Кіріспе

Канаданың түзеу қызметі (КТҚ;), сондай-ақ Канаданың түзеу қызметі немесе Corrections Canada деп те аталады, ол екі жыл немесе одан көп мерзімге сотталған қылмыстық құқық бұзушыларды қамауға алу және оңалтуға жауапты Канаданың федералдық мемлекеттік агенттігі болып табылады. Агенттіктің бас кеңсесі Онтарио провинциясының Оттава қаласында орналасқан. КТҚ 1979 жылдың 10 сәуірінде ресми түрде құрылды, сол күні Елизавета II патшайым жаңадан құрылған агенттікке өкілеттік берді және оған өзінің гербін табыс етті. КТҚ комиссарының кандидатурасын Премьер-министр ұсынады және оны Үкіметтің қаулысы бекітеді. Бұл тағайындалған лауазым тікелей Қоғамдық қауіпсіздік, демократиялық институттар және үкіметаралық қатынастар министріне бағынышты және Парламент арқылы қоғам алдында жауапты болады. Қазіргі КТҚ комиссары – Энн Келли, ол 2018 жылдың ақпан айында Дон Хед зейнеткерлікке шығар алдында аға комиссар қызметін атқарған.

Таңба

Федералдық идентификация бағдарламасымен белгіленген жалпы идентификаторларды пайдаланудан өзге, ҚХС құқық қорғау, қауіпсіздік немесе реттеу функцияларын атқаратын бірнеше федералдық ведомстволардың бірі болып табылады, оларға геральдикалық символдар берілген. Белгі (төменде сипатталған) 2009 жылдың 15 қазанында Канаданың Геральдикалық органымен ресми түрде бекітілді. Шам – білім, таным және үміттің символы, ал кілт – түрме жазасын толық аяқтағаннан кейін есіктің ашылуын көрсетеді. Девиздің мағынасы – «болашақты бағындыру». 2009 жылы ҚХС-қа ту берілді; ол ақ түсті фонда геральдикалық белгіден және кантон ішіндегі Канада туынан тұрады. Жоғары лауазымды шенеуніктерге де Канаданың Геральдикалық органы ерекше белгілер берді.

Алғашқы жылдар

1780 жылдары Филадельфиялық квакерлер жаза орындау жүйесін әзірлегеннен кейін, өкініш, еңбек және діни ой-толғаныс тұжырымдары Солтүстік Америкада ғана емес, сонымен қатар Еуропа, Оңтүстік Америка және Азиядағы түрмелердің жобалануы мен жұмыс істеуіне әсер етті. Нью-Йорктегі Оберн түрмесінде жасалған «Оберн жүйесі» Филадельфиялық үлгідегі жаза мерзімін қабылдады, бірақ қылмыскерлерді түзетуге жұмыс пен оқыту көмектеседі деген сеніммен тұтқындардың еңбегін қосты. Оберн жүйесіне негізделген Кингстон түрмесі 1835 жылы салынды. Бастапқыда провинциялық түрме ретінде жұмыс істеген бұл түрме 1867 жылы Британдық Солтүстік Америка заңы қабылданғаннан кейін федералдық юрисдикцияға бағынды. 1938 жылы жарияланған Аршамбо баяндамасында Канада түрмелері үшін ауқымды өзгерістер ұсынылды, қылмыстың алдын алу және тұтқындарды қайта оқытуға баса назар аударылды. Комиссия «қатаң, бірақ гуманистік тәртіпті және тұтқындардың түзету мен оңалтуын» қамтамасыз ету үшін жазалау ережелерін толығымен қайта қарауды ұсынды. Комиссия ұсынған ұсыныстар Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты бірден іске асырылмаса да, баяндаманың көп бөлігі әлі де маңызды болып табылады. Шартты түрде босату жазаны жеңілдетуге немесе күшін жоюға бағытталмағанын айта отырып, комитет шартты түрде босатуды ынталандырды:
<blockquote>Шартты түрде босату – қылмыс жасағаны үшін айыпталған және осыған байланысты түрмеде жазасын өтеуде отырған адамның түзетуі мен оңалтуындағы логикалық қадам болып табылатын, жақсы танылған процедура. Бұл мекемедегі қатаң қамау мен қоғамдағы толық еркіндік арасындағы кезеңдік кезең (Фаутекс 1956, 51).</blockquote> Канада орденін жасаған геральдика саласындағы сарапшы Карл Локнан Канаданың түзеу қызметінің жаңа гербін жасауға шарт жасады. Локнан осы жобаның философиялық негізін көрсететін зерттеу құжатын ұсынды: 1978 жылдың 21 желтоқсанында комиссар Дональд Р. Йеоманс таңдалған жобаны бекітті. 1979 жылдың басында Бас прокурор Жан-Жак Бле патшаның келісімін алу үшін гербті генерал-губернаторға жіберді (Бле, 1979 жылдың 29 наурызы). 10 сәуірде Елизавета II жаңа гербке Корольдік келісім берді (Жоли де Лотбиньер, 1979 жылдың 20 сәуірі).

Заң шығару құзыреті

Қызмет орталығының (CSC) жұмысы түзеу және шартты түрде босату туралы заң мен түзеу және шартты түрде босату ережелеріне сәйкес федералды заңмен реттеледі. Бұған қоса, заң комиссардың басшылығымен дискрециялық өкілеттік беруді көздейді. Дегенмен, комиссардың барлық директивалары Құқықтар мен бостандықтар жарғысының және түзеу және шартты түрде босату туралы заңның шеңберінде болуы тиіс. Correctional Service Canada тек Канадада сотталған және сот тарапынан 24 ай (екі жыл) немесе одан ұзақ мерзімге жаза алған қылмыскерлерге қатысты құзыреттілікке ие.

Құқық бұзушылардың қауіпсіздік жіктемесі

Канаданың түзеу қызметі үш деңгейдегі қауіпсіздікті қамтамасыз етеді: ең жоғары, орташа және ең төменгі. Іс жүргізуді мекемелердегі шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкерлер (ШБҚ) мекеме ішінде, ал қоғамдастықта – қоғамдық шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкерлер жүзеге асырады. Канаданың Шартты түрде босату жөніндегі кеңесі сот тағайындаған жаза мерзімінде, қылмыскерге шартты түрде босатылған жағдайда қоғамда өмір сүруге рұқсат берілген кезде, еркіндік туралы шешімдер қабылдауда толық жауапкершілікке ие. Сот қылмыскерді екі (2) жыл немесе одан да көп мерзімге соттаса, ол Канаданың түзеу қызметінің қарауына өтеді. Мекемелік шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкер қылмыскердің қылмыстық есімдерін жан-жақты бағалап, «қылмыскердің қауіпсіздік деңгейін анықтау туралы есеп» және «түзету жоспарын» жасайды. Осы түзету жоспары бойынша сот тағайындаған жаза мерзімі бойына қылмыскерге баға беріледі. Қылмыскерлерді қоғамға қайта оралуға дайындау – Канаданың түзеу қызметі үшін маңызды міндет. Соңғы жылдары түрмелердің толып кетуі және қылмыскерлерді оңалту қызметтерінің қысқартылуы салдарынан бұл дайындық қиындады. Бұл қылмыскерлерді бақылайтын шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкерлердің жұмысы ауырлап, азайған ресурстармен жұмыс істеуге мәжбүр етті. Бұл мәселе өте маңызды болғандықтан, Канаданың түзеу қызметі Полицияның интеграцияланған шартты түрде босату бастамасын (IPPI) әзірледі. Бұл бағдарлама сонымен қатар «Қоғамдық түзеу мекемелерінің байланыс қызметкері» (ҚТБҚ) бағдарламасы ретінде танымал. IPPI 2006-2007 жылдары Канаданың 16 аймағында жұмыс істеу үшін қаржыландырылды. Бұл бағдарлама полиция қызметкерлерін Канаданың түзеу қызметі кеңселерiне орналастырады, олар шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкерлердің жұмысына көмектеседі. Полиция қызметкерлері қоғамдық қауіпсіздікті арттыру мақсатында, қоғамға қайта бейімделу кезеңіндегі аса қауіпті қылмыскерлермен жұмыс істейді. Жоғары тәуекел топтарына жататын бұрынғы сотталғандар қоғамға қайта оралу кезінде көптеген қиындықтарға тап болады, олар жеке, бюрократиялық немесе құқықтық сипатта болуы мүмкін. Көптегендер қылмыс жасаған аудандарына оралып, топтық өмірдің, қылмыстық байланыстардың және есірткіге тәуелділіктің құлқына ілеседі. Осыған байланысты зерттеулер көрсеткендей, қылмыскерлердің үштен екісі босатылғаннан кейін үш жыл ішінде қайтадан ұсталған. Осы статистика IPPI бағдарламасын ең жоғары тәуекел топтарына жататын шартты түрде босатылғандарға, босатылғаннан кейінгі алғашқы айларда және қылмыстың ең жоғары деңгейі тіркелген аймақтарға ерекше назар аударуға итермеледі. IPPI басқаша тәсіл қажеттігін түсінді және шартты түрде босатуды қамтамасыз ететін қызметкерлердің тікелей қатысуын арттыруға ұмтылды, бұл бұрынғы сотталғандардың нақты өмірге сәтті бейімделуіне әкелді.

Қызметкерлер

Қызметкерлердің көпшілігі азаматтық киімде жұмыс істейді, оның ішінде шартты түрде босатылғандарды қадағалаушылары, бағдарлама жетекшілері, психологтар, қызметкерлерді оқыту офицерлері, бағалау және араласу менеджерлері, қауіпсіздік ақпараттық қызмет офицерлері, көмекші/орынбасар бақылаушылар және мекеменің басшысы, "бақылаушы" деп аталады. Канаданың әр аймағында "Аймақтық орынбасар комиссары" бар, ол тікелей Канаданың түзеу қызметі комиссарына есеп береді, ол Ұлттық астана аймағында (Оттава, Онтарио) орналасқан. Федералдық қамау орындарында жұмыс істейтін қызметкерлер Түзеу және шартты түрде босату туралы заңның 10-бабына сәйкес федералдық бейбітшілік офицерлері болып тағайындалады.

Түзеу мекемелерінің киімдес қызметкерлері

Түзету қызметкері – Канада мемлекеттік қызметіндегі қызметкер. CSC-нің барлық түзету қызметкерлері форма киеді және Түзету және шартты түрде босату туралы заңның 10-бабына сәйкес федералды бейбітшілік сақшысы болып тағайындалады. CSC-дегі лауазымдық тізбек 1-дәрежелі түзету қызметкерінен (CX 01), сондай-ақ COI ретінде танылады. Бұл қызметкерлер мекемедегі қауіпсіздік функцияларына жауапты, оның ішінде патрульдеу, қауіпсіздік бекеттерінде кезекшілік, алғашқы ден қою және сүйемелдеу. 2-дәрежелі түзету қызметкері (CX 02) немесе COII, әдетте, тұрғын бөлімдер, байланыс немесе келулер сияқты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істейтін тәжірибелі қызметкерді қажет ететін қызметтерге тағайындалады. Федералды сотталған әйелдерге (FSW) арнайы тағайындалған түзету қызметкерлері «Негізгі жұмыскерлер» деп аталады және COII дәрежесінде басталады. COII, COI-ге ешқандай бақылаушылық қызмет атқармайды, бірақ өз секторларындағы қызметкерлерді үйлестіру үшін қолданылады. Қызметкерлер бақылаушылық лауазымға көшкеннен кейін, ол Кадрларды даярлау офицерінен (CX 03, бұрынғысы Түзету қадағалаушысы) басталады, форманың түсі теңіз көгінен ақ көк түске ауысады. Түзету менеджері (CX 04) немесе CM – мекеменің қадағалаушысы, және тарихи тұрғыдан «кілттерді сақтаушы» немесе қысқаша «сақтаушы» деп аталды. Барлық лауазымдық белгілер форманың иық белдеулеріне бекітілген иық эполеттері түрінде немесе қазіргі оқудан өтіп жатқан офицер-жаңадан келгендер үшін «ЖАҢА КЕЛГЕН» деген сөз түрінде немесе 1, 2, 3 немесе 4 алтын сызықтар түрінде тағылады. CSC-де түзету қызметкерлерінің лауазымынан басқа қызметкерлерге де форма беріледі. Жоғары лауазым (эполеттер түрінде тағылады және әдетте тек формада ғана болады) келесідей: Комиссар: тәж, қиылысқан кілт пен отшатырдың үстінде, төменде төрт мұнара бейнеленген. Бас комиссар: тәж, жоғарыда қиылысқан кілт пен отшатыр, төменде үш мұнара бейнеленген. Көмекші комиссар: жоғарыдағыдай, бірақ екі мұнарасы бар. Аймақтық бас комиссар: жоғарыдағыдай, бір мұнарасы бар. 1-дәрежелі түзету қызметкері, 2-дәрежелі түзету қызметкері және Кадрларды даярлау офицері лауазымындағы біркелкі киім киетін түзету қызметкерлері кәсіби одаққа біріккен және Канаданың түзету қызметкерлерінің кәсіби одағының (UCCO) мүшелері болып табылады. Формалар жоғарыда көрсетілгендей бірдей лауазымды көрсетеді. Әрбір мекемеде Канада мен халықаралық деңгейдегі ресми шараларда қызмет көрсететін Салтанатты бөлім бар. Мұндай шараларға жергілікті және салтанатты шерулер, жерлеу рәсімдері, жаңадан келгендердің бітіру салтанаты және ұлттық және халықаралық еске алу шаралары жатады. Салтанатты бөлім Құрмет сақшысынан, CSC қауымдық құбырлар мен барабандар оркестрінен және Салтанатты сақшыдан тұрады. Өз қызметі арқылы Бөлім түзету қызметкерлері, шартты түрде босатудан босату қызметкерлері және басқа да қызметкерлері үшін қоғамдық беделге айналады, олар канадалықтар үшін қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Салтанатты лауазымдық тізбек келесідей, әдетте форманың киім-кешегі мен туникасындағы эполеттер түрінде тағылады. Ұлттық салтанатты командир: үш жұлдыз (пип), ортасында қиылысқан кілт пен отшатыр бейнеленген. Ұлттық командалық бас сержант: оң жақ жеңінде Корольдік тәжді бейнелейтін, қиылысқан кілт пен отшатырдың үстінде орналасқан және лавр гүлшоғырымен қоршалған. Туниканың оң иық белдеуінен сол жақ жамбасқа дейін киілетін қызыл иық белдеуі. Аймақтық салтанатты командир: үш пип. Аймақтық бас сержант: оң жақ жеңінде Тюдор тәжді, қиылысқан кілт пен отшатырды, лавр гүлшоғырымен қоршалған бейнелейтін лауазым. Оң иықтың үстіне киілетін қызыл белдеу, оң жақ эполет пен туниканың жағасының астына орналасады. Мекеменің отряд жетекшісі: екі пип. Мекеменің отряды (2-ші басшы): бір пип.

Түрмедегі еңбек және жұмыспен қамту бағдарламалары

Канаданың түзеу жүйесінің алғашқы жылдары түрме еңбегін жазалау түрі ретінде пайдаланған, сонымен қатар ол түрменің өзінің жұмыс істеуі үшін маңызды элементтердің бірі болды. Бұдан әрі, түрме индустриясы "адамдарды түзетуге арналған" жаза ретінде қарастырылды. Шамамен жүз жыл өткен соң, бұл индустрия "қайта оңалту процесінің" маңызды бөлігі деп есептелді, бұл құндылық CSC үшін үнемі маңыздырақ бола түсті. 1950 жылдарға қарай түрме еңбегіне назар аудару жазалау түрі ретіндегі рөлінен ауысып, қылмыскерлерді қайта оңалтудың ажырамас бөлігіне айналды, осылайша халықтың қауіпсіздігі арта түсті. 1980 жылы CSC CORCAN бағдарламасын іске қосты, ол тұтқындарды жұмыс дағдыларымен қамтамасыз ету арқылы оларды қайта оңалтуға бағытталған, олар босатылғаннан кейін жұмыс табуға мүмкіндік алады, соның салдарынан рецидивтің алдын алуға көмектеседі. CORCAN мемлекеттік, жеке және коммерциялық емес ұйымдармен серіктестік арқылы жұмыс істейді, олар тұтқындарға өндіріс, тоқыма, құрылыс және қызмет көрсету сияқты салаларда жұмыс ұсынады, олар үшін еңбекақы төленеді. 2013 жылы Харпер үкіметі CORCAN бағдарламасына қатысушы тұтқындардың жалақысын 30%-ға төмендетуге әкелетін жатақ және тамақ ақысын енгізді. CORCAN бағдарламасы мағыналы жұмыс және оқу мүмкіндіктерін ұсынбағаны үшін сынға ұшырады, себебі тұтқындарға қолжетімді көптеген жұмыс орындары кір жуу, тоқыма және өңдеу сияқты қазіргі еңбек нарығының қажеттіліктеріне тікелей қатысы жоқ салаларда орналасқан. Бұл әсіресе әйелдерге қатысты, оларға гендерлік рөлге сәйкес жұмыс беріледі, бұл оларға босатылғаннан кейін еңбек нарығында сатуға болатын біліктіліктерді аз қалдырады. Көптеген афроамерикандық тұтқындар CORCAN жұмыстарына жұмысқа орналасу кезінде кемсітушілікке ұшырағанын хабарлады, сондай-ақ афроамерикандық тұтқындар атқаратын жұмысы үшін төменгі жалақы алуы мүмкін.

Азаматтардың консультативтік комитеттері

Түзету және шартты түрде босату ережелерінің 7-тарауына сәйкес және Комиссардың CD 023 нұсқауларымен, әрбір мекеме мен шартты түрде босату кеңсесі "Канаданың түзеу қызметінің қызметкерлерімен, халықпен және сотталғандармен белсенді өзара әрекеттесу арқылы, бейтарап кеңес пен ұсынымдар беру арқылы қоғамдық қауіпсіздікке үлес қосуға міндетті Азаматтардың кеңесші комитетін (CAC) құруы тиіс, соның арқасында түзеу процесінің сапасын арттыруға көмектеседі". Әрбір мекеме мен шартты түрде босату кеңсесі түзету операциялары, бағдарламалар, саясат және жоспарлар бойынша ҚКК-мен кеңесетін "жергілікті комитет" құрады. Олар өз кезегінде аймақтық комитеттерге (Атлантика, Квебек, Онтарио, Дала және Тынық мұхиты) қатысып, аймақ бойынша бастамаларды үйлестіреді. Ұлттық басқару комитетіне бес АӨК аймақтық төрағалары және Ұлттық төраға кіреді, олар комитеттер мен ҚКК бас кеңсесі арасында байланыс орнатуға, жергілікті, аймақтық және ұлттық деңгейдегі ҚКК саясатын және іс-қимылдарын бақылауға және қарауға, сондай-ақ барлық комитеттер үшін біртұтас стратегияны қабылдауға жауапты. Барлық CAC мүшелері заң бойынша, олар бекітілгеннен кейін, өздеріне қарасты мекеме немесе шартты түрде босату кеңсесінің барлық бөлімдеріне қол жеткізуге, ұйым ішіндегі барлық қызметкерлермен және сотталғандармен немесе шартты түрде босатылғандармен сөйлесуге, сондай-ақ сотталғанның келісімімен тыңдауларға қатысуға құқылы. Бұл өкілеттіктер олардың өтінімдері мен ҚКК Ұлттық бас кеңсесінен бекітілген қауіпсіздік рұқсаттарынан кейін мүшелерге беріледі.

Сын-пікірлер мен даулар

2003 жылы ҚКК квота жүйесі бойынша кейбір тұтқындарды босату саясаты үшін сынға ілікті. Бұрынғы прокурор және Канада Полиция Ассоциациясының атқарушы директоры, қазір Онтарионың Бас Прокуратурасының Қылмыс Құрбандарына арналған арнайы кеңесшісі Скотт Ньюарк, Канаданың түзеу қызметі бақылаудан шығып кеткенін және «Канадтықтардың ашулануына толық негіз бар деп ойлаймын» деді. Ньюарк «Қайта интеграциялау жобасы» деп аталатын іс-шара аясында түрмедегі қылмыскерлерді көбірек босатуға күш салынып жатқанын айтты. Бұл саясат сотталғандарды түрмеде ұстауға қарағанда арзан болғанымен, Ньюарк кеңсесі сотталғандар босату квотасын орындау үшін түрмеден шығарылып жатыр деп мәлімдеді. Ньюарк бұны растайтын құжаттарға ие екенін, оның ішінде меморандумдар, хаттамалар және құпия хат алмасулар бар екенін, сондай-ақ ішкі меморандумда «мекемелер мен қоғам арасында 50/50 үлесті бөлу мақсатын» қою туралы айтылғанын жеткізді. Құжаттар жазылған кезде ҚКК-ге жауапты болған Бас Солиситор Лоренс МакАулей квоталар болмағанын жоққа шығарып, былай деді: «Ешқандай квота жоқ. Егер біреу квота туралы ойласа, ол министрмен кеңеспеген». Алайда, осы сұхбаттан кейін көп ұзамай МакАулей отставкаға кетіп, Уэйн Истер Бас Солиситор лауазымын иеленді. Ішкі тексеру барысында шартты түрде босатылғандарды қадағалаушы инспекторлардың жұмысы ауыр екені анықталды. Кәсіподақ өкілінің айтуынша, кейбір инспекторлар, әсіресе қалаларда, ұсынылған 18 іс орнына 40 немесе одан да көп іспен жүктелген, нәтижесінде, жұмыс берушілермен, үй иелерімен, көршілермен және басқа да туыстармен сөйлесу сияқты маңызды қосымша тексерулерді жүргізе алмайды. Полиция қызметкерлері де шартты түрде босатылғандар ұсталғаннан кейін, олардың бірден қайта босатылатынына шағымданып арызданған. Шартты түрде босатылғандарды іздеу тобының мүшесі Грег Салливан офицері ҚКК-ні сынға алып, «Бұл өте көңіл көншітпейді, әсіресе бірнеше рет босатылған зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлерді көргенде, біз оларды сегіз айдың ішінде екі-үш рет ұстадық» деді.