Кіріспе

Ежелгі Сократ мектебі

Б.з.б. 4 ғасырда гүлденген Мегара философия мектебін Сократтың шәкірттерінің бірі – Мегаралық Евклид құрды. Оның этикалық ұстанымдары Сократтан тараған, тек бір ғана жақсылықты мойындаған, және бұл, көрінетін нәрсе, бірлік туралы Элеялық іліммен үйлесім тапқан. Евклидтің кейбір ізбасарлары логиканы осыншалықты дамытты, олар Диалектикалық мектеп деп белгіленген жеке мектепке айналды. Олардың модальдық логика, логикалық байланыстар және мәлімдемелік логика салаларындағы еңбектері ежелгі логиканың қалыптасуында маңызды рөл атқарды.

Тарих

Мегариялық философия мектебін б.з.б. 5 ғасырдың соңында Сократтың шәкірттерінің бірі болған Мегаралық Евклид құрды. Оның Мегарадағы мектеп басшысы болған ізбасарлары Ичтияс (б.з.б. 4-ғасырдың ортасы) және Стилпо (б.з.б. 4-ғасырдың соңы) болды. Дегенмен, Мегария мектебі нақты институт болған жоқ, ол географиялық шығу тегінің сипаттамасы болды, мысалы, экономикадағы австриялық мектеп сияқты. Сондай-ақ, оның біртұтас философиялық ұстанымы болған жоқ. Бұл мектептің философтары алдымен мегариялықтар деп, кейін эристикалықтар, содан кейін диалектиктер деп аталды, бірақ бұл атаулар Мегария мектебінен бөлініп шыққан топтарды білдірген болуы мүмкін. Ихтиястан басқа, Евклидтің ең маңызды шәкірттері Милеттік Евбулид және Тюрийлік Клиномах болды. Логика мен диалектикаға ерекше мән берген жеке диалектикалық мектеп Клиномах тұсында құрылған сияқты, және Клиномах "ұйғарымдар мен предикаттар туралы алғаш жазған адам" деп есептеледі. Оның шәкірті Евбулид, атақты парадокстарды қолдануымен және Филон Диалектикпен пікір таластыруымен белгілі болды. Стоик логикасының дамуына ең үлкен әсерді диалектиктер – Диодор және Филон тигізген болуы мүмкін, ал Зенон Стилподан моральдық ілімдерін үйренген, бірақ Стилпо да "әдерестер мен софистиканы ойлап табуда" шебер болды. Евклид бойынша, жақсылықтың қарама-қарсысы болмайды. Бұл тақырып Сократқа тән; маңыздысы – адамгершілік жақсылық және жақсы адамның оған ұмтылуы. Стилпо Элеатикалық бейімділікті жалғастырды, қатаң монизмді тұжырымдап, барлық өзгерістер мен қозғалысты жоққа шығарды, сондай-ақ Платонның идеялар теориясын қабылдамады. Этикада Стилпо басқа сократиялық мектептің – циниктер іліміне жақындап, еркіндікке, өзін-өзі бақылауға және өзін-өзі қамтамасыз етуге үйретті. Диалектиктер логикалық жұмбақтар мен парадокстарды зерттеуден басқа, модальдық логиканы қайта қарастырып, шартты мәлімдемелердің мәні туралы маңызды пікірталас бастады. Бұл Диодор Кронос пен Филон Диалектиктің еңбегі, олар туралы толық мәліметтер бізге белгілі. Логиканың дамуында диалектикалық мектеп маңызды рөл атқарды, ол стоик логикасының маңызды алғышарты болды.