Кіріспе
Ағылшын суретшісі Джереми Деллер (30 наурыз 1966 жылы туған) – ағылшын концептуалдық, бейне және инсталляция өнерінің шебері. Деллердің көптеген жұмыстары бірлесіп жасалады; олардың мазмұнында және шығармашылық процеске басқа адамдарды қатыстыру арқылы авторлық эгоның төмендетілуінде күшті саяси мәселелер көтеріледі. Ол 2004 жылы Тернер сыйлығына ие болды және 2013 жылы Ұлыбританияны Венеция биенналесінде көрсетті.
Jeremy Deller (born 30 March 1966) is an English conceptual, video and installation artist. Much of Deller's work is collaborative; it has a strong political aspect, in the subjects dealt with and also the devaluation of artistic ego through the involvement of other people in the creative process. He won the Turner Prize in 2004 and represented Great Britain at the Venice Biennale in 2013.
Ерте өмір және білім
Джереми Деллер Лондонда дүниеге келді және Санкт-Джон және Сент-Клемент бастауыш мектебі мен Дулуич колледжінде оқыды, содан кейін Лондон университетінің Кортольд институтында (Courtauld Institute of Art) Көркем өнер тарихы бакалавры дәрежесін алды. Ол Дэвид Алан Меллордың жетекшілігімен Сассекс университетінде Көркем өнер тарихы магистрі дәрежесін аяқтады.
Жұмыс
Деллер өнер мен мәдениетке деген кең қызығушылығының бір бөлігін Оңтүстік Лондондағы Хорниман мұражайы сияқты музейлерге бала кезінде жасаған сапарларына жатқызады. 1986 жылы Энди Уорхолмен кездескеннен кейін Деллер Нью-Йорктегі The Factory-де екі апта өткізді. Ол 1990 жылдардың басында өнер туындыларын жасауды бастады және көбінесе оларды дәстүрлі галереялардың сыртында көрсететін. 1993 жылы ата-анасы демалыста болғанда (ол 27 жаста, әлі де үйде тұрған), ол отбасылық үйін «Ашық жатын бөлме» атты көрме үшін жасырын түрде пайдаланды. 1997 жылы Деллер Стокпорттан Уильямс Фейри Брасс Бендпен музыкалық ынтымақтастық жасаған «Acid Brass» жобасын бастады. Жоба дәстүрлі қола оркестрінің музыкасын эсид-хаус және Детройт техносымен біріктіруге негізделген. Деллердің көптеген жұмыстары бірлескен жобалар болып табылады. Оның туындыларында саяси аспектілер күшті, сонымен қатар шығармашылық процеске басқа адамдарды тарту арқылы көркемдік эгоның құнсыздануы байқалады. «Folk Archive» – «халық өнері» турнесі және Ұлыбритания бойынша, соның ішінде Барбикан орталығында және соңғы уақытта (2013) Вест-Бромвичтегі The Public-те, қазіргі заманғы өнер институтынан тыс көрсетілді. Оның көптеген жұмыстары уақытша сипатқа ие және коммерцияландырылмайды. Деллер 2001 жылы «Оргрейв шайқасын» ұйымдастырды, онда 1984 жылғы кеншілер ереуілінің қатыгез қақтығысын қайта жасауға 1000-ға жуық адам жиналды. Режиссер Майк Фиггис бұл оқиғаны Artangel Media және Channel 4 үшін түсірді. «Оргрейв шайқасы» The Guardian журналының 21-ғасырдың үздік өнері тізімінде екінші орынға ие болды, сыншы Хетти Джуда оны «бір түрлі монумент, спектакль бір мезгілде қатысу рәсімі, тамаша, тірі мұрағат және аза тұту кеңістігі» деп атады. 2004 жылы Manifesta 5 ашылуына арналған, қазіргі заманғы өнердің көшпелі Еуропалық биенналесі, Деллер Доностиа Сан-Себастьян қаласының көшелері арқылы әлеуметтік шеру ұйымдастырды, оған қатысу үшін жергілікті баламалы қоғамдар мен қолдау топтарының өкілдерін шақырды. 2005-2006 жылдары ол Алан Кейнмен бірлесіп, қазіргі британдық халық өнерінің гастрольдік көрмесіне қатысты. 2006 жылдың соңында ол Лондонның шетінде орналасқан жарғақ үйге арналған сәулеттік конкурсты ұйымдастырды. Келесі жылы Ник Абрахамспен бірге түсірген «Біздің хоббиіміз – Depeche Mode» атты деректі фильмі Лондон кинофестивалінде көрсетілді, содан кейін әлемдік фестивальдерде де көрсетілді. 2009 жылы Деллер Manchester International Festival және Cornerhouse бірлесіп жасаған Манчестер орталығындағы Deansgate бойындағы тегін және бірегей Манкуниандық шеруді жасады. Шеру Ұлы Манчестердің 10 ауданынан келген әртүрлі адамдар тобымен жұмыс істеді және 5 шілдеде сағат 14:00-де өтті. 2009 жылы The Three M Project (Нью-Йорк Нью-музейінен, Лос-Анджелестегі Хаммер мұражайынан және Чикаго қазіргі заманғы өнер мұражайынан құралған топ) аясында жаңа өнер туындыларын көрсету және тапсырыс беру үшін жасалған «It Is What It Is» атты туындысын жасады. Жобаның мақсаты – қонақ сарапшылардың мұражайға келушілерді Иракқа қатысты мәселелер бойынша еркін, сценарийсіз диалогқа тарту арқылы қоғамдық талқылауды ынталандыру. 2015 жылы Мексикадағы MUAC-те Ферран Баренблит, Аманда де ла Гарза және Куаутемок Медина кураторлығымен «Халықтықтың шексіз өзгермелі идеалы» атты көрме ұсынылды. Көрме Буэнос-Айрестегі Fundación Proa және Бильбаодағы Alhóndiga-ға сапар шекті. 2012 жылғы Олимпиада ойындарына арналған Стоунхендждің 1:1 репликасы Ұлыбритания бойынша және ақырында 2015 жылы Мадрид қауымдастығы Móstoles-та турнеге шықты. Шарлотта Хиггинс, The Guardian, суретші Джим Рикс жасаған мегалиттік секіруші бірнеше жыл бұрын Ирландияда саяхаттағанын атап өтті және былай деп жазды: «Неге бірнеше мыңжылдық адам шығармашылығынан кейін екі мегалиттік монумент бірден пайда болды?» Плагиатқа қатысты талаптарға қарамастан, екі жұмыс 2012 жылдың жазында Белфастта бірге көрсетілді. 2017 жылдың 29 маусымында «Қала дегеніміз не, бірақ халық?» атты іс-шарасы Манчестер халықаралық фестивалінің ашылуына арналды. 2019 жылы Лондонның еврей мұражайы Деллерге қазіргі заманғы БАҚ-тың, саясаткерлердің және пропагандистердің антисемиттік мәлімдемелерін көрсететін антисемиттік кадрлардан тұратын қысқа фильм жасауды тапсырды. Дуглас Мюррей фильмде АҚШ президенті Дональд Трамптың «элиталарды» Америкадан билікті алып тастағаны үшін сынға алған бейнелерін «әділсіз асыра сілтеу» деп атады. Деллер «Әркім өз орнында: Ұлыбританияның толық емес тарихы 1984–1992» атты деректі фильмін жасады, ол 1980 жылдар мен 1990 жылдардың басындағы Ұлыбританиядағы эсид-хаус және рейв мәдениетін, сондай-ақ саяси күйзелісті қамтыды, алғаш рет 2019 жылдың 2 тамызында BBC Four арнасында көрсетілді. Содан кейін сол жылы Деллер Питерлу шайқасына арналған ескерткіштің дизайнына қатысты, спикерлерге трибуна және теңдік күрескерлеріне монумент болуы тиіс болған, бірақ мүгедектерге арналған ешқандай жағдайды қарастырмағанын мойндауға мәжбүр болды, тіпті корпоративтік өнерде мүгедектердің суреттері болған және консультация кезінде қолжетімділік туралы мәселе көтерілгеніне қарамастан. Мүгедектер тобының наразылығына байланысты соңғы сәтте қайта жобаланды және Деллер өзін «ұятқа қалдырған» деп сипаттады.
Басқа рөлдер
2007 жылы Деллер Тейт галереясының қамқоршылық кеңесіне мүше болып тағайындалды. 2012 және 2013 жылдар аралығында ол Табылған балалар мұражайының қамқорлар кеңесінде қызмет етті. 2020 жылдың желтоқсанында Деллер Куртольд өнер институтының «Рождестволық университеттік сын» жарысында жеңіске жеткен команданың құрамында болды.
Марапаттар мен мойындау
Деллер 2004 жылы Тернер сыйлығының жеңімпазы атанды. "Оргрейв шайқасы" "Гардиан" газетінің 21-ғасырдың ең жақсы өнерінің тізімінде екінші орынға ие болды.
Саяси көзқарастар
2010 жылдың 1 қазанында Ұлыбритания үкіметінің мәдениет министрі Джереми Хантқа жолданған ашық хатта, 28 бұрынғы Тернер сыйлығының үміткері және 18 жеңімпазы қол қойып, Деллер өнерге мемлекеттік қаржыландыруды келешекте қысқартуға қарсылық білдірді. Хатта қол қойғандар Ұлыбританиядағы өнерді "мәдениет пен шығармашылықтың керемет және құнарлы кеңістігі" деп сипаттады. 2014 жылдың тамызында Деллер, Шотландияның тәуелсіздігіне қарсы пікір білдірген 200 қоғамдық қайраткердің бірі болып, The Guardian газетіне хат жазды. 2017 жылғы жалпы сайлау науқаны барысында ол Тереза Мэйдің сайлау ұранына жауап ретінде "Мықты да тұрақты ма, ә?" деген сөздер жазылған плакат жасады, оның көшірмелері Лондон қаласының әртүрлі жерлеріне ілінді.