Рейхард Гейдрихті өлтірген чех жауынгері Ян Кубиш

Кіріспе

Рейнхард Гейдрихті өлтірген чех солдаты, чехословакиялық қарсылық күресшісі Ян Кубиш (24 маусым 1913 – 18 маусым 1942) – чех солдаты, Чехословакияның британдық оқытылған парашютистер тобының мүшесі. 1942 жылы «Антропоид» операциясы аясында Богемия және Моравияның Рейхспротекторы (Реалм қорғаушысы), SS Обергруппенфюрері Рейнхард Гейдрихті жою мақсатымен жіберілді. Ол қастандық жасаған кезде Кубиш Гейдрихті қазалы жарақаттаған қолдан жасалған граната лақтырды.

Өмірбаян

Ян Кубиш 1913 жылы Моравияның Долни Вилемовице қаласында Австро-Венгрия империясында (қазіргі Чехия) дүниеге келді. Ян скаут болған. Ян Кубиш, бұрын Орел ұйымының белсенді мүшесі болған, 1935 жылғы 1 қарашада 31-ші жаяу әскер полкінің "Арко" бөлімінде, Джихлавада Чехословакия армиясының қатарына шақырылып, әскери мансабын бастады. Кіші офицерлер курсын аяқтағаннан кейін капрал шеніне көтеріліп, Кубиш Зноймода біраз уақыт қызмет етті. Содан кейін Опавадағы "Марксман Ян Чапек" атындағы 34-ші жаяу әскер полкіне ауыстырылды, онда Яккартовицеде орналасқан күзетшілер батальонында қызмет етті. Осы жерде Кубиш взвод сержанты шеніне жетті. 1938 жылғы Чехословакияның жалпы жұмылдыруы кезінде Кубиш Опава аймағындағы Чехословакияның шекаралық бекіністерінде взвод командирінің орынбасары болып қызмет етті. Мюнхен келісімінен және демобилизациядан кейін Кубиш 1938 жылғы 19 қазанда әскерден босатылып, кірпіш зауыдында жұмыс істей отырып, бейбіт өміріне оралды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, 1939 жылғы 16 маусымда Кубиш Чехословакиядан қашып, Польшаның Краков қаласында құрылып жатқан чехословак бөліміне қосылды. Жақын арада ол Алжирге ауыстырылып, француз Шетелдік легионына қабылданды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Францияда шайқасты және сонда Croix de Guerre орденін алды. Франция шайқасында неміс әскерінің жеңісінен кейін бір ай өткен соң, Кубиш Ұлыбританияға қашып келді, онда парашютист ретінде оқытылды. Ол және басқа да өз еркімен эмиграцияға кеткен чехословактар, "Бос Чехословакиялықтар" деп аталды, Чеширдегі Малпас маңындағы Чолмондлей сарайында орналасты. Ол және оның жақын досы Жозеф Габчик, Шропширдегі Уитчерч қаласында танысқан Шропширдің Игтфилд қаласынан келген Эллисон отбасымен дос болды. 1941 жылы Кубиш "Антропоид" операциясы аясында Чехословакияға жіберілді, онда Рейнхард Гейдрихті сәтті өлтіргеннен кейін қаза тапты. Оның денесі Прагадағы Ďáblice зиратындағы жаппай қабірге жасырын түрде жерленді. Бұл туралы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін белгілі болмағандықтан, оларды нацистерге сатқан олардың тобының мүшесі Карел Чурда да сол зиратта жерленді. Алайда 1990 жылы жаппай қабірлер қазылып, олардың орнына ескерткіштер орнатылды. 2009 жылы Гейдрихке жасалған шабуыл орнында мемориалдық кешен салынды.

Jan Kubiš was born in 1913 in Dolní Vilémovice, Moravia in the Austro Hungarian Empire (present day Czech Republic). Jan was a Boy Scout. Jan Kubiš, having previously been an active member of Orel, started his military career as a Czechoslovak army conscript on 1 November 1935 by 31st Infantry Regiment "Arco" in Jihlava. After passing petty officer course and promotion to corporal, Kubiš served some time in Znojmo before being transferred to 34th infantry regiment "Marksman Jan Čapek" in Opava, where he served at guard battalion stationed in Jakartovice. Here, Kubiš reached promotion to platoon sergeant. During the Czechoslovak mobilisation of 1938, Kubiš served as deputy commander of a platoon in Czechoslovak border fortifications in the Opava area. Following the Munich Agreement and demobilisation, Kubiš was discharged from army on 19 October 1938 and returned to his civilian life, working at a brick factory. At the eve of World War II, on 16 June 1939, Kubiš fled Czechoslovakia and joined a forming Czechoslovak unit in Kraków, Poland. Soon he was transferred to Algiers, where he entered the French Foreign Legion. He fought in France during the early stage of World War II and received his Croix de Guerre there. A month after the German victory in the Battle of France, Kubiš fled to Great Britain, where he received training as a paratrooper. The Free Czechoslovaks, as he and other self exiled Czechoslovaks were called, were stationed at Cholmondeley Castle near Malpas in Cheshire. He and his best friend, Jozef Gabčík, both befriended the Ellison family, from Ightfield, Shropshire, whom they met while in Whitchurch, Shropshire. In 1941, Kubiš was dropped into Czechoslovakia as part of Operation Anthropoid, where he died following the successful assassination of Reinhard Heydrich. His remains were buried secretly in a mass grave at the Ďáblice cemetery in Prague. Since this was unknown after World War II, Karel Čurda, the member of their squad who betrayed them to the Nazis, was coincidentally also buried at the cemetery. However, in 1990 mass graves were excavated and a memorial site with symbolic gravestones was established instead. In 2009, a memorial was built at the place of the attack on Heydrich.

Прагада Гейдрихті жою

Жозеф Габчик пен Ян Кубиш Ұлыбританиядағы эмиграциядағы Чехословакия армиясының жеті сарбазымен және «Silver A» және «Silver B» деп аталған тағы екі топпен (олардың міндеттері басқаша болған) бірге, 28 желтоқсан 1941 жылы сағат 22:00-де No. 138 эскадрильясының Halifax ұшағымен Чехословакияға әкелінді. Прагада олар бірнеше отбасылармен және нацистерге қарсы ұйымдармен байланысқа түсіп, олар оған қастандық дайындау кезінде көмектесті. 1942 жылдың 27 мамырында Гейдрих Берлинде Гитлермен кездесуді жоспарлаған. Неміс құжаттары Гитлердің Гейдрихті неміс басқан Францияға, француз қарсыластарының күшейіп бара жатқан аймағына ауыстыруды ниеттенгенін көрсетеді. Гейдрих Дрезден-Прага тас жолының Троя көпіріне қарайтын тармағынан өтуі керек еді. Праганың Либень қалашығындағы бұл қиылыс шабуылға өте ыңғайлы болды, себебі көлік жүргізушілердің өткір бұрылысқа дейін жылдамдығын төмендетуі қажет еді. Сағат 10:30-да Гейдрих Паненске-Брежаныдағы үйінен Прага қамалына күнделікті жолын бастады. Габчик пен Кубиш Праганың 8-ші ауданы, Либеньдегі Буловка ауруханасының жанындағы қисық трамвай тоқтағысында күтіп отырды. Гейдрихтің үсті ашық Мерседес Бенц машинасы келген кезде Габчик оған оқ атуға тырысты, бірақ оның Sten мылтығы істемеді. Гейдрих өзінің жүргізушісіне, СС обершарфюрері Клейнге, машинаны тоқтатуға бұйырды. Көлік оның алдында тоқтағанда, Кубиш машинаға танкке қарсы гранатаны (портфелде жасырылған) лақтырды; ол лақтыруын дұрыс есептемеді. Граната машинаның ішіне емес, артқы дөңгелегіне тиді. Бірақ, граната жарылғанда Гейдрих ауыр жарақат алды, оның сынықтары оң артқы крылоны тесіп, машина төсемінен шыққан сынықтар Гейдрихтің денесіне кіріп, диафрагмасына, көкбауырға және өкпесіне ауыр зақымдар келтірді, сондай-ақ қабырғасы сынды. Кубиш сынықтардан бетіне жеңіл жарақат алды. Кубиш қоршауға шайқалып тұрғанда, Клейн қираған лимузиннен тапаншамен секіріп шықты; Кубиш есін жинап, велосипедіне мініп, трамвайдан төгілген жолаушыларды шашыратып, Colt M1903 тапаншасымен ауаға оқ атқанда педальдеп кетті. Клейн оқ атуға тырысты, бірақ жарылыстан сасқандықтан, дүрыл қауіпсіздендіргішін басып, тапанша істемеді. Гейдрих 4 маусымда алған жарақаттарынан қайтыс болды.

Jozef Gabčík and Jan Kubiš were airlifted along with seven soldiers from Czechoslovakia's army in exile in the United Kingdom and two other groups named Silver A and Silver B (who had different missions) by a Royal Air Force Halifax of No. 138 Squadron into Czechoslovakia at 10 pm on 28 December 1941. In Prague, they contacted several families and anti Nazi organisations who helped them during the preparations for the assassination. On 27 May 1942, Heydrich had planned to meet Hitler in Berlin. German documents suggest that Hitler intended to transfer Heydrich to German occupied France, where the French resistance was gaining ground. Heydrich would have to pass a section where the Dresden Prague road merged with a road to the Troja Bridge. The junction, in the Prague suburb of Libeň, was well suited for the attack because motorists have to slow for a hairpin bend. At 10:30 am, Heydrich proceeded on his daily commute from his home in Panenské Břežany to Prague Castle. Gabčík and Kubiš waited at the tram stop on the curve near Bulovka Hospital in Prague 8 Libeň. As Heydrich's open topped Mercedes Benz arrived, Gabčík tried to shoot Heydrich, but his Sten gun jammed. Heydrich ordered his driver, SS Oberscharführer Klein, to stop the car. As the car braked in front of him, Kubiš threw a modified anti tank grenade (concealed in a briefcase) at the vehicle; he misjudged his throw. Instead of landing inside the car, it landed against the rear wheel. Nonetheless, the bomb severely wounded Heydrich when it detonated, its fragments ripping through the right rear fender and embedding shrapnel from the upholstery of the car into Heydrich, causing serious injuries to his left side, with major damage to his diaphragm, spleen and lung, as well as a fractured rib. Kubiš received a minor wound to his face from the shrapnel. As Kubiš staggered against the railings, Klein leapt out of the shattered limousine with a drawn pistol; Kubiš recovered and jumped on his bicycle and pedaled away, scattering passengers spilling from the tram, by firing in the air with his Colt M1903 pistol. Klein tried to shoot at him but dazed by the explosion, pressed the magazine release catch and the gun jammed. Heydrich died of his injuries on 4 June.

Парашютшілерді ұстауға тырысу

Кубиш пен оның тобы 18 маусымда Прагадағы Ресслова көшесіндегі Святой Кирилл мен Мефодий шіркеуінде табылған. Алты сағатқа созылған қанды шайқаста Кубиш гранатадан ауыр жарақат алып, есінен танып қалды. Ол ауруханаға жеткізілгеннен кейін жараларынан көп ұзамай қайтыс болды. Кейіннен, кем дегенде бір қылмыскерді тірі ұстауға жауапты неміс детективі Хайнц Паннвиц былай мәлімдеді:

Ол өзіне у қолдануға тырысқан, бірақ оны істеуге үлкермес бұрын есінен таныпты. Ол дереу ауруханаға жеткізілгенімен, дәрігерлердің оны құтқаруға жасаған барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол жиырма минут ішінде қайтыс болды. Басқа парашютистер СС-пен қосымша төрт сағаттық шайқастан кейін тұтқындалудан қашу үшін өз-өзіне қол жұмсады. Нацистер Ян Кубиштің 24 туысын және жақын туыстарын жазалау ретінде Маутхаузен концлагерінде өлтірді: оның әкесі, толық және жартылай бауырлары, олардың жұбайлары, туыстары, тәтелері мен ағалары.

Тану

Өзінің сәтті миссиясынан кейін көп ұзамай Кубиш (Габчик сияқты) екінші лейтенант шеніне көтерілді. Чехословакия азат етілгеннен кейін ол штаб капитаны шеніне дейін көтерілді. 2002 жылы Гейдрихтің өлтірілуінің 60 жылдығы тойланған кезде Кубиш тағы да полковник шеніне көтерілді. 1939 жылғы Чехословакия әскери кресі және Croix de Guerre (екеуін де 1940 жылы алған) ордендерінен басқа, Кубиш қайтыс болғаннан кейін Чехословакия армиясының естелік медалімен, F, GB (1944), тағы екі Чехословакия әскери кресімен (1942, 1945), Ерен жүріс-тұрысы үшін корольдің мақтау қағазымен (1947), Чехословакияның бостандық орденімен (1949), 1-ші дәрежелі «Жеңіс үшін» Ақ Арлан әскери орденімен (1968), Милан Растислав Штефаник орденімен (1992) және Чехия Республикасы Қорғаныс министрінің қорғаныс кресімен (2008) марапатталды. 2013 жылы (Кубиштің туғанына 100 жыл толуына орай) Ян Кубиш дүниеге келген үйінде шағын мемориалдық музей ашылды. 2010 жылдан бері Гейдрихтің өлтірілуіне қатысқан барлық батырларға арналған Ұлттық мемориалдық музей Прагадағы Святой Кирилл мен Мефодий соборының криптасында орналасқан. «Антропоид» фильмінің шығуымен бірге, науқандаушылар Кубиш пен Габчиктің денелерін анықтап, Прагадағы Ďáblice зиратындағы жаппай қабірден шығарып, «нацистік қарсылықтың батырларына» лайықты құрметпен жерлеуді талап етті. Ян Кубиш пен Йозеф Габчикке арналған ескерткіш тасты Google Maps-те Игтфилдтегі (W9VR+FJ Whitchurch) баптист шіркеуінің аумағында табуға болады.