Кіріспе
Виктория кресінің иегері Уильям Томас Дартнелл, ВК (6 сәуір 1885 – 3 қыркүйек 1915), сондай-ақ Уильбур Тейлор Дартнелл деп те белгілі, Австралияда туған солдат, актер және Виктория кресінің иегері, британдық және Достастық күштеріне берілетін жаудың қарсы тұрғандағы батылдығы үшін ең жоғары награда. Мельбурнда туған ол екінші бур соғысында жасөспірім кезінде, ал кейін 1906 жылғы Бамбата көтерілісінде қызмет етті. 1912 немесе 1913 жылы Оңтүстік Африкаға көшіп кеткенге дейін ол үйленді, жеке бизнесін жүргізді және кәсіби актер ретінде жұмыс істеді. Дартнелл Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда британдық армияға қызмет етуге ниет білдірді және 1915 жылдың ақпан айында 25-ші (шекарашы) батальонына, Корольдік фюзилерге офицер болып тағайындалды. Ол Шығыс Африка кампаниясында шайқасты және Букоба шайқасы үшін мақталып, неміс басқаратын қалалық әкімшілікке шабуыл жасап, неміс туын түсіріп, оның орнына Ұлыбритания туын іліп қойды. 3 қыркүйек 1915 жылы оның ротасы тықсырғаннан кейін және жараланған күйінде де Дартнелл ерікті түрде қалды, британ күштерінің қалған бөлігі шегініп кеткен кезде жараланған әріптестерінің өмірін сақтауға тырысты. Дартнелл осы әрекетте қаза тапты, бірақ оның нығайып тұрған бейімделуі мен құрбандығын мойындап, ол қаза болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды.
William Thomas Dartnell, VC (6 April 1885 – 3 September 1915), also known as Wilbur Taylor Dartnell, was an Australian born soldier, actor and a recipient of the Victoria Cross, the highest award for gallantry in the face of the enemy that can be awarded to British and Commonwealth forces. Born in Melbourne, he served in the Second Boer War as a teenager and later in the Bambatha Rebellion of 1906. He married, managed his own business and worked as a professional actor before immigrating to South Africa in 1912 or 1913. Dartnell offered his services to the British Army on the outbreak of the First World War, and was commissioned into the 25th (Frontiersmen) Battalion, Royal Fusiliers in February 1915. He fought in the East African Campaign and was mentioned in despatches for the Battle of Bukoba, where he had stormed the German held town hall, pulled down the German flag and replaced it with the Union Jack. On 3 September 1915, after his company had been ambushed and despite being wounded, Dartnell voluntarily stayed behind in an attempt to save the lives of wounded men as the remainder of the British force retired from the scene. Dartnell was killed in the attempt, but in recognition of his determination and sacrifice he was posthumously awarded the Victoria Cross.
Ерте өмір
Уильям Томас Дартнелл 1885 жылғы 6 сәуірде Мельбурн қаласының Коллингвуд ауданында, ағылшын туған жеміс-жидек сатушы Генри Дартнелл мен оның австралиялық әйелі Роза Энн (құрметті есімі Хэнли) отбасында дүниеге келді. Кейбір дереккөздер оның туған жерін Коллингвуд деп көрсетеді, ал басқалары көршілес Фитцрой ауданын атайды. Бұл мақалада Коллингвудты пайдалануға себеп – Дартнеллдің Австралиялық биографиялық сөздігінде осы ақпарат көрсетілгендігі. 1900 жылы, 15 жасқа келген Дартнелл Виктория атты әскерінің құрамына, колониялық милиция бөліміне қосылды. Полк 1901 жылдың басында Екінші Бур соғысына қатысу үшін 5-ші Викториялық (атты әскер) контингенті ретінде жұмылдырылды және 15 ақпанда Оңтүстік Африкаға аттанды. Келесі айда Порт-Элизабетке келген Дартнелл келесі он екі айда Кейп колониясы мен Оранж еркін мемлекетінде қызмет етті және 6 сәуірде – өзінің 16 жасқа толған күні жараланды. 1902 жылдың наурыз айында атты әскер Австралияға оралды, ал Дартнелл көп ұзамай демобилизацияланды. Кейін ол Оңтүстік Африкаға оралып, 1906 жылы Наталдағы Бамбата көтерілісі кезінде Ройстонның атты әскерінің құрамында қызмет етті. Австралияға оралғаннан кейін Дартнелл 1907 жылғы 15 сәуірде Мельбурн қаласындағы Куин-стриттегі Холттың неке агенттігінде Элизабет Эдит Смитпен үйленді. Олар Фитцройде қоныстанды және 1908 жылы қыздары дүниеге келді. Дартнеллдің келесі бірнеше жылдағы өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол жеке бизнесін басқарған және 1912 немесе 1913 жылға дейін актер ретінде жұмыс істегені белгілі, содан кейін ол қайтадан Оңтүстік Африкаға кетті. Элизабет пен олардың қызы Викторияда қалды, ал Дартнелл Кейп провинциясының жағалауындағы Шығыс Лондонда тұрақтап, "Стандарт" баспа компаниясында жұмысқа орналасты және олардың сенбілік газеті "Weekly Standard"-қа тұрақты үн қосты. "Шекарашылар" деген атаудың айғақтарынша, 25-ші батальонға "әр түрлі жастағы және әлемнің түкпір-түкпірінен келген ерекше тәжірибелі адамдар кірді", - делінген полк тарихында. 25-ші батальон 10 сәуірде Плимуттан Момбасаға, құрылғаннан кейін екі ай ішінде аттанды. Дартнелл осы аралықта Свайтлингте орналасқан, сондай-ақ артиллерия аттарын Батыс майданға жеткізу үшін Бельгияға бірнеше сапар жасады. Маусым айында Дартнелл Букобадағы неміс бекінісіне және радиостанциясына шабуылға қатысты; бұл неміс шабуылдарының Уганда шекарасына жасалған базасы болды. Британдық және неміс күштері қаланың бақылауы үшін екі күн бойы күресті, содан кейін шабуыл жасаушылар радиостанцияны және қала әкімшілігін басып алды. Соңғы шабуылда Дартнелл неміс әскері бақылап отырған қала әкімшілігіне бірінші болып кірді және неміс туын алып тастап, оның орнына Ұлыбритания туын іліп қойды. Алайда, 25 шілдеде ол уақытша лейтенант қызметіне тағайындалды. Екі рет кетуге бұйрық берілсе де, Дартнелл бас тартты және өзінің әскерлеріне оны тастап кетуді бұйырды. Дартнелл соңғы рет өзінің позициясына жақын тұрған неміс әскерлеріне оқ атқан күйде көрінді. Бірнеше сағаттан кейін оның денесі табылды, оның айналасында жеті өлген неміс сарбазы жатқан еді.
Мұра
Дартнельдің соңғы шайқастағы нық қадамдары мен құрбандығы қаза болғаннан кейін Виктория кресімен (ВК) марапатталды. Дартнель Шығыс Африка кампаниясында ВК-ны алған төрт адамның бірі болды. Оның әскери мүліктері қазан айында сатылып, түскен қаражат өсиеті бойынша атаған қалыңдығы Мейблге жіберілді. Бірақ ақша кейіннен жесірі Элизабет талап етті. Сол кезде Мельбурн қаласының Муррумбина ауданында қызымен бірге тұрған Элизабет, күйеуінің ерлік көрсеткен және қаза тапқан жерінің құрметіне үйіне "Мактау" деп ат қойды. Кейіннен ол 1956 жылы Лондонда өткен ВК-ның 100 жылдық тойына шақырылды. Дартнельдің кәсіби актер екендігі естен шығарылған жоқ. Оның қазасынан кейін бірнеше газет жарияланымдары оның ВК-сы актерге тағайындалған алғашқы награда болды деген болжамдар жасады, және ол Дрюри Лейндегі Корольдік театрдағы ескерткіш тақтада мәңгі есте қалды. Канберрадағы Дартнель көшесі де оның құрметіне аталды, онда Батырлар залында оның естелігі орналасқан.