Кіріспе
Түрік режиссері және суретшісі (1961 жылы туған)
Кутлуг Атаман (1961 жылы Стамбулда, Түркияда туған) – танымал түрік-американдық заманауи суретші және көркем фильмдер режиссері. Атаманның фильмдері күшті мінездемесімен және адамгершілігімен белгілі. Оның ерте туындылары адамдар мен қоғамдардың өзін-өзі таныстыру арқылы қалай құрылатынын және өздерінің сәйкестіктерін қалай жаңартатынын, сонымен қатар шындық пен ойдан шығарылған арасындағы шекараны жойып, зерттейді. Оның кейінгі жұмыстары тарих пен географияны адам жасаған құрылымдар ретінде қарастырады. Ол 2004 жылы «Куба» туындысы үшін Карнеги сыйлығын жеңіп алды. Сол жылы ол «Он екі» туындысы үшін Тернер сыйлығына үміткер болды.
Өмірбаян
Атаман 1961 жылы Стамбулда дүниеге келді, әкесі дипломат болған. Жастық шағында 1980 жылғы түрік төңкерісінің оқиғаларын түсіруге қатысып, осының салдарынан тұтқындалып, азапталды. 1981 жылы түрмеден босатылып, Түркиядан кетіп Калифорнияға қоныс аударды, онда 15 жыл тұрды. 1985 жылы Калифорния университетінің кино факультетін бітіріп, бакалавр дәрежесін алды, ал 1988 жылы магистратураны аяқтады. 1994 жылы түсірген алғашқы көркем фильмі "Қараң сулар" (Karanlık Sular) қазіргі түрік мәдениетінің дағдарысын түсіну үшін вампир метафорасын шебер пайдаланды. Ол бес киножүлдеге ие болды, оның ішінде Стамбул халықаралық кинофестиваліндегі жүлде де бар. Өзінің гомосексуал екенін ашық айтқан Атаманның туындылары көбінесе сексуалдық идентичность пен гендерлік мәселелерді зерттейді. 1997 жылы Атаман "kutluğ ataman’s semiha b. unplugged" ("Атаманның Семиха Б. unplugged") деген сегіз сағаттық видео түсірді, камерасын Түркияның аңызға айналған опера дивасы Семиха Берксойға бағыттады. Берксой ханым Атаман үшін зерттеліп отырған тұлға ғана емес, сонымен қатар жарқын жұлдыз болды. Бұл жұмыс бірнеше маңызды өнер биеннальдері мен халықаралық кинофестивальдерге шақырылды. Одан кейін "Парик киген әйелдер" атты туындысы жарық көрді, онда төрт түрік әйелінің бейнесі бейнеленген: беті жасырылған революционер, белгілі журналист және емшек рагынан аман қалған Неввал Севинди, аты-жөні белгісіз, діншіл мұсылман студент және трансгендер. Атаманның келесі жұмысы – 1998 жылы түсірілген "Лола+Білікіді" көркем фильмі Германияның Берлин қаласындағы түрік қонақ жұмысшыларының транс-субмәдениетіне арналған. Ол 1999 жылы фестивальдің "Панорама" бөлімінің ашылу фильмі ретінде көрсетілгеннен кейін 49-шы Халықаралық Берлин кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ Нью-Йорктегі NewFest фестивалінде "Үздік фильм" жүлдесін жеңіп алды. 2005 жылы Атаман Перихан Магденнің ең көп сатылған түрік романы "Екі жас қыздың романы" (İki Genç Kızın Romanı) негізінде сценарий жазып, "Екі қыз" атты келесі көркем фильмін түсірді. Фильм контрастты мінез-құлықтары мен өмірлік жағдайлары бар екі жасөспірім қыздың тарихын айтады, олар сексуалдық жақындықпен байланыс құрады және осы арқылы бүгінгі жастарды қалыптастыратын экономикалық, әлеуметтік, психологиялық және сексуалдық қысымдарды зерттейді. Ол 2005 жылы Түркияның ең беделді киножүлдесі саналатын Анталия кинофестивалінде "Үздік әйел актер", "Үздік операторлық" және "Үздік режиссер" үш жүлдесін жеңіп алды. Атаман осы фильмімен Стамбул халықаралық кинофестивалінде "Үздік режиссер" жүлдесін алды және 2006 жылы 8-ші Азия кинофестивалінде (Нью-Дели, Үндістан) "Қазылар алқасының арнайы сыйлығын" жеңіп алды. 2009 жылдың сәуір айында Стамбул халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының төрағасы болды. Оның "Айға саяхат" фильмі осы фестивальде конкурсқа қатыспай көрсетілді. 2009 жылдың маусым айында "Айға саяхат" 31-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Сондай-ақ, ол 2009 жылдың қазан айында BFI 53-ші Лондон кинофестивалінде көрсетілді, ал 2011 жылдың ақпан айында Брюссель мен Роттердамда Routes Award қоғамдық бағдарламасы аясында көрсетілді. 2004 жылы Питтсбургтегі Карнеги өнер мұражайында өткен Карнеги халықаралық көрмесінде ол ең жоғары сыйлық пен Американың өнердегі ең жоғары құрметінің бірі – Карнеги сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылы ол Лондондағы беделді Тейт галереясы ұйымдастырған "Тернер сыйлығы" үшін төрт суретшінің бірі болды. 2003 жылы Лондон Observer газеті оны "Жылдың үздік суретшісі" деп атады. 2011 жылдың қаңтар айында "ArtAsiaPacific" журналы оны 2010 жылдың 5 суретшісінің бірі деп таныды. Кутлуг Атаман 2011 жылы үшінші Еуропалық мәдени қордың мәдени әртүрлілік үшін Принцесса Маргрит сыйлығының лауреаты атанды. Оның туындылары Documenta (2002), Венеция биенналесі (1999), сондай-ақ Сан-Паулу (2002, 2010), Берлин (2001) және Стамбул (1997, 2003, 2007 және 2011) биенналдарында көрсетілді. Ол 2003 жылы Тейт мұражайының триенналында қатысты. Оның жеке көрмелеріне "Менің ішіндегі жау", Түркияның Стамбул Модернінде (2010/11), MAXXI – XXI ғасырдың ұлттық өнер мұражайындағы Месопотамия драматургиясы, Рим (2010) және Стамбулдағы ARTER (2011) ірі ретроспективасы кіреді. 2011 жылы Ұлыбританиядағы Брайтон фестивалінде Месопотамия драматургиясынан екі туынды көрсетілді. Басқа да ірі жеке көрмелерге: fff, Уайтчепель галереясы, Лондон (2010), Кутлуг Атаман: Бейбітшілік және Куба, Людвиг мұражайы, Кельн (2009/10), Лентос Кунстмузею, Линц (2009) Ванкувердің көркемсурет галереясы (2008), Бейбітшілік, Оранж округінің өнер мұражайы, Ньюпорт Бич, Калифорния (2007), Кутлуг Атаманның жұмысымен реттеу, МУХКА, Бельгия (2006), Куба, Артангел (2005), Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Сидней (2005), Ұзақ ағындар, Серпентайн галереясы, Лондон және Николай, Копенгаген қазіргі заманғы өнер орталығы, Дания (2002) кіреді. Оның туындылары MoMA, Нью-Йорк, Тейт Модерні, Лондон, Thyssen Bornemisza Art Contemporary, Вена, Димитрис Даскалопулос коллекциясы, Афина, Стамбул Модерні, Стамбул және Карнеги мұражайы, Питтсбург сияқты ірі халықаралық коллекцияларда сақталған. Месопотамия драматургиясы – көп элементтен тұратын жұмыс 2009 жылы Еуропаның мәдени астанасы ретінде танылған Линцте көрсетілді, содан кейін Кельндегі Людвиг мұражайында, ал 2010 жылы Римдегі MAXXI және 2011 жылы Стамбулдағы ARTER-де көрсетілді. Атаманның туындылары 2009 жылға дейін Стамбул, Базель, Лилль, Милан, Гетеборг, Париж және Мальмёде, 2010 жылы Стамбул, Сан-Паулу, Берлин, Вена, Сидней және Лондонда, ал 2011 жылы Стамбул, Бильбао, Брайтон және Лондонда, сондай-ақ 2016 жылы Лондонның Корольдік академиясында көрсетілді. 2014 жылы Атаман "Қошқар" атты жаңа көркем фильмін шығарды, ол Берлинале фестивалінің "Панорама арнайы" бағдарламасында тұңғыш рет көрсетілді. Фильм халықаралық деңгейде көптеген жүлделерді жеңіп алды, сондай-ақ Анталия кинофестивалінде "Үздік фильм", "Үздік режиссер", "Үздік әйел актер" және "Үздік қосымша рөлдегі әйел актер" жүлделерін жеңіп алды. 2015 жылы Кутлуг Атаман Түркияның Эрзинджан тауында орналасқан ранчосында Паланга өнер және сәулет шаруашылығын (PAAF) құрды. Ранчоны "тірі жер өнері" деп жариялап, ол Түркияда қоршаған ортаға құрметті және жауапты тұрақты шаруашылық әдістерін дамытуда. "Ауыл шаруашылығынан мәдениетке" деген ұранды қабылдап, ол жаңа және белгілі сәулетшілердің бірнеше архитектуралық жобаларын тапсырды. 2016 жылдан бері Паланганың әртүрлі ғимараттары инновация мен тәжірибе үшін көптеген халықаралық сәулет жүлделерін жеңіп алды. 2019 жылы ол Arkitera ұйымынан "2019 жылдың жұмыс берушісі" деп танылды. Қазіргі уақытта Атаман 2022 жылы шығатын "Хилал, Феза және басқа планеталар" атты жаңа көркем фильмі үшін жұмыс істеп жатыр. Жоба жұмыс процесі кезінде көптеген жүлделерді жеңіп алды, оның ішінде Рим кинофестивалінен Eurimages жүлдесі, Сараево кинофестивалінен ARTE жүлдесі, Канн кинофестивалінен Cinefoundation Atelier таңдауы және Стамбул кинофестивалінен түрік-неміс бірлескен өндіріс даму қорының жүлдесі бар. Жақында ол Афинадағы NEON көрмесінің ашылуында Куба туындысын көрсетті. Куба Мадридтегі Рейна Софияда Thyssen Bornemisza заманауи өнер коллекциясының бөлігі ретінде ашылады. Атаман жақында Лондонның Niru Ratnam галереясына қосылды, онда 2022 жылы жаңа туындыларын көрсетеді. Оның қазіргі бағыты – ірі масштабты мүсін, жер өнері, фотосурет және бейне өнер.
His first feature film, Dark Waters (Karanlık Sular), made in 1994, intriguingly utilised the metaphor of the vampire to encapsulate the crisis of contemporary Turkish culture. It was awarded five filmmaking prizes, including at the Istanbul International Film Festival. Openly gay himself, Ataman's work often explores sexual identity and gender. In 1997 Ataman directed an eight hour video, entitled kutluğ ataman’s semiha b. unplugged, focusing his hand held camera on one of Turkey's legends, the opera diva Semiha Berksoy, once publicly persecuted for an affair with the exiled communist poet Nazım Hikmet, now found living on in obscurity as an octogenarian in an eccentric dream world of her own creation. Ms. Berksoy served both as Ataman's studied subject, as well as his shining star. This work was invited to several important art biennials and international film festivals. This was followed by his piece Women Who Wear Wigs featured four Turkish women – a revolutionary whose face remained obscured, well known journalist and breast cancer survivor Nevval Sevindi, an anonymous devout Muslim student, and a transsexual. Ataman's next production, the feature film Lola+Bilidikid, made in 1998, was set in the trans subculture within the Turkish guest worker community of Berlin, Germany. It won the Jury Special Prize at the 49th International Berlin Film Festival, after screening as the opening film of the festival's Panorama Section in 1999. It also won the “Best Film” award at New York's NewFest. In 2005, Ataman directed his next feature film, 2 Girls, from his screenplay adaptation of the best selling Turkish novel, “2 Girls” (İki Genç Kızın Romanı) by Perihan Mağden. The film tells the story of two teenage girls with contrasting personalities and backgrounds, who form a close bond with sexual implications, and by extension examines the economic, social, psychological, and sexual pressures shaping today's youth. It won three prizes in 2005 for “Best Actress,” “Best Cinematography,” and “Best Director” at Antalya Film Festival, home to Turkey's most prestigious film award. With this film Ataman also received a “Best Director” prize at the Istanbul International Film Festival and won the “Special Jury Prize” at the 8th Festival of Asian Cinema (New Delhi, India) in 2006. In April 2009 he was the Chair of the Jury of the Istanbul International Film Festival. His film Journey to the Moon was shown outside competition at this festival. In June 2009 Journey to the Moon was shown at the 31st Moscow International Film Festival. It was also screened at the BFI 53rd London Film Festival in October 2009, and in February 2011 had screenings in Brussels and Rotterdam as part of the Routes Award public programme. In competition at the 2004 Carnegie International at the Carnegie Museum of Art in Pittsburgh, he won the top award and one of America's highest honours in art, the “Carnegie Prize.” In 2004, he was one of the four short listed artists for the “Turner Prize” organized by London's prestigious Tate Gallery. In 2003, Kutluğ Ataman was named “best artist of the year” by the London Observer newspaper. In January 2011 annual Almanac ArtAsiaPacific selected him one of the 2010 5 Artists of the Year. Kutluğ Ataman was the 2011 laureate of the third European Cultural Fund ‘Routes’ Princess Margriet Award for cultural diversity. His art works have been shown at Documenta (2002), the Venice Biennale (1999) as well as the Biennials in São Paulo (2002, 2010), Berlin (2001) and Istanbul (1997, 2003, 2007 and 2011). He was also in the Tate's Triennial in 2003. His solo exhibitions include The Enemy Inside Me, a major retrospective at Istanbul Modern, Turkey (2010/11), Mesopotamian Dramaturgies at MAXXI – the National Museum of 21st Century Arts, Rome (2010) and at ARTER in Istanbul (2011). He featured two works from Mesopotamian Dramaturgies at the Brighton Festival, UK in 2011. Other major solo exhibitions have included fff at the Whitechapel Gallery, London (2010), Kutluğ Ataman: Paradise and Küba, Ludwig Museum, Cologne (2009/10), Lentos Kunstmuseum, Linz (2009) Vancouver Art Gallery (2008), Paradise, the Orange County Museum of Art, Newport Beach, California (2007), De Regulation With the Work of Kutluğ Ataman, MuHKA, Belgium (2006), Küba, Artangel (2005), Museum of Contemporary Art, Sydney (2005), Long Streams, Serpentine Gallery, London and Nikolaj, Copenhagen Contemporary Art Centre, Denmark (2002). His art works are in major international collections, including MoMA, New York, Tate Modern, London n, Thyssen Bornemisza Art Contemporary, Vienna, the Dimitris Daskalopoulos Collection, Athens, Istanbul Modern, Istanbul and the Carnegie Museum, Pittsburgh. Mesopotamian Dramaturgies – a multi element work was exhibited in Linz as part of European Capital of Culture 2009, and subsequently at the Ludwig Museum in Cologne before its showing at MAXXI in Rome in 2010 and ARTER in Istanbul in 2011. Ataman's works were also in exhibitions in Istanbul, Basel, Lille, Milan, Gothenburg, Paris, and Malmö through 2009, in Istanbul, São Paulo, Berlin, Vienna, Sydney and London in 2010 and Istanbul, Bilbao, Brighton and London in 2011. and at The Royal Academy, London in 2016. In 2014, Ataman released a new feature film called The Lamb which premiered at Berlinale's Panorama Special. The film won numerous awards internationally, as well as Best Film, Best Director, Best Actress, Best Supporting Actress in Antalya Film Festival. In 2015, Kutluğ Ataman initiated Palanga Art and Architecture Farm (PAAF) at a ranch he established in the mountains of Erzincan, Turkey. While declaring the ranch as “a living land art”, he is pioneering environmentally respectful and responsible holistic farming methods in Turkey. Adopting the slogan “from agriculture to culture”, he has commissioned several architectural projects by both new and well established architects. Since 2016, Palanga's various buildings have won numerous international architecture awards for innovation and experimentation. In 2019 he was selected “Employer of the Year 2019” by Arkitera. Presently, Ataman is working for his new feature film Hilal, Feza, And Other Planets that will be out in 2022. The project won many awards during the work in progress, including Eurimages Award for the scenario from Rome Film Festival, ARTE Award for the scenario from Sarajevo Film Festival, Cinefoundation Atelier selection from Cannes Film Festival and Turkish German Co Production Development Fund Award from Istanbul Film Festival. He recently showed Küba at the inaugural exhibition of NEON, Athens. Küba will open at Reina Sofia, Madrid as part of Thyssen Bornemisza's contemporary art collection. Ataman recently joined Niru Ratnam Gallery, London where he will be exhibiting new works in 2022. His present concentration is large scale sculpture, land art, photography and video art.