Кіріспе

Дублин жағалауындағы жеке арал, Ирландия. Ирланд теңізіндегі Ламбей аралы (Reachrainn), қазіргі Барон Ревелстоук басқаруында. Аралда тұрақты тұрғындар өте аз, ғимараттары да аз, бірақ күндізгі саяхатшылар мен қысқа мерзімге келген қонақтарды қабылдайды, сондай-ақ жұмыс істейтін шаруашылық бар.

Этимология

Ламбай атауы көне норвеж тілінен шыққан "Lamb ey" деген сөзден келген, ол "қошқар аралы" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау, көбінесе, көктемде қойларды аралға жіберіп, жыртқыштардан сақталған ортада қозыларын тудыру салтынан туындаған. Шетланд аралдарындағы Ламба да осыған ұқсас атауға ие. Аралдың ирланд тіліндегі атауы – Рехрейнн. Портрейннің жағалаудағы елді мекені Ламбайға қарап орналасқан және оның атауы Порт Рехрейнннен, яғни "Рехрейнн портынан" шыққан.

География

Ламбей аралы – Ирландияның шығыс жағалауындағы ең үлкен арал. Оның ауданы шамамен құрайды. Ең биік нүктесі – Нокбейн деп аталатын төбе, ол биіктікке жетеді. Аралдың биік жері шығысқа қарай орналасқан және Нокбейннен басқа Хит және Тиниан төбелерін, ал сонымен қатар солтүстік-шығыста Пилот төбесін де қамтиды. Аралдың солтүстік, шығыс және оңтүстік жағалауларында тік жартастар жатыр, ал батыс жағында жазық жерлер мен көлбеу беткейлер бар. Аралдың топографиялық ерекшеліктері мен ауа райына байланысты, аралдың барлық ғимараттары – қамал, жағалау күзетшілерінің үйлері мен қонақ үйлер, католик шіркеуі және жалғыз порты – батыс жағалауда орналасқан, ал төбелі жерде екі үй бар. Аралда сегіз атаулы шығанақ және бірнеше тар бұғаздар бар, ал ең шығыс нүктесі Ламбей мүйісі. Шығанақтар, порттан сағат тіліне қарсы бағытта, Талбот шығанағы (бұрынғы иесінің құрметіне аталған), Карнун шығанағы, Бишоп шығанағы, Суқыр арал шығанағы, Тайлер шығанағы, Тұщы су шығанағы, Салтпан шығанағы және Брод шығанағы. Бұғаздарға Seal Hole кіреді. Порттың жанында құмды жағажай және тік жағалауда бірнеше кішкентай тасты жағалар бар. Бірақ мұнда тақтатас және әктас қабаттары, сондай-ақ құнарлы топырақ та бар. Ламбейдің барлық аумағында кездесетін андезит, негізінен, Ламбей порфирі деген нақты түрде болады. Халық саны 140-тан астам адамнан 3 адамға дейін ауысқан. Төмендегі кестеде Ламбей халқы туралы деректер «Discover the Islands of Ireland» (Алекс Рицема, Collins Press, 1999) және Ирландияның халық санағынан алынған. Ирландияда 1841 жылға дейінгі халық санағы деректері толық және/немесе сенімді деп есептелмейді.

Әкімшілік және тағайындаулар

Ламбей аралы Портрейн азаматтық округіндегі, Недеркросс барониясындағы, қазіргі Фингал графтығындағы және дәстүрлі Дублин графтығындағы жергілікті ауданды құрайды. Сайлау мақсатында ол Донабате сайлау бөлімінде, жергілікті билік сайлаулары үшін Свордс округінде және ұлттық сайлаулар үшін Дублин Фингал сайлау округінде орналасқан. Арал, Natura 2000 учаскесі, Арнайы қорғалатын аумақ (SPA) және Ерекше қорғалатын аумақ (SAC) мәртебесіне ие, сондай-ақ pNHA болып табылады. Арал сонымен қатар Rockabill арқылы Далки аралына дейінгі SAC-ке толығымен кіреді, ол рифтік қоғамдастықтар мен портолық дельфиндерді қамтиды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, 26 Ұлттық ескерткіш (Ескерткіштер мен орындар тізіліміндегі нысандар) және бір мүмкін нысан бар.

Флора мен фауна

1905-1906 жылдары арал зерттелген кезде, Ирландияның басқа еш жерінде кездеспейтін 90 түр және ғылым үшін жаңа 5 түр табылды.

Фауна

Бұл арал Ирландиядағы ең ірі теңіз құстарының біріне пана болады, онда 50 000-нан астам қарапайым гагарка, 5 000-ға жуық китивак, 3 500 ақшейкер, 2 500 жұп шағалақай, сондай-ақ, аз сандағы тупик, манкс-күлкі, фулмар және аққу бар. Солтүстік Атлантика теңізінің сүтқоректі жануарлары, мысалы, күлгін иткеңдер жыл сайын осы аралда туады. Аралда қоянның көп саны бар. Ирландияда ең көп таралған кеміргіш – қоңыр егеуқұйрық кездеседі, сонымен қатар Ирландияда өзін-өзі қамтамасыз ететін, ұзақ мерзімді қара егеуқұйрық популяциясы да бар, ал біріншісінің болуы екіншісінің санын бақылауда ұстайды. Роккабилл және Ламбей аралдары Дублин графтығында портты дельфиндерді көруге ең қолайлы орындар болып табылады. Аралда сонымен қатар сирек кездесетін омыртқасыз жануарлар да бар – 1905-1906 жылдардағы маңызды зерттеулер ғылым үшін жаңа түрлерді ашты. Олардың арасында үш түр жер құрты (соның ішінде Henlea hibernica), қылқаяқты құйрық (Praemachilis hibernica) және кене (Trachyuropoda hibernica) болды. Зерттеудің құрттарға қатысты бөлімі 34 түрді анықтады, олардың 18-і бұрын Ирландияда кездеспеген, соның ішінде үш түрі ғылым үшін жаңа болды, және үлгілердің орташа мөлшері құрлықтағыдан айтарлықтай кіші екені анықталды. Сонымен қатар, жергілікті аудандарда да белгілі бір айырмашылықтар байқалды, мысалы, бір түрі Raven's Well маңында ерекше көзге түсті.

Үй жануарлары және жергілікті емес жануарлар

Сонымен қатар, 1950 жылдары Руперт Баринг енгізген және 1980 жылдары Дублин зообағынан артық мал келтіріліп көбейтілген, 2017 жылы шамамен 100-ге жуық қызыл мойынды валлабилер бар. Валлабилер жақсы көбейеді, сондықтан популяцияны бақылауда ұстау үшін оларды азайтту шаралары қажет. Еуропалық еліктер де әкелінген, және 2000 жылдардың ортасына қарай шамамен 200 басқа жететін топ құралған. Аралда сонымен қатар шаруалық малдың ірі қара және қойлары да бар.

Ерте ортағасыр

530 жылы Әулие Колумба Ламбай аралында монастырь қонысын құрған деген аңыз бар, ол Колманға және одан кейінгі абаттар мен кем дегенде бір епископқа өткен. 795 жылы діни орталыққа викингтер шабуыл жасады, нәтижесінде шіркеу мен ғимараттар тоналып, өртеліп қиратылды. 20 ғасырдың басында жасалған зерттеулер қазіргі шапкіш үйдің оңтүстігінде қоршау іздерін тапты, сондай-ақ қазіргі спутниктік суреттер бұл жердің бекінілген қоныс екенін көрсетеді.

Орта ғасырдың соңы

Ситрик, Данияның Дублин патшасы, Ламбайды Христ Чёрч соборына сыйлады, ал 1181 жылы ханзада Джон оны Дублин архиепископтарына берді. Бұл 1337 жылы король Эдуард және 1394 жылы король Ричард тарапынан қайта расталды. Кейіннен архиепископ аралдан түсетін кірісті Августин Грейс-Диу аббаттығының қарындастарына және Свордс маңындағы мектепке, олардың мекемесін күтіп ұстау үшін берді. Ол сондай-ақ Ламбайдың қояндарынан алынатын оннан бір бөлігін қарындастарға берді – сол кезде қоян салығы жылына 100 шиллингке бағаланды. 1467 жылы заңмен бекітілді, соған сәйкес Уорчестер графы, сол кезде Лорд-депутат, Ламбайды Испания, Франция және Шотландиядан Англияны қорғау үшін бекініс салуға алуға құқылы болды. Вурстер Дублин архиепискобына жылына 40 шиллинг төледі, және Ламбайда қамал салуға рұқсаты болғанымен, нақтыда қамал салынды ма, әзірге белгісіз.

Ерте заманауи

XVI ғасырдың ортасындағы ағылшын реформациясы кезінде, Дублиннің ағылшын августиндік архиепископы Джордж Браун, Ламбей аралын Ирландияның бірінші мемлекеттік хатшысы Джон Чаллонерге 6 фунт 13 шиллинг 4 пенниге жалға берді. Шарт бойынша, Чаллонер алты жыл ішінде балықшылардың пайдасына және контрабандистерден қорғау үшін ауыл, қамал және порт салуға міндетті болды. Ол Ламбейді "адал адамдардан тұратын колониямен" қоныстандыруға тиіс еді. Ол өте белсенді адам болды, аралдағы көптеген жартастарда соқол өсірген және күміс пен мыс өндіру үшін төрт кен орнында жұмыс істеді. Осы кезеңде аралдың батыс жағында Ламбей қамалы – шағын блокхаус немесе бекініс салынды. Елизавета I патшайымның билігінің көп бөлігінде Чаллонер Ламбейге ие болды, бірақ 1611 жылы арал сэр Уильям Ушер мен оның мұрагерлеріне берілді. 1626 жылы Англияның Армағ архиепископы Джеймс Ушер Ламбейге қоныстанды. 1650 жылы ол Лондонға көшіп кетті; ол Лорд-протектор Оливер Кромвельдің жоғары құрметіне ие болды және Вестминстер аббаттығында жерленді. Арал 200 жыл бойы Ушер отбасының меншігінде болды, корольдік билік астында Ирландия шіркеуінің Дублин кафедрасынан жалға алды. Ирландиядағы Уильям соғысы кезінде арал ирланд сарбаздары үшін тұтқындау лагері ретінде пайдаланылды. 1691 жылы Аугрим шайқасынан кейін мыңнан астам сарбаз онда тұтқындалды, ал кейбіреулері жараларынан және аштықтан қайтыс болды. 17 ғасырда аралда тағы да тау-кендік барлау жұмыстары жүргізілді, бірақ ол өнеркәсіптік қызметке айналмады.

Георгий және Виктория дәуірі

1805 жылы Ламбейдің жалға алу құқығы сэр Уильям Вулслиге мұра болып өтті, ал 1814 жылы оны Малахайдтың аристократиялық Талбот отбасы сатып алды. Талбот де Малахайд сатып алғаннан кейін католик шіркеуі мен ұлттық (бастауыш) мектеп салынды. 1854 жылдың 21 қаңтарында темір қабырғалы "РМС Тайлер" кемесі аралдың жартастарына шағылысып, Ливерпульден Австралияның Перт қаласына жасаған алғашқы сапарынан кейін бірнеше сағаттан соң суға батып кетті. Ол "White Star Line" компаниясымен жалға алынған және сол кездегі ең ірі сауда кемелерінің бірі болды. Экипаждың көп бөлігі қытайлықтар болғандықтан тіл мәселесі де туды, олар ағылшын тілін нашар білді және командирлердің бұйрықтарын толық түсіне алмады. 1860 жылы Талбот отбасы аралды қанағатты аң ауру орнына айналдыру үшін бар фермерлерді шығарып тастады, бірақ олар кейіннен ағылшын және шотланд жалдамалы жұмысшыларымен ауыстырылды. Руперт 1934 жылдан 1994 жылға дейін аралды басқарды, ал 1980 жылдары ол аралды жақын туыстары мен ұрпақтары үшін сақтап тұру үшін отбасылық траст құрды. Руперттің орнын екі ұлы Джон және Джеймс Сесил кезегімен басты. Интернет технологиясы саласында жаңалықтар ашқан Джеймс 2012 жылы үлкен ұлы Александр "Алекс" Рупертке жол берді. Александр Бэринг бұрын үйленгенін, бірақ аралдағы оқшау өмір салтының нәтижесінде ажырасқанын, бірақ кейіннен үйленіп, әйелі мен кішкентай балаларымен бірге онда тұрып жатқанын айтты.

Жаңа стратегия, 2011 жыл

2012 жылы мұрагерлік трасттан қолма-қол ақшалай қаражаттың азаюы туралы ескерту берілгеннен кейін, сондай-ақ 2012 және 2013 жылдары өткен талқылаулардан соң, аралдың жұмыс істеу жоспары жаңадан жасалды. Бұл 2013 жылы қамалға өзгерістер енгізу үшін жоспарлауға өтініш беруді қамтыды, сол кезде қамалдың тек бір ғана жұмыс істейтін дәретханасы болған. Архитекторлар аралдың сәулеті мен атмосферасын сақтайтынын атап өткен жобада екі бөлмені ванна бөлмелеріне айналдыру, заманауи жылыту жүйесін орнату, сондай-ақ жаңа тәтті су және кәрі су жүйелері қарастырылды. Фингал округі кеңесімен келіссөздерден кейін рұқсат шарттармен берілді.

Виски жобасы

2017 жылдың ақпан айында виски жобасы үшін арнайы мақсаттағы компания тіркелді, бұл кейін аралдағы алғашқы өнеркәсіптік құрылысқа, шағын дистилляциялық зауытқа әкелуі мүмкін. Бұл, аралдың холдинг компаниясы мен Каму Коньяк отбасы арасындағы бірлескен кәсіпорын, олар виски брендін шығарған Слейн Кастл иелерімен де келіссөздер жүргізді. Виски Ирландияда өндіріледі, оған аралдың қасиетті үш құдығының бірінен су қосылады, ал кейбір партиялары аралда пісіріледі. Lambay Island Whiskey бренді 2018 жылдың сәуірінде ирландиялық нарықта Lambay аралға кеме саяхаты және Хаут қаласында өткен шарамен бірге таныстырылды. Бұл кәсіпорын 2018 жылы 1,2 миллион еуролық зиянға ұшырады, бірақ шамамен 3 миллион еуролық тауарлық қор жинады және халықаралық бажсыз сауда және ұлттық нарықтар арқылы, негізінен АҚШ-та таратылды. Одан кейін Мәскеуде, Ресейде және басқа да шаралар өтті, сондай-ақ бренд жергілікті қайық жарысына демеушілік жасады. 2019 жылы виски мен джин үшін шағын партиямен көктем және күзде, аралдың су қоры ең мол кезде өндірілетін микро-дистилляциялық зауыт құруға рұқсат алуға өтініш берілді және қалдықтарды жою мәселесі нақтыланғаннан кейін принцип бойынша мақұлданды.

Археология

Бұл арал ондаған жылдар бойы көптеген археологиялық зерттеулерге тақырып болды. Арнайы зерттеулердің бірі "Ирландия тас балғалары" жобасы аясында жүргізілді, ол 1993 жылдан 2001 жылға дейін екі аптадан екі айға дейінгі мерзімде қазба жұмыстарын қамтыды. Нәтижесінде аралдың орталық бөлігінде Ламбай порфирінен жасалған тас балға фабрикасы табылды, сондай-ақ неолиттік керамика мен кременьті жерлеу туралы мәліметтер алынды. Бұған қоса, бірнеше адам жерленген орындар және кем дегенде екі төбелік бекіністің қалдықтары да анықталды.

Қалдықтар

Ламбай маңындағы суларда шамамен елу кеме апаты орын алған. RMS Tayleur, оңтүстік-шығыс жағалаудан 40 метрдей қашықтықта, 18 метр су астында жатыр.

Дін

Қасиетті Колумба (Колмцилл) 6 ғасырда Ламбайда монастырь орнатылғанын айтады, содан кейін ол оның басқаруын кейіннен қасиетті атанған Колман Макройға жүктеді. Кейбір дереккөздерде католик, англикан және православие шіркеулері құрметтейтін Колман, іс жүзінде, сол кезде Речрейн деп аталған жерде Колмсилдің батасымен монастырьды құрғандығы айтылады. Колманның мерекесі 16 маусымда тойланады. Монастырь екі ғасырдан астам уақыт бойы сақталды, және оның кем дегенде бір абаты епископ шеніне де ие болды. 795 жылы викингтердің Ирландияға жасаған алғашқы шабуылы кезінде ол тоналып, шабуылға ұшырады. Содан кейін оның жайлы жазбалар тоқтатылды. 1833 жылы Малахайдтың Талботтарының рұқсатымен Раш қаласында католик шіркеуінің қолдауымен жаңа шағын шіркеу салынды. Талботтар қаржылық үлес қосты. Шіркеу маңызды жергілікті шара барысында киеленді. Аса қайғылы жағдай, шарадан кейін құрлыққа қайтып келе жатқан қайықтарда бірнеше адам қаза тапты. Содан кейін шіркеу аралдағы барлық христиандарға қызмет етті. 1910 жылдары Эдвин Лютенс оны дори колонналарымен қайта жаңартып, өзгертті. Оған әлі күнге дейін Барингтер отбасы және басқа да арал тұрғындары жексенбі күндері барады.

Ламбай қамалы

16 ғасырдың соңында салынған, қоршауы бар және тік бұрышты габельдері бар шағын бекініс, мүмкін 15 ғасырға дейін салынған блокхаусты қамтиды. Бұл бекініс сэр Эдвин Лютиенс тарапынан құрметті Сесил Бэринг үшін романтикалық сарайға айналдырылды, кейіннен ол 3-ші лорд Ревелстоук атанды. Бэринг АҚШ-та жұмыс істеп жүргенде, әріптесінің әйеліне ғашық болады. Оның әйелі күйеуінен ажырасып, Бэрингке үйленеді. 1904 жылы ол аралды 5 250 фунт стерлингке сатып алады, бұл жас әйелі, Пьер Лорилардтың қызы, темекі миллионері және «Дерби» жарысын жеңген алғашқы американдық Мод Луиза Лорилардпен бірге демалу үшін қолайлы орын болды. Сесил мен Модтың аралдағы алғашқы өмірінің оқиғасы Джулиан Слейдтің «Ауадай еркін» мюзикліне шабыттандырды. Лютиенс ескі бекіністі тұрғын үйге айналдырып, оған іргелес ас үйлер, жуынатын бөлмелер және қосымша жатын бөлмелері бар төртбұрышты құрылыс салды. Ол сондай-ақ сарайды және бақты қоршап тұрған дөңгелек қабырға және қоршаулы қақпа салды; бұл қабырға желден қорғайды, соның арқасында ішінде сыртта өспейтін ағаштар мен өсімдіктер өсе алады. Бәрі күміс сұр тастан жасалған. Сарайдағы бөлмелерде күмбезді төбелер мен тас ошақтар бар; көптеген иілген тас баспалдақ және жаңа төртбұрышты құрылыстағы жер асты галереясы бар. Жұмыс жоғары сапалы болды, бірақ бірнеше жылдан кейін проблема тудырған бір ұсақ кемшілік болды – жаңбыр суын өткізетін арналардың болмауы.

Ақ үй

Портқа жақын жерде Ақ үй орналасқан, ол 1930 жылдары Лютенс Лорд Ревелстоуктің қыздары Дафна мен Калипсо және олардың отбасылары үшін жобалаған, ат бапырағы тәрізді, биік шатырлы және аққа боялған қабырғалы үй. Ал қамал мен арал оның жалғыз ұлы Руперт Барингке берілді.

Жағалау күзетшілерінің коттедждері

Кемежайдың жанында бұрын күзетшілерге, кейін жағалау күзетшілеріне тиесілі болған шағын коттедждер қатары орналасқан. 2020 жылдың мәліметі бойынша, олардың кем дегенде біреуін жалға алуға болады.

Кемежай және жағалау

Лутиенс порттан басталатын жолды да жобалады, иісті, саты тәрізді террасалары қазір жойылған Римдегі Рипеттаны еске түсіреді, ал эллипс тізбегі – шеңберлер ұзақ жылдар бойы құшақ жаю мен толықтықтың символы болып келген. Әдеттегідей, сол барокко баспалдақтарымен көтерілген соң, перде қабырғасына жету үшін ашық даладан өту қажет, ал кіреберіс қақпасы бірден көзге түспейді.

Шатыр

Ақ үйге жақын кішкентай жартастың үстінде 19 ғасырда салынған рим-католик шіркеуі орналасқан. Онда Лютиенс салған, жоғалып бара жатқан тас бағаналары бар портик пен цилиндрлі күмбезді төбесі бар. Ішінде отбасы мүшелері жасаған түрлі діни символдар мен заттар, оның ішінде кішкентай әйнек суреттерінен жасалған терезесі де бар.

Ұлттық мектеп

Мектеп ғимараты қамалдың ішкі аумағында, қамалдан портына дейінгі жол бойында орналасқан. 1840 жылдары, ең жақсы кезеңінде, 40 бала тіркелген.

Сапарға / серуенге шыққан топтар

Аралға кездейсоқ сапарлар жасауға немесе қайықтарды тоқтатуға рұқсат жоқ, бірақ бағбандарға, сәулетшілерге және құстарға қызығушылық танытқан топтарға, ауа райына байланысты, көмек көрсетіледі. Сонымен қатар, Skerries Sea Tours жүргізетін қайықшы және оның отбасы бірнеше жылдан бері жаяу серуендер ұйымдастырып келеді.

Су спорты

Аралдың төңірегіндегі терең сулары сүңгірлерді, балықшыларды және омар аулаушыларды қызықтырады.

Басқа спорт түрлері

Мұнда пайдаланылмаған лаун-теннис корты бар, сондай-ақ шағын гольф алаңы да болған. 1921 жылғы Гордон Беннетт газды шар жарысының жеңімпаздары Бельгияның Брюссель қаласынан ұшып шыққаннан кейін Ламбай аралына қонуға қол жеткізді. Швейцариялық капитан Пол Армбрустер мен Луи Ансермиер 27 сағат 23 минут бойы ұшқаннан кейін ең жоғары биіктікте ұшып, аралға қонды.

Танымал мәдениет

Аралдағы Ревелстоук мұрағаттарында көрсетілгендей, Ламбей замкісі – Майкл Пауэллдың «Қара Нарцисс» (1947) фильміне сценарий жазған орны.