Кіріспе

Rescorla-Wagner моделі ("R W") – классикалық шарттану моделі, онда оқыту шартты (CS) және шартсыз (US) тітіркендіргіштер арасындағы байланыстар тұрғысынан түсіндіріледі. Күшті CS-US байланысы CS сигналдары US-ты болжауды білдіреді. Шарттану алдында субъект US-қа тосыннан келгеніне таңғалады, бірақ шарттанудан кейін таңқалу сезімі жоғалады, себебі CS US-тың пайда болуын болжайды. Модель шарттану процестерін дискретті тәжірибелерге бөледі, олардың барысында тітіркендіргіштер болуы немесе болмауы мүмкін. Тәжірибе кезінде US-ты болжау күші, сол тәжірибедегі барлық CS-тің жиынтық ассоциативтік күші ретінде көрсетіледі. Модельдің бұл ерекшелігі бұрынғы модельдерге қарағанда маңызды жетістік болды және маңызды тәжірибелік құбылыстарды, ең әйгілісі – бұғаттау эффектісін түсіндіруге мүмкіндік берді. Модельдің жетілмеушіліктері модификацияларға, баламалы модельдерге және көптеген қосымша нәтижелерге әкелді. Соңғы жылдары модель нейроғылымға да әсер етті, себебі зерттеулер допамин нейрондарының фазалық активтілігі орталық мидағы мезостриаттық DA проекцияларында модельде егжей-тегжейлі сипатталған болжау қателігінің түрін кодтайтынын көрсетті. Rescorla-Wagner моделін 1972 жылы Йель психологтары Роберт А. Рескорла және Аллан Р. Вагнер жасаған.

Модельдің негізгі болжамдары

Екі жұптасқан кезде пайда болатын шартты стимул (ШС) мен шартсыз стимул (ШС) арасындағы байланыстың өзгеруі сол сынақта ШС-ті қаншалықты күшті болжауға байланысты, яғни, бейресми түрде, организмнің ШС-ке қаншалықты "таңғалағанымен" анықталады. Бұл "таңғалу" мөлшері сол сынақ кезінде кездесетін барлық белгілердің жиынтық ассоциативтік күшіне тәуелді. Ал бұрынғы модельдерде ассоциативтік күштің өзгеруі тек ШС-тің ағымдағы мәнінен шығарылды. ШС-тің ассоциативтік күші бір санмен бейнеленеді. Егер сан оң болса, ассоциация оңтайлы, ал егер теріс болса, тежегіш болып табылады. Стимулдың ассоциативтік күші оның тудыратын/тежейтін мінез-құлқы арқылы тікелей көрінеді. ШС-тің (теңдеудегі альфа) және ШС-тің (бета) күші тұрақты шамалар және жаттығу барысында өзгермейді. Мінез-құлыққа әсері мен оқуға қолдау көрсетуі тек бір белгінің қазіргі ассоциативтік күшімен анықталады. Бұл күш мәні қалай алынғаны маңызды емес, қарапайым шарттану, қайта шарттану немесе басқа жолмен болсын. Бірінші екі болжам Rescorla-Wagner моделінде жаңа болды. Соңғы үш болжам бұрынғы модельдерде кездесіп, R-W моделінің жаңа болжамдары үшін аса маңызды емес.