Кіріспе

Паре Лоренц (11 желтоқсан 1905 – 4 наурыз 1992) – «Жаңа мәміле» дәуіріндегі фильмдерімен танымал американдық режиссер. Леонард Мактаггарт Лоренц Батыс Вирджиния штатының Кларксбург қаласында дүниеге келді. Ол Бакханнон орта мектебінде, Батыс Вирджиния Веслиан колледжінде және Батыс Вирджиния университетінде білім алды. Нью-Йорк пен Голливудтағы жас кино сыншысы ретінде Лоренц киноиндустриядағы цензураға қарсы айқын пікір білдірді. Ұлы депрессияның ең ықпалды деректі фильмдерін жасаған режиссер ретінде Лоренц үкіметтік қолдаумен түсірілген деректі фильмдердің негізгі американдық жақтаушысы болды. Лоренц 1929 жылы «Цензура: киноның жеке өмірі» атты кітаптың да авторы болды. Киносыншы ретіндегі жұмысы оны Голливудқа жеткізді, онда ол цензура туралы бірнеше мақала жазды, сондай-ақ Франклин Д. Рузвельттің президенттігінің алғашқы жылына арналған суреттер жинағынан тұратын «Рузвельт жылы: 1933» атты еңбекті жасады. Рузвельт мақалалар мен кітаптан үлкен әсер алды және 1936 жылы АҚШ президенті ретінде Лоренцті Оклахомадағы шаңды дауыл туралы үкіметтік фильм түсіруге шақырды. Фильмдерді түсіру тәжірибесі болмаса да, Лоренц қайта қоныстандыру басқармасына кино кеңесшісі болып тағайындалды. Оған фильм түсіру үшін 6000 доллар берілді, нәтижесінде «Жазықтықты жырған соқа» фильмі пайда болды, ол шаңды дауылдың салдарынан туған табиғи және адамның іс-әрекетінен болған қирауды көрсетті. Фильмнің бюджеті шектеулі болғанымен және тәжірибесінің жетіспеуі кейде байқалатын болса да, Лоренцтің сценарийі, Томас Харди Чалмерстің баяндауы және Вергиль Томсонның музыкасы 30 минуттық фильмді күшті әрі әсерлі етті. Фильм 1936 жылдың 10 мамырында Вашингтондағы Мейфлауэр қонақүйінде алғаш рет көрсетілді, ал наурыз айында Ақ үйde алдын ала көрсетілді. Рузвельт әсерлі қалды және 1936 жылы қайта сайланғаннан кейін Лоренцке президенттің ең сүйікті тақырыптарының бірі – табиғатты қорғау туралы фильм түсіруге мүмкіндік берді. Лоренц Теннесси өзенінің құрылысын көрсеткен «Өзен» фильмін жасады. TVA су тасқынын азайтты, бірақ Лоренц пен Рузвельт үшін ең маңыздысы – арзан және қолжетімді гидроэлектр энергиясын кең аумаққа жеткізу арқылы орманды тонауды тоқтату болды. Бұл фильм Венеция халықаралық кинофестивалінде «Үздік деректі фильм» жүлдесін жеңіп алды. «Өзен» фильмінің мәтіні кітап түрінде жарық көрді және сол жылы поэзия бойынша Пулитцер сыйлығына ұсынылды. Бұл оның ең шеберлігі деп есептеледі. 1938 жылы Конгресте республикалықтар орын алғанда және биліктің тепе-теңдігі консервативті бағытқа қарай өзгергенде, Лоренцтің жобалары сияқты федералдық тапсырыстар тоқтатылды, сонымен қатар АҚШ кино қызметінің қысқа ғасырлық өмірі де аяқталды, оның төрағасы Лоренц болды. 1940 жылы ол Ауылдық электр басқармасын насихаттаған «Билік және жер» фильмін жасады. REA өндірісті өз қолына алды, ал фильмді антифашистік деректі фильмдерімен танымал голланд режиссері Йорис Айвенс түсірді. АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуынан бұрын Лоренц Пол де Круифтің кітабы негізінде Чикагодағы босану орталығындағы аналарға тиісті күтім беру үшін күресті көрсететін «Өмір үшін күрес» (1940) атты жартылай деректі фильмін жасады. Джон Стейнбек Лоренцпен бірге жобада жұмыс істеді. Бұл фильм әскери оккупациялық үкіметтің (ОМГУС) азаматтық істер бөлімі үшін түсірілді. Лоренцтің бұл өндіріске қосқан үлесі мен рөлі толыққанды белгісіз, өйткені ол мерзімінен бұрын отставкаға кетті және Голливуд режиссері Бадд Шульберг оны аяқтады деп есептеледі.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Соғыстан кейінгі өркенді кезеңде федералды үкіметпен әріптестік қайта жандаған жоқ. Ол «Жаңа мәміле» және Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы деректі фильмдер түсіруді ниеттенген, бірақ үкіметтік немесе жеке қаржыландыру көздері қол жеткізе алмады. Оның соңғы фильмі – 1947 жылы өзі жазып, режиссерлік еткен «Ауылдық кооператив» («Rural Coop») фильмі болды.