The use of the long acre as pasture has sometimes become formalised. For example, in parts of England, some have been registered as common land. In some cases the herbage of the drove was rented out to local farmers for grazing. The related term long paddock is occasionally encountered in Australia with the same meaning, although the term also has a more specific historical meaning, relating to the cross country droving of cattle between Queensland and New South Wales along what is now the route of the Cobb Highway.

Шөңгердің үйі

Малшылар көбінесе ашық жерде ұйықтаса, малшылар мен олардың малдарының қажеттіліктерін қанағаттандыратын пабтар да болды. Олардың бірі – "Малшының үйі" деп жарнамаланған "Тидд Гот" қонақүйі. БАРЛЫҒЫ, бұл ескі, таныс және жақсы орналасқан МАЛШЫЛАР ҮЙІ, "Тидд Гот" қонақүйі деп аталады, оған қора, жылқы сарайы, астық сақтау қоймасы, және басқа да шаруашылық ғимараттары, аула, бақ және бірнеше шөбі шалқыған жерлер кіреді, жалпы жиырма акр (көп немесе аз) жерді құрайды, Тидд Сент-Джайлс, Элли аралында, Лонг Саттоннан Уизбечке дейінгі жолға жақын орналасқан.

Мал бағудың азаюы

19 ғасырда мал айдаудың азаюы ауыл шаруашылығының өзгеруіне, 1840 жылдардан бастап теміржол көлігінің енгізілуіне, мал ауруларына және жүздеген жылдар бойы мал өтіп кеткен ауылдық жерлердің күшті пайдаланылуына байланысты болды. Мысалы, 1812 жылы Ирландияның Донагиди портынан Портпатрикке жыл сайын 20 000 бас ірі қара мал әкелінді, бірақ 1832 жылы бұл көрсеткіш 1080 басқа дейін төмендеді, себебі мал Ливерпуль мен Глазго порттарына тікелей кемемен жеткізілді. Мал айдау жолдарының пайдалануы төмендегенде және оларға қатысты құқықтар мен күтімге жауапкершілік даулы болғанда, мал айдаушылардың жол пайдалану фактілері сотта дәлелдеуге жарады, мысалы 1843 жылы Висбеч-Сент-Мэри, Эли аралында болған жағдай. Мал айдаушылардың мал жаюға және тұрақтап алуға құқықтары да күмәндалған еді. МАЛ АЙДАУ ОРЫНДАРЫ. БРЕЙДАЛБЕЙН МАРКИЗІНЕ ҚАРСЫ МАКГРЕГОР ЖӘНЕ БАСҚАЛАР. Лордтар палатасы өткен бейсенбіде осы шағым бойынша үкім шығарды. Олардың Лордтардың шешімі Сессиялық соттың шешіміне қайшы екенін көруге болады. Олар жауапкерлердің мал айдау орындарына құқығы сақталмайды деп шешті, сондықтан сот отырысын қайта қарау керек, ал басқа да мәселелер бойынша іс Сессиялық сотқа қайтарылуы керек. Лордтар алдындағы екі мәселе болды: біріншісі, шағымның нысаны, оның қарастырылу құқығы туралы; екіншісі, мәні бойынша, жауапкерлердің – ірі қара мен қой иелері мен мал айдаушылардың, солтүстік және батыс жоталарынан оңтүстікке қарай мал айдағанда малдарына демалуға және тамақтануға арналған орындарды пайдалануға құқығы бар ма екендігі. Канцлер сот мәжілісін ашып, шағымды қарастыруға құқылы деп тапты. Бас мәселе бойынша ол былай деді: «Жауапкерлердің пікірінше, тұрақтар малдың ыңғайлы айдалуы үшін қажетті және оларсыз мал айдау жолдары пайдасыз болады, бірақ апелляцияда жол құқығы туралы мәселе көтерілмегендіктен, ол бұл мәселе бойынша пікір білдірмейді. Бірақ тұрақтардың өзі құқық бойынша талап етілуде. Жауапкерлер өздерінің талаптарында қойлар мен ірі қара малдың сапарда демалуы мен сергіп кетуі үшін белгілі бір орындар қажетті екенін айтады; бұл орындар әдетте бір-бірінен 10 шақырымдай қашықтықта орналасқан және мал айдау жолдарының ажырамас бөлігі болып табылады». Сот өзінің шешімінде «қазылар алқасының қарауына жататын салыстырмалы дәлелдер бар екенін» анықтады. Бірақ талап етілген құқық басқа адамның жерінде мал жаюға құқықсыздықтан басқа емес еді, төлемсіз және келісімсіз. Мұндай құқықты қолдайтын принцип жоқ. Басқа адамның жері арқылы өтетін жолмен өту құқығына байланысты мал жаюға рұқсат беруші принцип те жоқ. Осы жағдайда, соттың шешімі, мұндай талапты заңды талап ретінде қолдауға болады деген пікірдің дұрыс еместігі, және сот отырысын босату және істі Сессиялық сотқа қайтару қажеттігі туралы ұсыныс жасалды. Лорд Брогам Канцлермен келісті. Лорд Кэмпбелл былай деді: «Халық жол арқылы өтуге құқылы, бірақ малдарына азық беруге құқылы емес. Англияда мұндай жағдайда, егер жолдың жанындағы егістік иесі мал шөп жегендіктен зиян келтіргені үшін сотқа шағымданса, малшының кінәсін ақтауға болады, себебі ол оларға кедергі жасай алмады, бірақ малшының оларды жеуге рұқсат беруіне қорғаныш болмайды; сондай-ақ, көршілес егістіктердің иесі малдың демалуы мен тамақтануы үшін жерлерді қамтамасыз етуге міндетті емес». Егер мал айдау орындарын ұстаудан бас тарту меншік құқығын теріс пайдалану болса, онда жауапкерлердің ойынша, сотқа жүгінудің орнына, жаңа құқықтарды құруға өкілетті заң шығарушы органға жүгіну керек. Инвернес курьеры.

Droving declined during the nineteenth century, through a combination of agricultural change, the introduction of railway transport from the 1840s, cattle disease, and more intensive use of the countryside through which the stock had passed for hundreds of years. For example, importation of cattle from Donaghadee in Ireland to Portpatrick, which would then be driven through Wigtownshire, had reached 20,000 per year in 1812, but fell to 1,080 in 1832, because they came by steamer directly to ports at Liverpool and Glasgow instead. As the use of driveways declined and rights of way and responsibility for maintenance were disputed, evidence of usage by drivers could be given in court, as happened in Wisbech St Mary, Isle of Ely in 1843. Drovers' rights to occupy a stance and pasture their cattle was also being challenged. DROVE STANCES. THE MARQUIS OF BREADALBANE V MACGREGOR AND OTHERS. Judgment was given on this appeal by the House of Lords on Thursday last. It will seen that the decision of their Lordships is contrary to that of the Court of Session. They held that right of the respondents to the drove stances could not be sustained, and therefore the interlocutor must be remitted, and the case on the other points sent back to the Court of Session. The question before their Lordships were two in number first, as to the form, whether the appeal was competent; and, secondly as to the merits, whether the respondents, owners and drovers of cattle and sheep, had a right to stance a place for resting and feeding their cattle on their way from the north and west Highlands to the south on the lands of Inverouran and Inverruach, in the parish of Glenorchy, of which the appellant was the proprietor. The Chancellor, in moving judgment, held that the appeal was competent. On the chief question, he observed — It was contended, in the argument for the respondents, that the stances were indispensably necessary to the convenient travelling of the cattle; and that without them the drove roads of which he would not give any opinion, as there was no question raised as to the right of way in the appeal would be useless. But the stances themselves were claimed as of right. The respondents, in their pleadings, say certain places for resting and refreshing sheep and cattle on their journey are , indispensable; these, places are situated at average distances of 10 miles from each other, and are invariable and indispensable accompaniments to the drove roads And the Court in its interlocutor "finds that there are relative averments fit to be the subject of a jury trial" But the right claimed appeared to nothing less than a right to pasture the cattle certain distances in the drove roads on other men's lands, without payment and without con sent or agreement. There was no principle which could be referred to as supporting such a right. There be no principle authorising the depasturing of cattle upon another man's land, in respect right of passing over a road which ran through that, land. Under these circumstances, the interlocutor of the Court that the averments were relevant— in other words, that such a claim might be supported as a legal claim appeared to his lordship to be erroneous; and he moved that that interlocutor should be discharged, and the case remitted to the Court of Session to take such course as should be proper with respect thereto. Lord Brougham agreed with the Lord Chancellor. Lord Campbell said, the public might have passage over a road, but not the right of having their cattle fed in the course of the passage. In a case of this kind in England, if the owner of fields lying by the side of the road brought an action of trespass because the cattle ate the herbage at the sides of the road, the only defence would be that of excuse, because the drover could not prevent them, but it would be no defence that the drover had a right to allow them take it; still less that the owner of adjoining fields was to bound furnish places where the cattle might rest and feed on the way. If there was an abuse of the rights of property in refusing maintain these stances, as the respondents seemed to think the proper remedy was not by appeal to the courts of law, which could only administer existing rights, but to the Legislature, which had the authority create new rights. Inverness Courier

Уэльсте ірі қара малдың соңғы ірі көлемде айдауы 1870 жылы, ал қойдың – 1900 жылы болды, бірақ 1912 жылғы теміржол ереуілі кезінде мал айдау қысқа мерзімге қайта жанданды. Шотландияда Корриэйрак асуы арқылы соңғы мал айдау 1906 жылы болған деп есептеледі. Англияда Дорсет пен Гертфордшир арасындағы жыл сайынғы қой айдау мысалы, «Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін аз уақыт бұрын» болған. Солтүстік-Шығыс теміржол компаниясы малдарды теміржолмен тасымалдағанда, бастапқыда малшылар жүкті жүк вагонымен бірге алып жүрді, кейіннен олар жолаушылар вагондарын пайдалануға міндеттелді. Мал айдаудың азаюына қарамастан, 1906 жылы Норвичте RSPCA ұйымдастырған жыл сайынғы мал айдаушылардың шайына 570 адам қатысты. Мал айдаушылар мен жолмен жүретін басқа да адамдар арасында қақтығыстар болуы мүмкін. 1916 жылы жаңа бұйрық бойынша шаруалар мен мал айдаушылар малдың алдында және артында шамдарды алып жүруге міндеттелді, мұндай шамдар «жеткілікті қашықтықтан көрінуі керек» және кез келген көлікке жақындағанда оңға-соқпа жарық беруі керек еді.

Солтүстік Америка және Оңтүстік Америка

Солтүстік Америкадағы американдық ковбойлар мен Оңтүстік Американың мал айдаушылары жасаған мал айдаулардың сипаты ұқсас, бірақ қашықтықтар көбінесе ұзақ болды; көптеген бағыттар сияқты, олар жолдарға айналуға дейін белгілі бір географиялық маршруттармен басталды. Олар 19-шы және 20-шы ғасырдың басында маңызды экономикалық қызмет болып табылды. Әсіресе Техас, Канзас, Луизиана сияқты батыс штаттарында кең таралған. Мал айдаудың ең қарқынды кезеңі 1850-ші жылдар мен 1910-шы жылдар аралығында болды. Осы кезеңде шамамен 27 миллион бас ірі қара мал айдалып әкелінді. Саяхатшылар ұзақ қашықтықтарды жүріп өтті. Жүргізушілер де, малдар да демалысқа мұқтаж болды, нәтижесінде шекарада "малшылар қалалары" пайда болды. Олардың алғашқылары Абилин, Вичита және Додж-Сити еді.