Джеймс Босуэллдың Сэмюэл Джонсон өмірінен жазған кітабы

Кіріспе

Джеймс Босуэлл жазған кітап, Самюэл Джонсонның өмірбаяны.

Джеймс Босуэллдің «Сэмюэл Джонсонның өмірі, LL. D. (1791)» – ағылшын жазушысы Сэмюэл Джонсонның өмірбаяны. Бұл еңбек бастапқыда-ақ сыншылардың және оқырмандардың жоғары бағасына ие болды және қазіргі заманғы өмірбаян жанрының дамуындағы маңызды кезеңді көрсетеді. Ол Джонсонның сөйлеген сөздерін кеңінен баяндауымен ерекшеленеді. Көптеген адамдар оны ағылшыл тілінде жазылған ең ұлы өмірбаян деп санайды, бірақ кейбір заманауи сыншылар оны толыққанды өмірбаян деп санауға болмайды деп есептейді. Босуэллтың өзі зерттеген тұлғамен жеке танысуы 1763 жылы, Джонсон 54 жасқа толғанда басталды, ал Босуэлл қосымша зерттеулер арқылы Джонсонның өмірінің барлық кезеңін қамтыды. Биография Джонсонның өміріне қатысты көптеген еркіндіктерге жол береді, себебі Босуэлл Джонсонның цитаталарына түрлі өзгерістер енгізеді және тіпті көптеген пікірлерді цензуралайды. Дегенмен, бұл кітап Джонсон және оның заманы туралы маңызды ақпарат көзі, сондай-ақ әдебиеттің маңызды туындысы ретінде бағаланады.

Өмірбаян

16 мамыр 1763 жылы 22 жастағы шотландтық, Лондонға сапармен келген Босвелл, Джонсонның досы Том Дэвистің кітап дүкенінде Джонсонмен алғаш рет кездесті. Олар тез дос болып кетті, бірақ көп жыл бойы Босвелл Шотландиядағы заңгерлік тәжірибасының арасында Лондонға келгенде ғана кездесті. 1773 жылдың 6 тамызында, Босвеллпен алғашқы кездесуден он бір жыл өткен соң, Джонсон Шотландиядағы досына бару үшін "Шотландияның батыс аралдарына саяхатқа" шықты, Джонсонның 1775 жылғы саяхаты туралы есебі осылай аталады. Босвеллдің "Гебрид аралдарына саяхат журналы" (1786) атты еңбегі Джонсонның өлімінен кейін жарық көрді және Джонсонның өмірбаянын жазуға кіріспес бұрын Босвеллдің өмірбаяндық әдісін сынады. Журналдың табысымен Босвелл күнделіктерінде жазған "әр түрлі уақыттағы әңгімелерінің мол қазынасы" бойынша жұмыс істей бастады. Оның мақсаты Джонсонның "өмірін көріністер арқылы" қайта жаңғырту болды. Әдеби сыншы Дональд Грин атап өткендей, Босвелл Джонсонмен 250 күннен артық уақыт өткізе алмады, демек, "Өмір" үшін қалған материалды Джонсонның өзінен немесе түрлі оқиғаларды баяндайтын екіншілік дереккөздерден алуға тиіс болды. Босвелл "Джонсонның өмірі" атты еңбегін жарияламас бұрын, Джонсонның басқа достары Джонсон туралы өздерінің өмірбаяндарын немесе анекдоттар жинақтарын жариялады немесе дайындады: Джон Хокинс, Трал, Фрэнсис Берни, Анна Сьюард, Элизабет Монтагю, Ханна Мор және Хорас Уолпол сияқтылар. Босвелл жұмыс істеген соңғы басылым – 1799 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрген үшінші басылым.

Сыни жауап

Эдмунд Берк патша Георг III-ге бұл еңбек оны басқа ешбір шығармадан гөрі көбірек ойын қызықтырғанын айтты. Роберт Андерсон 1795 жылы жарық көрген «Британ ақындары» еңбегінде былай деп жазды: «Кейбір кешірілерлік кемшіліктерді, яғни өзімшілдік пен шексіз құрметті ескермегенде, оның еңбегі көрнекті бір адамның өмірі мен ой-пікірлерін ең толық, қызықты және әдемі түрде бейнелейді; және ол ағылшын тіліндегі ең пайдалы және қызықты кітаптардың бірі деп саналады». Джон Нил 1818 жылы «Портик» мақаласында Босвельдің стилін жоғары бағалады. Бұл эссе 1856 жылы Эмерсонның «United States Magazine» журналында қайта жарияланды. Босвель биографияның тартымдылығы – әңгіменің барлық қисыны мен бұрылысын ұстанған белгілі бір еркіндік екенін білді; биографты толығымен ұмыту керек; оқырман оқыған адамымен танысқандай сезінуі керек, оқыған бір сөзін есіне түсірмей. Бірақ осы дұрыс ойларды іске асыру кезінде Босвель сізді үнемі итеріп, оны ұмытуға шақырады; ол сіздің назарыңызға тым көп мән беруге тырысады. Сізді батырымен жақын таныстыру үшін Босвель Сэмюэл Джонсонның басқалардан ешқандай жағдайда ерекше екенін айтумен қанағаттанбайды, сонымен қатар дәлелдерімен сізді көндіруге тырысады, оның басқа адамдар сияқты, кез келген адам, батыр болсын немесе болмасын, көршісіне ұқсауы керек. Босвель – Джонсонның тек кабинеттегі биографы ғана емес, сонымен қатар ол – адамзаттың ең құпия өмірінің биографы.

19 ғасырдағы сын

Маколейдің «Эдинбург шолуындағы» сын-пікірлері зор ықпалға ие болды және Босвелл мен оның «Джонсонның өмірі» туралы көп жылдар бойы басым болған ойлау жолын қалыптастырды. Маколей Крокердің редакциясын қатты сынады: «Бұл басылым нашар жинақталған, дұрыс реттелмеген, жаман жазылған және нашар басылған». Екіншісі, «Босвеллдің Джонсонның өмірі», 28-ші нөмірде жарияланды. Карлайл тарих және өмірбаяндардағы фактілерден гөрі көбірек нәрсені күтті: «Мен қызыл кітап тізімдерін, сот күнтізбелерін және парламенттік тізілімдерді емес, Англиядағы АДАМ ӨМІРІН көруге ниеттенем: адамдар не істеді, не ойлады, неден азап шекті, неге қуанды; олардың жердегі өмірінің формасы, әсіресе рухы, оның сыртқы ортасы, оның ішкі қағидасы; ол қалай және қандай болды; ол қайдан пайда болды, қайда бет бұрды». В.К. Уимсат былай деді: «Босвеллге дұрыс жауап – суретші арқылы адамды бағалау, адамдағы суретшіні бағалау». Леопольд Дамрош бұл туындының «критик өзінің құрметін түсіндіре және негілдейтін әдеттегі санаттарға оңай бағынбайтынын» айтты. Уолтер Джексон Бейт туындының ерекшелігін баса көрсетті: «Оған тең келетін ештеңе болған емес. Сондай-ақ, одан кейін де мұндай туынды жазылмады, себебі таланттардың, мүмкіндіктердің және тақырыптың осы ерекше үйлесімі ешқашан қайталанбады». Сол сияқты, Дональд Грин Босвеллдің «Гебридтерге саяхат журналы» атты еңбегін «тамаша орындалған» деп санаса да, «Өмір» кітабының толық еместігін айтты және Джонсонның соңғы жылдарына толыққанды өмірбаяны қажет деп есептеді. Бұл екінші басылым 1791 жылғы мәтінге қосылған «көптеген құнды толықтырулармен» толықтырылды; Босвеллдің өзінің «Алдын ала хабарламасында» айтқанынша, «Бұлар бірінші басылымды сатып алғандардың ыңғайлылығы үшін квартода бөлек басылып шығарылды». 1799 жылы Босвеллдің қайтысынан кейін жарық көрген үшінші басылымға бұрынғы басылымдарды дайындауда үлкен рөл атқарған Эдмонд Малоун жауапты болды. Малоун мәтінге қосымшаларды енгізді, өзі және басқа да авторлар, соның ішінде Босвеллдің ұлы Джеймс жазған жақшалы түсіндірмелерді қосты. Көптеген редакторлар бұл үшінші басылымды түпкілікті нұсқа деп санайды. Малоун 1804, 1807 және 1811 жылдары қосымша басылымдар шығарды. 1831 жылы Джон Уилсон Крокер жаңа басылым шығарды, ол Томас Маколей мен Томас Карлайлдың шолуларында тез сыналып, айыпталады. Екі сыншы да сынға алған Крокердің түсіндірмелерінің нашарлығын Джордж Бёркбек Хилл мойындайды: «Оның ескертулері мен сын-пікірлері Маколей оған тым жомарттықпен көрсеткен наразылыққа өте жиі лайық. Кітаптарды жақсы білмейтін ол өзінің ой-өрісінің тарлығынан да арылмады». Дәл өзінің ыңғайлылығына қарай; Босвеллке барлық құрметті беру! Оқырман: «Ол оларды қандай өнердің сиқырымен біріктірді?» деп сұрайды. Ең қарапайым тәсіл – жақшалар. Бұрын-соңды жақшалардың толық құндылығы осылай ашылған емес. Сіз Босвеллдің басшылығымен сөйлемді бастайсыз, оны сол сияқты аяқтаймын деп ойлайсыз: бірақ жоқ; ортасында, мүмкін, сіздің жарты нүктеңізден кейін және кейбір «себебі» сөздерінен кейін – Хокинс, Тайерс, Мерфи, Пиоцциге тікелей сілтеме жасайтын жақшалы қосымша пайда болады; сондықтан көбінесе ескі қайғылы ойға келуге болады: «Біз қайда екенімізді білеміз; қайда бара жатқанымызды ешкім білмейді!» Джордж Биркбек Хиллдің жаңа басылымы 1887 жылы жарық көрді және үшінші басылым мәтінінің стандартына оралды. 1917 жылы Чарльз Гросвенор Осгуд (1871–1964) Project Gutenberg арқылы қол жетімді қысқартылған басылымын жариялады.

Macaulay's critique in the Edinburgh Review was highly influential and established a way of thinking of Boswell and his Life of Johnson which was to prevail for many years. Macaulay was damning of Croker's editing: "This edition is ill compiled, ill arranged, ill written, and ill printed". with the second, 'Boswell's Life of Johnson', in issue 28. Carlyle wanted more than facts from histories and biographies: "The thing I want to see is not Redbook Lists and Court Calendars, and Parliamentary Registers, but the LIFE OF MAN in England: what men did, thought, suffered, enjoyed; the form, especially the spirit, of their terrestrial existence, its outward environment, its inward principle; how and what it was; whence it proceeded, whither it was tending." W. K. Wimsatt argues, "the correct response to Boswell is to value the man through the artist, the artist in the man". Leopold Damrosch claims that the work is of those that "do not lend themselves very easily to the usual categories by which the critic explains and justifies his admiration". Walter Jackson Bate emphasised the uniqueness of the work when he says "nothing comparable to it had existed. Nor has anything comparable been written since, because that special union of talents, opportunities, and subject matter has never been duplicated." Similarly, although Donald Greene thought that Boswell's The Journal of a Tour to the Hebrides a "splendid performance", he felt that the Life was inadequate and Johnson's later years deserved a more accurate biography. This second edition was augmented by "many valuable additions," which were appended to the 1791 text; according to Boswell's own "Advertisement," "These have I ordered to be printed separately in quarto, for the accommodation of the purchasers of the first edition." The third edition, appearing in 1799 after Boswell's death, was the responsibility of Edmond Malone, who had been instrumental in the preparation of the previous editions. Malone inserted the additions in the text, adding some bracketed and credited notes by himself and other contributors, including Boswell's son James. This third edition has been regarded as definitive by many editors. Malone brought out further editions in 1804, 1807, and 1811. In 1831, John Wilson Croker produced a new edition which was swiftly condemned in reviews by Thomas Macaulay and Thomas Carlyle. The weakness of Croker's notes, criticized by both reviewers, is acknowledged by George Birkbeck Hill: "His remarks and criticisms far too often deserve the contempt that Macaulay so liberally poured on them. Without being deeply versed in books, he was shallow in himself." exactly at his own convenience; giving Boswell the credit of the whole! By what art magic, our readers ask, has he united them? By the simplest of all: by Brackets. Never before was the full virtue of the Bracket made manifest. You begin a sentence under Boswell's guidance, thinking to be carried happily through it by the same: but no; in the middle, perhaps after your semicolon, and some consequent 'for,'—starts up one of these Bracket ligatures, and stitches you in from half a page to twenty or thirty pages of a Hawkins, Tyers, Murphy, Piozzi; so that often one must make the old sad reflection, Where we are, we know; whither we are going, no man knoweth!</blockquote>A new edition by George Birkbeck Hill was published in 1887 and returned to the standard of the third edition text. In 1917, Charles Grosvenor Osgood (1871–1964) published an abridged edition, which is available via Project Gutenberg.

Жалпы және келтірілген сілтемелер және қосымша оқу

Андерсон, Роберт ред. Британ ақындарының шығармалары. Том XI. Лондон, 1795. Брэди, Фрэнк. «Бозуэллдің өзінің бейнесі және оның сыншылары». SEL: Ағылшын әдебиетін зерттеулер 1500–1900, Том 12, № 3, (Жаз, 1972), б. 545–555.
Берк, Эдмунд. Эдмунд Берктің хат алмасуы, Том VI, ред. Альфред Кобан және Р. А. Смит. Чикаго, 1958–1968. Дамрош, Леопольд. «Джонсонның өмірі: Антитеория». XVIII ғасыр зерттеулері, Том 6, № 4, (Жаз, 1973), б. 486–505.
Даулинг, Уильям. «Босвеллдің Джонсон өмірнамасындағы өмірбаяншы, батыр және оқырман». SEL: Ағылшын әдебиетін зерттеулер 1500–1900, Том 20, № 3 (Жаз, 1980), б. 475–491.
Грин, Дональд. «Бізге Джонсонның «Босвелл» жылдары туралы өмірбаян қажет пе?» Қазіргі тілдерді зерттеу, Том 9, № 3, (Күз, 1979), б. 128–136.
Джонсон, Самуил. Самуил Джонсонның хаттары, Том II, ред. Р. В. Чэпман. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1952. Люстиг, Ирма С. «Босвеллдің Джонсон өмірнамасындағы әдеби сын». SEL: Ағылшын әдебиетін зерттеулер 1500–1900, Том 6, № 3 (Жаз, 1966), б. 529–541.
Поттл, Фредерик. Джеймс Босвеллдің әдеби жолы, Эсквайр. Оксфорд, 1929. Танкард, Пол, ред. «Джонсонның өмірі». Фактілер мен ойлар: Джеймс Босвеллдің журналистикасынан таңдамалы материалдар. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2014. Уимсат, У. К. «Қиялмен суреттелген факт: Джеймс Босвелл, қарама-қайшылықтарда, ред. Уильям К. Уимсат. Лексингтон, Кентукки: Кентукки университетінің баспасы, 1965.