Батыс Германия Конституциялық Ассамблеясы: Бонн қаласындағы Парламенттік Кеңес

Кіріспе

Батыс Германияның Бонн қаласындағы құрылтай жиналысы – Парламенттік кеңес (Parlamentarischer Rat) – 1949 жылдың 23 мамырында жарияланған Германия Федеративтік Республикасының Негізгі Заңы, яғни Батыс Германияның конституциясын әзірлеген және қабылдаған орган.

Жинақтау

Кеңес Германияның он бір штатының министр-президенттері тарапынан үш батыс одақтас оккупациялық аймақта құрылып, 1948 жылдың 1 қыркүйегінде ашылды. Оның құрамына Ландтаг парламенттері осы мақсат үшін арнайы таңдаған 70 мемлекеттік делегат кірді (соның ішінде Батыс Берлиннің бес дауыс беру құқығы жоқ өкілі), олардың көпшілігі штат министрлері, үкімет қызметкерлері немесе заң ғалымдары болды. Депутаттар тамыз айында өткен конституциялық Герренхиемзе конвенциясында дайындалған құжат жобасына сүйене алды. Кеңесті ресми түрде Солтүстік Рейн-Вестфалия министр-президенті Карл Арнольд қабылдады. Екінші сөз сөйлеген – Гессен министр-президенті Кристиан Сток, Федеративтік штаттардың Министрлер кеңесінің ағымдағы төрағасы. Ашылу салтанаты Бондағы Кениг мұражайының үлкен залында өтті, бұл Батыс Германияның «уақытша» астанасы ретінде қарастырылды. Министр-президенттер 1948 жылдың 11 қазанында Дюссельдорфта өткен конвенцияда Бонн қаласын (Франкфурт орнына) орналастыруға шешім қабылдады. Ассамблея Кёльн қаласының бұрынғы мэрі, христиан-демократиялық саясаткер Конрад Аденауэрді президенттік лауазымға сайлады. Парламенттік Кеңестің тұрақты сессиялары жақын орналасқан Педагогикалық академия ғимаратында өтті. Христиан-демократиялық одақтың (ХДО) делегаттары Бавариядағы Христиан-әлеуметтік одақ (ХСО) әріптестерімен бірігіп, фракция құрды, сондай-ақ либералды еркін демократиялық партия (ЭДП) Гессендегі Либералды-демократиялық партиямен және Вюртемберг-Баден мен Вюртемберг-Хоэнцоллерндегі Демократиялық халық партиясымен (ДХП) бірікті. 65 дауыс беру құқығы бар мүшелердің ішінде 27 христиан-демократ, 27 социал-демократ (СДП), Карло Шмид басшылығымен және 5 либерал, Теодор Хьюс басшылығымен болды. Бұған қоса, Коммунистік партия, Германия партиясы және Орталық партия әрқайсысы екі делегаттан жіберді. 65 делегаттың төртеуі әйелдер болды: Элизабет Зельберт (СДП), Фридерика Надиг (СДП), Хелен Вебер (ХДО) және Хелен Вессель (Орталық партия). СДП депутаты Пол Лёбе 1925 жылдан 1932 жылға дейін Рейхстаг парламентінің президенті қызметін атқарды, содан кейін оны Герман Геринг алмастырды.

The Council was implemented by the minister presidents of the eleven states of Germany within the three Western Allied occupation zones and inaugurated on 1 September 1948. It included 70 state delegates selected by the Landtag parliaments specifically for this purpose (including five non voting representatives of West Berlin), many of them state ministers, government officials or legal academics. The deputies could rely on a draft document prepared by the constitutional Herrenchiemsee convention held in August. The Council was officially opened by North Rhine Westphalia minister president Karl Arnold as host. The second speaker was Hessian minister president Christian Stock as current head of the Ministerial Conference of the Federal States. The site of the opening ceremony was at the great hall of the Museum Koenig in Bonn, a preliminary decision in view of the "provisional" capital of a West German state, which the minister presidents at a convention in Düsseldorf on 11 October 1948 decided to locate in Bonn (instead of Frankfurt). The assembly elected the Christian Democratic politician Konrad Adenauer, former mayor of Cologne, its president. The regular sessions of the Parliamentary Council were held at the nearby Pedagogical Academy building. The delegates of the Christian Democratic Union (CDU) already formed a united faction with their Christian Social (CSU) colleagues from Bavaria, as did the liberal Free Democratic Party (FDP) together with the Hessian Liberal Democratic Party and the Democratic People's Party (DVP) from Württemberg Baden and Württemberg Hohenzollern. The 65 voting members included 27 Christian Democrats, 27 Social Democrats (SPD) led by Carlo Schmid, and five Liberals under Theodor Heuss. In addition, the Communist Party, the German Party and the Centre Party each sent two delegates. Four of the 65 delegates were women: Elisabeth Selbert (SPD), Friederike Nadig (SPD), Helene Weber (CDU) and Helene Wessel (Centre). The SPD deputy Paul Löbe had served as President of the Reichstag parliament from 1925 until 1932, when he was succeeded by Hermann Göring.

Іс жүргізу

Кеңестің басты мақсаты – Германия үшін жаңа конституция дайындау болды, осы арқылы Веймар Республикасының сәтсіздігінен және нацизмнің өрлеуінен сабақ алып, тұрақты демократия, әл-ауқат және құқықтық мемлекет (Rechtsstaat) қағидаларына негізделген федеративтік мемлекет құру еді. Жобада адамның қадір-қасиеті бұзылмас деп жарияланды, және оны құрметтеу мен қорғау – барлық мемлекеттік биліктің міндеті екендігі айтылды. Бұл негізгі қағидалар «мәңгілік ереже» арқылы өзгертілмейтін болып нақты бекітілді. Оны темір қоршаудың ар жағындағы жаңадан құрылған халық республикаларынан ерекшелеу үшін, жоба конституциямен байланысты парламенттік жүйе мен биліктердің бөлінуіне баса мән берді. Оған негізгі құқықтар хартасы және сотқа жүгіну құқығы енгізілді. Канцлер, үкімет басшысы ретінде, саясаттың негізгі бағыттарын белгілеуге уәкілдік алды, ал Германия Президентінің мемлекет басшысы ретіндегі өкілеттіктері шектелді. Бұрынғы Рейхстагтағы деструктивті ұсыныстардың салдарынан, жобада конструктивті сенімсіздік дауысы енгізілді, онда канцлер Бундестаг парламентімен тек болашақ үміткер көпшіліктің қолдауына ие болған жағдайда ғана қызметтен алынуы мүмкін еді. «Қайтысқа дайын демократия» (Streitbare Demokratie) тұжырымы Федеративтік Конституциялық сотты тәуелсіз сот органы ретінде құруды да қамтыды. Оның кіріспесінде Германияның біртүтастығына қол жеткізу міндеті көрсетілді, ал жобада «Германияның басқа бөліктерінің» қосылуы көзделді, бұл 1957 жылы бұрынғы Саар протекторатының қосылуына және 1990 жылы Германияның қайта бірігуіне қатысты қолданылды. Батыс Одақтастары Берлиннің ерекше мәртебесін қадағалады, сондықтан Батыс Берлиннен Бундестаг депутаттары дауыс беруге құқылы болған жоқ. Кеңес жаңа конституцияны 1949 жылдың 8 мамырында 53 дауыспен қабылдады, 12 дауыс қарсы болды. Коммунистік партия, Германия партиясы және Орталық партияның делегаттары, сондай-ақ ХСС-тың сегіз өкілінің алтауы қарсы дауыс берді. Бұдан бөлек, кеңес 1949 жылғы алғашқы Бундестаг сайлауы үшін Сайлау заңын («Wahlgesetz») әзірледі (кейіннен ол «Bundeswahlgesetz» заңымен алмастырылды). Жоба 12 мамырда үш Батыс Жоғарғы Бас қолбасшыларымен бекітілді, сондай-ақ Бавария Ландтагынан басқа, федерализм қағидасын жеткілікті деңгейде іске асырмағаны үшін, мемлекеттік парламенттердің үштен екісінің келісімі заңға енгізу үшін жеткілікті екенін біле отырып, мақұлдады. Негізгі заң 23 мамырда ресми түрде қол қойылып, жарияланды. Парламенттік Кеңес өзінің мақсатын орындағаннан кейін, яғни 1949 жылғы федералды сайлауға дайындық мақсатында алғашқы Сайлау заңын ратификациялап, қабылдағаннан кейін таратылды, бұл, басқалармен қатар, Негізгі заң оны аяқталмаған міндет ретінде қалдырды.

The primary purpose of the Council was to prepare a new constitution for Germany, thereby drawing lessons from the failure of the Weimar Republic and the rise of Nazism, in order to re establish a federal state based upon a stable democracy, welfare and the Rechtsstaat (rule of law) maxim. The draft declared human dignity inviolable, and to respect and protect it the duty of all state authority. These basic principles were explicitly declared irreversible by the so called eternity clause. To distinguish it from the newly established People's Republics behind the Iron Curtain, the draft laid stress on a parliamentary system and the separation of powers, all bound to the constitution. It included a charter of fundamental rights and the right of access to courts. The Chancellor as head of government was authorized to draw up the guidelines of policies, while the powers of the President of Germany as head of state were limited. In consequence of the destructive motions in the former Reichstag, the draft implemented the constructive vote of no confidence, whereafter the Chancellor may only be removed from office by the Bundestag parliament if a prospective successor has the support of a majority. The concept of Streitbare Demokratie also included the implementation of the Federal Constitutional Court as an independent judicial body. Its preamble stated the obligation to achieve German unity and the draft also provided for the accession of "other parts of Germany", as it was applied to the joining of the former Saar Protectorate in 1957 and German reunification in 1990. The Western Allies insisted on the special status of Berlin, which is why the Bundestag MPs from West Berlin were not entitled to vote. The Council adopted the new constitution on 8 May 1949, with 53 votes for and 12 votes against, the Communist, German Party and Centre delegates voted against, as did six out of the eight CSU representatives. It also drafted the Election Law ("Wahlgesetz") for the first Bundestag election of 1949 (which was later on replaced by the "Bundeswahlgesetz"). The draft was approved by the three Western Supreme Commanders on May 12, as did the state assemblies—except for the Bavarian Landtag for an assumed insufficient realization of the federalism principle, knowing that the consent of two thirds of the state parliaments were enough for the enactment. The Basic Law was then formally signed and promulgated on May 23. The Parliamentary Council disassembled once it had finished its purpose, i. e. after the ratification and the enactment of the first Election Law in preparation of the 1949 federal election, which among others the Basic Law had left it as a remaining task.