Кіріспе

Оңтүстік Африкалық балет бишісі

Мод Ллойд (16 тамыз 1908 – 26 қараша 2004) – Оңтүстік Африкалық балет бишісі және педагог, Англияға көшіп, «Балет Рамбер» балет труппасының негізін қалаушы мүшесі ретінде британдық балеттің дамуына үлкен үлес қосты. Ол би сыншысы ретінде де танымал болды, күйеуімен бірлесіп Александр Бленд псевдонімімен мақалалар жазды.

Ерте өмір және тәрбие

Мод Ллойд Кейптаунда дүниеге келді, онда Хелен Уэббпен балет өнерін оқыды. 1912 жылы Англиядан келген Уэбб өзінің "әдемі би" (яғни классикалық балет) мектебін ашты, содан кейін Оңтүстік Африка музыка колледжінің оқу жоспарына биді енгізді. Лондонда Энрико Чечеттидің шәкірті болған Уэбб, Кейптаундағы студенттерін оқыту үшін Чечетти әдісін қолданды. Веббпен бірнеше жыл жаттыққаннан және қалалық әкімшілікте өткізілген концерттерде өнер көрсеткеннен кейін, Ллойд Веббтің стипендиясымен Лондонға барды, Веббтің ескі досы және Нотинг-Хиллдегі мектебінде балет сабақтарын берген Мари Рамбертпен таныстырылды. Ллойд 1924 немесе 1925 жылы, 16 немесе 17 жасында Англияға келді және бірден Рамберт мектебіне қабылданды. Ол жерде белсенді оқудан кейін, 1927 жылы Оңтүстік Африкаға оралып, Англияға қайтып оралғанға дейін үш жыл бойы Вебб мектебінде сабақ берді.

Би мансабы

1930 жылы Англияға оралған Ллойд Рамберттің балет клубының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды, одан Балет Рамберт дамыды. Ол осы топпен бірнеше Вест-Энд театрларында және Лондоннан тыс гастрольдерде биледі, сондай-ақ Камарго қоғамының репертуарлық қойылымдарында өнер көрсетті. 1930 жылдан бастап ол Рамберт балет клубының Нотинг-Хилл Гейттегі Меркурий театрындағы жексенбілік спектакльдерінде жетекші биші болды. Клубтың басқа мүшелеріне жаңадан шыққан хореографтар Фредерик Эштон, Энтони Тюдор және Андре Ховард кірді, олардың әрқайсысы Ллойдтың техникалық шеберлігіне, сондай-ақ оның зинасы, әдемілігі мен сезімталдығына жауап ретінде өздерінің шығармаларында оған рөлдер жаратты. 1932 жылы Оңтүстік Африкаға қысқа ғана үзіліс жасаған (басқа британдық компаниялармен билеу үшін) Ллойд 1940 жылға дейін Балет Рамбертте қалды. Ол компанияның алғашқы балериналары Перл Аргайл мен Алисия Маркованың көптеген рөлдерін орындады, бірақ көп ұзамай өзінің жаңа рөлдеріне ие болды. Ллойд 1930 жылы Рамберттің сабағының бірінде Энтони Тюдормен кездескенде, бірден оған тартылып, ол да Ллойдқа қызығушылық танытты. Ол Хью Лэйнгпен бірге оның музасына айналды, оның ерекше қасиеттерін көрсететін көптеген туындыларын жасауға оны шабыттандырды. "Ол ғана емес, өте әдемі, аяқтары әдемі қисық болған, сонымен қатар ол Тюдордың тәжірибе жасап жатқан психологиялық реализмін күшейтетін бай, табиғи экспрессиямен билейтін" еді. Ол басты рөлдерде ойнаған көптеген Тюдор туындыларының ішінде 1936 жылы премьерасы өткен «Лилиа сабағы» (Jardin aux Lilas) ең ұзақ сақталғаны болды. Ллойдтің «Күйеуіне (Лэйнг) қарағанда, үйленуге тиіс адамына (Тюдор) берілген» Кэролайн рөлі «Эдвард дәуірінің өміріне тән, жасырын қызығушылық пен міндеттілік сезімін әдемі түрде бейнеледі». 1937 жылы тағы бір Тюдор шедеврі – Малердің «Балалар өлімі туралы әндер» (Kindertotenlieder) ән циклына қойылған «Қараңғы элегиялар» пайда болды, онда ол Тюдормен бірге екінші әнге жұмсақ, қайғылы па-де-де биледі. Ол классикалық репертуарда да сәтті өнер көрсетті, Рамберттің «Аврораның үйлену тойы» нұсқасында Аврора, «Лес Сильфидтердегі» прелюдия және «Лебедь көлінің» бір актілік нұсқасында Одетте рөлін орындады. Эштонның «Шалоттың ханым» және Говардтың «Сүкіршік қыз» фильмдерінде сәнді рөлдерді ойнаған ол Нинетт де Валуаның «Бар-окс-Фолиес Бержердегі» «Ла Гулуэ» бишісі ретінде көбірек шулы рөлге түсті. Ллойдтің репертуарындағы рөлдерін талқылаған бір рецензент оны «асыл тыныштық пен терең көркемдік, жарқын комедиялық дарымен» байланыстырды. 1938 жылы Тюдор Рамбертпен келіспей, оның компаниясын тастап, өзінің «Лондон балеті» деп атаған труппасын құрды. Ллойд жаңадан құрылған компанияның негізін қалаушы мүшелерінің бірі болған Рамберт бишілерінің бірі болды. Ол үшін тағы екі естен кетпес рөл жаратты. Тюдордың «Гала-спектакліндегі» итальяндық балерина ретінде ол француз және орыс бәсекелестерімен жарысқа шығып, көрнектілік пен ақыл-ойының көрінісін көрсетті, ал Говардтың «Жай мерекесінде» ол жасырын сұлулыққа ие, жасөспірім баланың қызығушылығын оятуға қабілетті күйеуге шығуға дайын әйел рөлін ойнады. (Жасөспірім баланың рөлін жас Фрэнк Стафф ойнады, ол Оңтүстік Африканың басқа азаматы және Кейптаундағы Ллойдтың бұрынғы студенті.) 1939 жылдың қыркүйегінде Германиямен соғыс басталғаннан кейін және Тюдордың Америкадағы жасыл және қауіпсіз жайылымдарға кеткеннен кейін Ллойд пен Пегги ван Праа компанияны басқарды және биледі, бірақ бомбалау салдарынан Лондонның барлық театрлары жабылды. 1940 жылы «Лондон балеті» таратылып, Балет Рамбертке қайта қосылғанда Ллойд сахнадан кетіп қалды.

Жасалған рөлдер

Ллойд 1930 жылдары Лондонда жұмыс істеген Энтони Тюдордың және басқа хореографтардың балеттерінде маңызды рөлдер жасады. Олардың ішінде мыналар бар.

Тюдор балеттерінде

1931 жыл. "Крест Гартерд", музыкасы – Гироламо Фрескобальдидің шығармасы. Роль: Оливия, Тюдормен бірге Малволио рөлінде комикалық па де дуэ билейді. 1932 жыл. "Роллдің квадраттық билері", ескі ағылшын музыкасына қойылған. Роль: Элизабет Скулинг және Бетти Каффпен үштік би. 1934 жыл. "Планеталар", музыкасы – Густав Холсттың шығармасы. Роль: Венера. 1935 жыл. "Хебедің түсуі", музыкасы – Эрнест Блохтың шығармасы. Роль: Түн. 1936 жыл. "Лили бағы", музыкасы – Эрнест Шоссонның шығармасы. Роль: Каролина. 1937 жыл. "Қараңғы элегиялар", музыкасы – Густав Малердің шығармасы. Роль: қайтыс болған баласынан күйреген ана, Тюдормен па де дуэ. 1937 жыл. "Паскинада" – BBC телеарнасындағы алғашқы телешоу. Роль: жеке биші. 1937 жыл. "Төрт камераға арналған фуга" – теледидарға арналған тәжірибелік туынды, музыкасы – Иоганн Себастьян Бах. Роль: жеке биші. 1938 жыл. "Музыкалық кеш", музыкасы – Джоаккино Россинидің, аранжировкасы – Бенджамин Бриттеннің. Роль: Тирольдық, Тюдормен бірге па де дуэ. 1938 жыл. Галалық өнер көрсетілімі, музыкасы – Сергей Прокофьевтің. Роль: Би құдайы (Миланнан).

Басқа жұмыстарда

1927 жылы. "Фейлер патшайымы" Генри Перселлдің операсы, Фредерик Эштон мен Мари Рамберттің хореографиясы. Рольдер: Эхо биі, Үш аққу, Шабуылшылар биі және Шакон. 1931 жылы, "Ла Пери", хореография Фредерик Эштонның, музыкасы Пол Дукастың. Роль: Серік. 1931 жыл. "Фасад", хореография Фредерик Эштонның, музыкасы Уильям Уолтонның. Рольдер: Шотланд рапсодиясы және вальс. 1931 жыл. "Шалоттың ханымы", хореография Фредерик Эштонның, музыкасы Жан Сибелиус. Роль: Көрініс. 1931 жыл. "Бокс", хореография Сюзан Саламаның, музыкасы Лорд Бернерстің. Роль: Спортшы қыз. 1935 жылы. "Валентин күні", хореография Фредерик Эштонның, музыкасы Морис Равелдің. Роль: Соланж. 1940 жылы. "Жас мереке", хореография Андре Говардтың, музыкасы Габриэль Форе. Роль: Жас шателин.

Кейінгі өмірі

1939 жылдың жазында Ллойд өнер және би сыншысы Найджел Гослингке үйленді және соғыс жылдарында зейнетке шығып, әлеуметтік жұмыстармен айналысты. Ол екінші мансабын Ричард Бакл оны күйеуімен бірге жұмыс істеп, өзінің "Балет" журналына би қойылымдарына сын-пікірлер жазуға көндіргеннен кейін бастады. Олар бұл жұмысты ұнатып, өздерін Александр Бленд деп атады – бұл псевдоним Беатрикс Поттердің ертегілеріндегі екі кейіпкердің есімдерінен құралған: «мүлдем тұрақсыз» деп сипатталатын Пиглинг Бленд пен оның ағасы Александр. 1955 жылы Бакл "The Observer" апталық газетіндегі би сыншысы лауазымын тастағанда, Гослингтер оның орнына келді және 1982 жылы Найджел қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Шамамен екі онжылдық бірге жұмыс істеген кезде олар газетке тұрақты түрде сын-пікірлер жазып қана қоймай, балет және би туралы он кітапты жазды, өңдеді немесе оларға үлес қосты, олардың төртеуі Рудольф Нуреевтің өмірі мен мансабына арналған. Гослингтер Нуреевтің 1961 жылдың маусымында Батысқа қашқанға дейін Париждегі Киров балетінде билейтінін алғаш көрген. Көп ұзамай, Марго Фонтейн жас орыс виртуозын Лондонға шақырып, Корольдік би академиясының гала-концертінде өнер көрсетуге көндіргенде, ол Гослингтерді онымен достық қарым-қатынас орнатуға шақырды. Олар осы ұсынысты қуана қабылдап, оған ерекше құрметпен қарады. Ковент-Гардендегі оның алғашқы өнер көрсетуіне жазған мақтаулы рецензияларында, олар оның британдық балетке тигізер тиімді әсерін болжады, оны «балеттік зымыран, сурет салу бөлмесінде бос жүрген жабайы жануар» деп сипаттады. Олар оған Кенсингтондағы үйлерін тегін ұсынып, жаңа елдегі өмірге бейімделуіне көмектесті. Уақыт өте келе, екі жақтың да өзара шынайы сыйластығы мен сүйіспеншілігі артып, достық қарым-қатынас нығайды. Гослингтердің ұлы Николас үйленіп, басқа жаққа көшіп кеткеннен кейін, Нуреев олардың орта жастағы ұлына айналды. Олар оған өмірінің соңына дейін қамқорлық жасап, мейірімділік танытып, басшылық ету арқылы оның рухани ата-анасы болды. Мод Ллойд Найджел Гослингпен идеалды некеде болғандықтан, оның өлімі оған, Нуреевке сияқты, ауыр соққы болды, ол Гослингтің зиялылығына, мәдениетіне және тыныш мінезіне таң қалған еді. Ллойд күйеуінен кейін тағы жиырма жыл өмір сүрді, оған Нуреев және басқалардың қамқорлығы мен көңіл көрсетуі көмектесті. Ол жастығынан қарттығына дейін өзін білгендердің барлығынан да сүйіспеншілік пен құрметке ие болды. 95 жасында да әдемі және сергекті болған ол қарапайым өмір сүрді және көру және есту қабілеті нашарлағанына қарамастан, тамаша ақыл-ой кеңдігімен өмір сүрді. Ол Кенсингтондағы үйінде отбасы мен достарының арасында бейбіт түрде қайтыс болды.