Ән өнері мен қоғамдық құрылым арасындағы байланыс: Кантметрика әдісі

Кіріспе

Кантометрия («ән өлшемдері») – Алан Ломакс және зерттеушілер тобы әлемдік дәстүрлі вокалдық музыка элементтерін (немесе халық әндерін) Джордж Мёрдоктың «Адам қатынастары аймақтық жинақтары» арқылы анықталған әлеуметтік ұйым ерекшеліктерімен байланыстыратын әдіс. Ломакс кантометрияны ән айтуды нормативтік экспрессивті мінез-құлық ретінде зерттеу деп түсіндірді және кантометрия халықтық орындау стилін «жүйелерді сақтайтын құрылым» ретінде көрсетеді, ол күнделікті өмірдегі өзара әрекеттесудің негізгі үлгілерін моделеуге мүмкіндік береді. Кантометрия бойынша жұмысы мәдениетке қатысты адам коммуникациясының түрлі аспектілерін салыстыруға жол ашты, оның ішінде: Хореометрия, Парламетрия, Фонатактика (сөйлеудегі дауысты дыбыстар жиілігін талдау) және Минутаж (тыныспен сөйлеуді зерттеу). Әдеттегі батыс музыкалық сипаттамалық критерийлер – тональность, ритм және гармониядан өзгеше, кантометрия Ломакс және оның командасы лингвистика, отоларингология және дауыс терапиясы мамандарымен кеңесе жасаған 37 стильдік факторды қолданады. Дауыстық стиль факторлары байқаушыларға олардың болуын немесе болмауын бес балдық шкала бойынша оңай бағалауға мүмкіндік беру үшін жасалды. Оларға мыналар кіреді: ән айтудағы топтық ынтымақтастық; оркестрлік ұйымдастыру; кернеулі немесе бос дауыс сапасы; тыныстың жұмсақтығы; қысқа немесе ұзақ фразалар; сырыл (дауыстың кедір-бұдыры, мысалы, Луи Армстронгтың ән айтуымен байланысты); мағыналы сөздерге қарағанда сөз тіркестерінің болуы мен пайыздық үлесі; және мелизм (әшекейлеу), бірнеше мысал келтіруге болады. Кантометрияны кодтау жүйесі бойынша жұмысының бастапқы кезеңдерінде Ломакс музыка стилі мен мәдениет арасындағы қарым-қатынас туралы былай деп жазды: «Оның негізгі диагностикалық белгілері – дауыс сапасы (түс, тембр, қалыпты тональность, шабуыл, мелодиялық әшекейлеу түрі және т.б.) және әннің монодиялық немесе полифониялық болу дәрежесі болып көрінеді. Анықтамалық әлеуметтік-психологиялық факторлар – әлеуметтік ұйымның түрі, эротикалық өмірдің үлгісі және балаларға қатысты көзқарас. Мен өзім дауыс сапасының түпкілікті [диагностикалық] элемент екеніне сенемін. Осы әлеуметтік-психологиялық кешеннен біз музыка стилі деп атайтын әдеттегі музыкалық тәжірибелердің кешені пайда болады».

Cantometrics ("song measurements") is a method developed by Alan Lomax and a team of researchers for relating elements of the world's traditional vocal music (or folk songs) to features of social organization as defined via George Murdock's Human Relations Area Files, resulting in a taxonomy of expressive human communications style. Lomax defined Cantometrics as the study of singing as normative expressive behavior and maintained that Cantometrics reveals folk performance style to be a "systems maintaining framework" which models key patterns of co action in everyday life. His work on Cantometrics gave rise to further comparative studies of aspects of human communication in relation to culture, including: Choreometrics, Parlametrics, Phonotactics (an analysis of vowel frequency in speech), and Minutage (a study of breath management). Instead of the traditional Western musicological descriptive criteria of pitch, rhythm, and harmony, Cantometrics employs 37 style factors developed by Lomax and his team in consultation with specialists in linguistics, otolaryngology and voice therapy. The vocal style factors were designed to be easily rated by observers on a five point scale according to their presence or absence. They include, for example: group cohesion in singing; orchestral organization; tense or relaxed vocal quality; breathiness; short or long phrases; rasp (vocal grating, such as associated, for example with the singing of Louis Armstrong); presence and percentage of vocables versus meaningful words); and melisma (ornamentation), to name a few. In the early stages of his work on the Cantometrics coding system, Lomax wrote of the relationship of musical style to culture:"Its fundamental diagnostic traits appear to be vocal quality (color, timbre, normal pitch, attack, type of melodic ornamentation, etc.) and the degree in which song is normally monodic or polyphonic. The determinative socio psychological factors seem to be . the type of social organization, the pattern of erotic life, and the treatment of children I myself believe that the voice quality is the root [diagnostic] element. From this socio psychological complex there seem to arise a complex of habitual musical practices which we call musical style"

Теорияның тарихы

Ломакс Кантометрия жобасын алғаш рет 1959 жылы ұсынды және өзінің көзқарасын жүзеге асыру үшін Колумбия университетінің антропология факультетімен бірлесіп топтық жобаны бастады. Алғашқы әріптестерінің қатарында музыкатанушы Виктор Грауэр болды, ол Ломакспен бірге Кантометрия компьютерлік кодтау жүйесін жасаған алғашқы серіктес еді. Кейінгі жоба мүшелері ретінде Колумбия университетінің көрнекті антропологы Конрад М. Аренсберг, қолданбалы антропологияның негізін қалаушы; антропологтар Эдвин Эриксон мен Барбара Айрес; және статистик Норман Берковиц кірді. Лабан пішін белгілерінің маманы Ирмгард Бартниефф пен биші және қозғалыс терапевті Форрестин Паулай биді талдау, дене, қол, аяқ қозғалысын карталау және өнер орынының қолданылуын зерттеу үшін Хореометрия қозғалысын кодтау жүйесін құрды. 1968 жылы Ломакс зерттеу тобы «Халық әнінің стилі мен мәдениеті» атты кітап жариялады, онда олар «алғаш рет экспрессивтік және коммуникациялық процестер, бір жағынан, әлеуметтік құрылым мен мәдени үлгілер, екінші жағынан, арасында болжамды және әмбебап байланыстар орнатылды» деді. Кантометрия тобының мүшесі Гидеон Д'Арханжело олардың жұмысын былай сипаттады: Кантометрия тобы 37 бақылау критерийін қолдана отырып, 4000-нан астам әнді талдады – 400-ден астам мәдениеттен алынған 10 шамамен репрезентативтік ән. Олар жасаған әрбір әннің профилі компьютерлік перфокартаға жазылып, Колумбияның бас компьютеріне жүктелді. Биді зерттеудің серіктес жобасы, Хореометрия, 1500-ден астам би қойылымын талдады. Осы зор деректер жиынтығын өңдеуге және оның ішінде жасырылған үлгілерді табуға тек компьютер ғана қабілетті болды. Бағдарламашы Норман Берковиц басқаратын команда, өнер деректерін сұрыптап, бөліп, топтастыру үшін қуатты статистикалық бағдарламалық құралдар жиынтығын жасады. Олардың талдаулары адам өнері стилінің алғашқы таксономиясын және планета бойынша мәдениеттің таралуын көрсететін карталар сериясын тудырды. Бұл зерттеулер Америка ғылым қауымдастығына (1966) ұсынылып, кейіннен «Халық әнінің стилі мен мәдениеті» (1968) атты бірлескен жинақта жарияланды.

Lomax first publicly proposed the Cantometrics project in 1959 and launched a group project in conjunction with the Anthropology Department at Columbia University to implement his vision. Early collaborators included musicologist Victor Grauer, who was the first co creator with Lomax of the Cantometrics computer coding system. Subsequent project members included distinguished Columbia University anthropologist Conrad M. Arensberg, a founder of applied anthropology; anthropologists Edwin Erickson and Barbara Ayres; and statistician Norman Berkowitz. Laban shape notation specialist Irmgard Bartenieff and dancer and movement therapist Forrestine Paulay co created the Choreometrics movement coding system, for analyzing dance, mapping the movement of the torso, hands, feet, and use of performance space. In 1968 Lomax's research team published a book, Folk Song Style and Culture, in which they stated that, "for the first time, predictable and universal relationships have been established between the expressive and communication processes, on the one hand, and social structure and culture pattern, on the other". Gideon D'Arcangelo, a member of the Cantometrics team, described their work this way:Using 37 criteria of observation, the Cantometrics team analyzed over 4,000 songs – around 10 representative songs from over 400 cultures. Each song profile they made was recorded on a computer punch card and loaded onto the Columbia mainframe. A companion study of dance, Choreometrics, produced analyses of over 1,500 dance performances. Only a computer was capable of handling this enormous data set and looking for the patterns hidden within. The team, led by programmer Norman Berkowitz, developed a powerful set of statistically driven software tools to sort, separate, and group the performance data. Their analyses resulted in the first ever taxonomy of human performance style and in a series of maps showing the dis semination of culture across the planet. These were presented to the American Association of Science (1966) and later published in the collaborative volume, Folk Song Style and Culture (1968).

Нәтижелер

Әнді кантометриялық зерттеу ән стилі мен әлеуметтік нормалар арасындағы берік статистикалық байланысты ашты. Алан Ломакс Кантометрия талдауы оның бастапқы гипотезасын толыққанды растады, яғни жыныстық шектеулерге және қатаң жазалауға бейімді қоғамдар дауыстық кернеу деңгейімен байланысты екенін көрсетті. Бірге ән айтуға бейімділік, дыбыстық үйлесімділік және полифониялық ән айту мүмкіндігі әйелдерге қатысты шектеулердің азайғандығымен байланысты болды. Көп дауысты ән айту жыныстардың толықтырып жасайтын қарым-қатынаста болатын қоғамдарда кездеседі. Басқа нәтижелер фраза ұзындығы мен артикуляцияның нақтылығы, әлеуметтік жіктелумен байланысты безендіру деңгейі арасындағы күшті байланысты қамтыды. Әннің айқындығы немесе ақпараттық жүктемесі тіршілік көріс жүйесінің экономикалық өнімділік деңгейіне байланысты өзгереді. Мёрдоктың таксономиясы этнологтар сол кезге дейін зерттеген 1100-ден астам қоғамның экономикалық, әлеуметтік және саяси ерекшеліктерін кодтады. Көп жағдайда бұл кодтар шкала құрады, мысалы, жергілікті қауымдастықтан тыс саяси биліктің деңгейінің саны – аңшылар арасында 0-ден бастап, суару империяларында 4-ке дейін. Ломакс пен Аренсберг мәдениет ерекшеліктерінің мінез-құлқының түрлерін өлшеу үшін кодтарды шкалаларға реттеді, мысалы, өндіріс деңгейі немесе қоныстанудың тұрақтылығы. Олар Мёрдоктың әлеуметтік қатынастар өлшемдеріне экспрессивті коммуникация факторларын қосып, адам мәдениетінің географиялық таксономиясын жасады.

Хореометрияға ену

"Халық әндері стилі мен мәдениеті" кітабының үш тарауы хореометрияға арналған. Он бірінші тарауда "Би, стиль және мәдениет" Ломакс, Бартниефф және Паулай терминнің шығу тегі мен мәнін былайша сипаттады: "Бұл қозғалысты салыстырмалы түрде зерттеу деңгейін бұрынғы зерттеушілер жұмыс істеген деңгейлерден ажырату үшін біз әдіске жаңадан жасалған атау бердік – хореометрия, яғни бидің өлшемі немесе мәдениеттің би арқылы өлшенуі". Олар былай деп жазды:
Хореометрия бидің мәдениеттегі ең қайталанатын, артық және формальды түрде ұйымдастырылған дене коммуникациясы жүйесі екендігі туралы гипотезаны тексеріп көрсетеді. Би – күнделікті өмірдегі қызметке ең тән және маңызды ым-ишаралар, дене күйлері, қозғалыстар мен қозғалыс сапаларынан тұрады, осылайша мәдени үзілістің сақталуы үшін өте маңызды. Бұл элементтерді артық және формальды түрде қарастыру арқылы би бірлескен моторлық қызметті тиімді ұйымдастырушыға айналады. Би метроном рөлін атқара отырып, уақытты өлшейді және реттейді, немесе адамдар тобының энергиясын және назарын бағыттайды, соның нәтижесінде жалпы қоғамдық мақұлдауға ие болады. Осылайша би, қоғам талқылаусыз және түсіндірмелерсіз бірлесіп әрекет етуге дайын болған сәттерде келісімді орнату және жаңарту функциясын атқарады. Бартниефф бидің (әсіресе дәстүрлі бидің) Ломакс сияқты талдау түріне ерекше жарамды екеніне сенді, себебі қозғалыс – "тек өрнектейтін құрал ғана емес, сонымен қатар коммуникацияның мәні". Барлық бишілер қозғалыс мәдени кедергілер арқылы қарым-қатынас жасайтынын интуитивті түрде сезінсе де, ол дейін би үлгілерін сипаттаудың және оларды мәдениеттер арасында салыстырудың тұрақты құралдары болған емес:

"Біз мырза Ломакспен бірлесіп жұмыс істеген міндет – Лабан жүйесін қозғалыс стильдерін мәдениеттер арасында салыстыру мәселесіне бейімдеу болды, сонда фильмде визуальды түрде қабылданатын осы мінез-құлқының зерттеуінен негізгі стильдік топтар анықталар еді, дәл сол сияқты "кантометрикада" олар дыбыстық түрде қабылданатын мінез-құлқының зерттеуінен анықталған болатын."

Фильмдер

Қысқа деректі фильмдер сериясы команданың статистикалық талдауының кейбір нәтижелерін көрнекі түрде көрсетті. Олар: "Би және адам тарихы" (1974) (40 мин.), хореометриялық зерттеудегі екі маңызды параметрді қарастырды – қозғалыстың басым үлгісі және денедің бір немесе көп буынмен қимылдауы, сондай-ақ оларды география мен қоғам түрімен байланыстырды; "Palm Play" (1977) (27 мин.), түрлі мәдениеттерде биде қолдың қолданылуын зерттейді; "Step Style" (1977) (30 мин.), түрлі мәдениеттерде биде аяқтың қолданылуын зерттейді; және "Ең ұзақ жол" (1984) (59 мин.), хореометриялық деректерді Американы Сібір аңшыларының мекендегеніне дәлел ретінде пайдаланады. 2009 жылы бұл төрт фильмнің барлығы Джон Мелвилл Бишоптың (Media Generation, 1974–2008) "Жердің ырғақтары: Алан Ломакс пен Форрестин Паулидің хореометриялық фильмдері" DVD-сіне енгізілді, онда зерттеуге қатысқан адамдармен алынған бұрынғы және жаңа сұхбаттар да бар. Кейіннен импровизациялық джаз музыканты және композитор Розуэлл Радд Ломакс пен Паулимен бірлесіп "Urban Strain" деп аталатын жарияланбаған зерттеуде жұмыс істеді, онда коммерциялық түрде өндірілген ХХ ғасыр американдық халықтық музыкасы мен биін зерттеу үшін кантометриялық және хореометриялық талдау қолданылды.

Кантометрия білім беру құралы ретінде

Cantometrics тобы сонымен қатар әлемдік музыканы түсінуді және жаңа ән профильдерін жасауды жеңілдететін оқыту таспаларын жасады. "Cantometrics музыканы құраушы бөліктерге бөлуге көмектеседі", - деді Розуэлл Радд Гидеон Д'Архангелоға. "Оның қалай құрастырылғанын білгіңіз келеді, содан кейін осы бөліктердің қайдан шыққанын білгіңіз келеді. Cantometrics оқыту таспалары – әлемдік музыканы, классикалық музыканы, поп музыканы, тіпті қандай болса да музыканы түсінгісі келетін кез келген адам үшін ең керемет құрал. Бұл оқу жиынтығы музыканың өзгеше қасиеттерін, кез келген мәдениеттен келген кез келген музыканы үйретеді." Алан Ломакс компьютерлердің Cantometrics талдауын ғалымдар ғана емес, барлық жастағы және білім деңгейіндегі адамдарға, әсіресе мектеп оқушыларына қолжетімді етудің оңтайлы жолы болатынын алдын ала болжады. Осы мақсатта 1990 жылдары ол "The Global Jukebox" атты интерактивті мультимедиалық компьютерлік бағдарламаны жасады. Бұл бағдарлама сыныптарда, мұражайларда және кітапханаларда қолдануға арналған, әлемдік ән және би мәдениеттерін визуалды және дыбыстық түрде картаға түсіруге, сонымен қатар адамдарға өздерінің және басқалардың тамырларын түсінуге көмектеседі, ән мен би арқылы географияны, антропологияны және төзімділікті үйретеді. Алан Ломакс 2002 жылы қайтыс болғаннан бері, ол құрған Мәдени теңдік қауымдастығы бағдарламаны жаңарту және оны кеңінен қолжетімді ету жұмыстарын жүргізіп келеді. Осы жобаны іске асыру мақсатында 2012 жылдың наурыз айынан бастап оның мұрағатындағы барлық жазбалар онлайн режимінде қолжетімді болады.