Мамдух Хабиб: Гуантанамо тұтқынының тағдыры

Кіріспе

Бұрынғы Гуантанамо тұтқыны

Мамдух Хабиб (3 маусым 1955 жылы туған) – екі азаматтығы бар египет және австралиялық азамат, АҚШ-та үш жылдан астам жау жауынгер ретінде ұсталғандығымен белгілі. Ол Пакистаннан Мысырға қамауға алынғаннан кейін ерекше тапсырыспен жіберілді. Гуантанамодағы тұтқын лагерінде жау жауынгері ретінде ол ең ұзақ уақыт ұсталды. 2005 жылдың қаңтарында қандай да бір айып таққансыз босатылған Хабиб, өзінің басынан өткендерін айтуға тырысты, себебі ол ЦРУ, мысырлықтар және АҚШ әскері, тіпті кейде австралиялық барлау қызметкерлерінің қатысуымен қиналып, зорлық көргенін мәлімдеді. Біраз уақыт бойы үкіметтер оның айыптауларын жоққа шығарды, бірақ олар кезең-кезеңімен расталды. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін Пәкістан мен Ауғанстанға сапары барысында қамауға алынған Хабиб, Пәкістан және АҚШ ЦРУ агенттерімен алты ай бойы тергелді, содан кейін Мысырға жіберілді, онда ол жарты жыл бойы азаптаумен тергелді. Кейін ЦРУ оны Ауғанстандағы қара тесікке қайтарып, одан әрі азаптап, тергеді, сосын АҚШ әскери қамауына берді. 2002 жылы Хабиб Гуантанамоға жеткізілді. Ол айыпсыз ұсталып, қысым көрсету арқылы тергелді. АҚШ Хабибті 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуыл туралы білгені, шабуыл жасаушыларды оқытқаны, Ауғанстандағы «Әл-Қаиданың» жасырын үйінде болғаны, бақылау жүргізгені, химиялық қаруды жеткізуге көмектескені және 11 қыркүйектегі шабуылға қолданылған ұшақты ұрлауды жоспарлағаны үшін айыптады. Ол азаптау кезінде көптеген істерін мойындады, бірақ осы мәлімдемелерді қолдайтын ешқандай дәлел болған жоқ. Заңдық көмекпен Хабиб өзінің ұсталуына наразылық білдіру үшін хабеас корпустың өтінішін берді. Оның Хабиб Бушқа қарсы ісі Расул Бушқа қарсы іспен (2004) біріктірілген екі істің бірі болды. АҚШ Жоғарғы Соты Гуантанамоға қатысты АҚШ соттарының құзыреті бар екенін және тұтқындардың АҚШ соттарында ұсталуын даулауға құқығы бар екенін шешті. «Вашингтон Пост» газетінде Хабибтің ерекше тапсырыспен тұтқындалып, Мысырда жасырын ұсталғаны туралы мақала жарияланғаннан кейін, АҚШ 2005 жылдың қаңтарында оны айыпсыз босатуға шешім қабылдады. 2005 жылдың қаңтарында Хабиб Австралияға оралғаннан кейін, шенеуніктер оның «терроризм туралы ештеңе білмейтінін» мойындады. 2010 жылдың желтоқсанында мысырлық шенеунік Хабибтің Мысырдағы азаптау туралы айтқандарын растады, оған австралиялық офицер куә болған екен. Австралия үкіметі Хабибтің талабы бойынша соттан тыс келісімге келді.

Mamdouh Habib (born 3 June 1955) is an Egyptian and Australian citizen with dual nationality, best known for having been held for more than three years by the United States as an enemy combatant, by both the Central Intelligence Agency (CIA) and military authorities. He was sent by extraordinary rendition from Pakistan to Egypt after his arrest. He was held the longest at the Guantanamo Bay detention camp as an enemy combatant. Finally released without charges in January 2005, Habib struggled to have his account of his experiences believed, as he alleged he had been tortured by the CIA, Egyptians, and US military, at times with Australian intelligence officers present. For some time, each of the governments denied his allegations, but they have gradually been confirmed. Arrested after the 9/11 attacks in 2001 during a trip to Pakistan and Afghanistan, Habib was interrogated there by Pakistani and United States CIA agents before being shipped to Egypt, where he was held for six months and interrogated under torture. The CIA transferred him back to a black site in Afghanistan for more torture and interrogation, then to US military custody. In 2002 Habib was transferred to the Guantanamo Bay detention camp. He continued to be held without charges and suffered coercive interrogation. The United States accused Habib of having had knowledge of the 11 September 2001 attacks, training the hijackers, staying at an al Qaeda safe house in Afghanistan, conducting surveillance, helping to transfer chemical weapons, and planning to hijack the aircraft used in the 11 September attacks. He confessed to many acts under torture, but there was no evidence to support these claims. With legal support, Habib filed for a writ of habeas corpus to challenge his detention. His case of Habib v. Bush was one of two consolidated under Rasul v. Bush (2004). The United States Supreme Court ruled in it that US courts had jurisdiction over Guantanamo and that detainees had the right to challenge their detentions in US courts. Following an article in The Washington Post about Habib's being taken by extraordinary rendition and held secretly in Egypt, the United States decided to release him without charges in January 2005. After Habib returned to Australia in January 2005, officials eventually acknowledged that he "knew nothing about terrorism". In December 2010, an Egyptian official confirmed Habib's account of his torture in Egypt having been witnessed by an Australian officer, whom he named. The Australian government made an out of court settlement in the suit by Habib.

Өмір

Мамдух Хабиб 1955 жылғы 3 маусымда Египеттің Александрия қаласында дүниеге келді және мұсылман отбасында өсті. 1980 жылы 24 жасында ол Австралияға, өзінен бұрын қоныстанған және оны келуге шақырған ағасы мен апасының қасына көшіп барды. Ол Сиднейде тұрып, жұмыс істеді және азаматтық алды. Ағасының әйелі арқылы ол Махамен танысты. Олар үйленді және төрт балалары болды, оның ішінде егіз ұлдары да бар. Ол Египет пен Австралияның қос азаматтығын иеленеді. Ол сонымен қатар такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Ол үш жылдан астам уақыт қамауда ұсталды. 2005 жылғы қаңтарда АҚШ-та ешқандай айып танылмай босатылып, Австралияға оралғаннан кейін Хабиб қиындықтарға тап болды: оның паспорты алынып тасталды және тіпті 2006 жылы да жаңа паспорт ала алмады. Үкімет оған бақылауда болатынын және ол әлі де қауіпті деп саналатынын хабарлады. Хабиб өзінің басынан өткендерді көп рет бұқаралық ақпарат құралдарына айтып берді: ол Пакистанда азаптау кезінде террористік қызметтері туралы сұраққа алынғанын, Мысырға әкетіліп, онда да азапталғанын, Ауғанстанда АҚШ әскери күзетіне алынғанын және Гуантанамо тұтқын лагеріне жеткізілгенін айтты. Ол онда ұзақ уақыт жеке камерада отырғанын, тағы да сұраққа алынып, азапталғанын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, кейбір жағдайларда австралиялық офицерлер де болған. Австралия үкіметі Гуантанамодағы тұтқындалуы туралы хабарланғаннан кейін, ол ASIO агентімен сұраққа тартылды, ол өзін және оның отбасын қорқытқан деді. Сондай-ақ, 1990 жылдары Австралия қорғаныс тұрғын үй басқармасы оған қарсы "қорқыныш тудыратын зорлық-зомбылық" бұйрығы шығарған. DHA Хабиб ұйыммен жасасқан келісімшарты бұзылғаннан кейін телефон арқылы қатер тілгенін мәлімдеді. Хабиб бұл келісімшарт бойынша дау болғанын айтады. Сотта оның психиатры Хабиб сол кезде ауыр депрессиядан зардап шегіп, Прозакпен емделгенін, бірақ оның зорлыққа бейім еместігін куәландырды. Бір куәгер оның тітіркенішті және қайғылы болғанын, бірақ агрессивті немесе зорлыққа ұмтылмағанын айтты. Ол египеттік күзетшілердің оны жоғары вольтты сымдармен соққан, металл ілгектерге іліп, ұрып-сапқылағанын мәлімдеді. 2005 жылы египеттік бір шенеунік бұл айыптауларға қатысты пікір білдіре алмайтынын, бірақ египеттік үкімет адамдарды азаптайды деген айыптаулар "аңызға жатады" деп қосты. Бұл мәлімдемелерді басқа куәгерлер және тұтқындарды қорғаумен айналысатын "Cageprisoners" ұйымын құрған британдық азамат, Гуантанамодағы бұрынғы тұтқын Моаззам Бегг де растады. "Олар азаптауды сырттан тартады", - деді Хабибтің австралиялық адвокаты Стивен Хоппер, АҚШ-тың іс-әрекеттеріне сілтеме жасай отырып. "Сен үшін кір жұмысты достарың мен одақтастарың жасауына мүмкіндік бересің". Осыған жауап ретінде Қорғаныс министрлігі 2004 жылғы 1 қазанда оның жауынгерлік мәртебесін тексеруге қатысты 63 беттік құпия емес құжаттарды жариялады. 2004 жылғы 20 қыркүйекте оның "душпан жауынгер" мәртебесін Соттың 6-бөлімі растады.

Mamdouh Habib was born on 3 June 1955 in Alexandria, Egypt, where he grew up in a Muslim family. He moved at the age of 24 to Australia in 1980, to join his older brother and sister, who had settled there and urged him to come. He lived and worked in Sydney and became a citizen. Through his brother's wife, he met her sister, Maha. They married and have had four children, including twin sons. He is a dual citizen of Egypt and Australia. He also worked as a taxi driver. He was held for what was a total of more than three years. After being released in January 2005 without charge by the United States and returned to Australia, Habib encountered difficulties: his passport was revoked and even in 2006, he could not obtain one. The government advised him he would be under surveillance and was still considered a risk. Habib told his account numerous times to media: he said that he had been interrogated about supposed terrorist activities while under torture in Pakistan, taken to Egypt and interrogated under torture there, transferred to United States military custody in Afghanistan, and transported to Guantanamo Bay detention camp, where he suffered extended solitary confinement, more interrogation and torture. He said that Australian officers had been present at some of these occasions. After the Australian government was notified of his detention in Guantanamo, he was interrogated there by an ASIO agent, who he says threatened him and his family. It said that in the 1990s, the Australian Defence Housing Authority took out an "apprehended violence" order against him. DHA claimed that Habib had made a threatening phone call following the cancellation of a contract with the organisation. Habib says this was nothing more than an argument over a contract. In court his psychiatrist had testified that Habib was suffering from major depression at the time and was being treated with Prozac, but that he was not prone to violence. A witness described his irritability and sadness but said he was not aggressive or violent. He claims his Egyptian captors allegedly shocked him with high voltage wires, hung him from metal hooks on walls, and beat him. In 2005 an Egyptian official said that he could not comment on these specific allegations, but added that accusations that the Egyptian government was torturing people "tend to be mythology". The claims have been substantiated by other witnesses and Moazzam Begg, a British citizen and former detainee at Guantanamo who founded Cageprisoners, an organization representing detainees. "They outsource torture," said Stephen Hopper, Habib's Australian lawyer, referring to the practices of the United States. "You get your friends and allies to do your dirty work for you." In response, on 1 October 2004, the Department of Defense released 63 pages of unclassified documents related to his Combatant Status Review Tribunal. On 20 September 2004, his "enemy combatant" status was confirmed by Tribunal panel 6.

2005 жылы: босату және босатудан кейінгі

2005 жылдың 11 қаңтарында, әскери комиссия оған тағылған айыптарды жариялауға белгіленген күннен бір күн бұрын, «The Washington Post» газетінде Дана Прист Хабибтің өзінің басынан өткендері туралы, оның ішінде Мысырға экстрадициялануы және онда, сондай-ақ Гуантанамо тұтқын лагеріндегі қиындықтары туралы мақала жариялады. Сол күні АҚШ үкіметі Хабибке қарсы қудалау ісін қозғамайтынын және оны Австралияға босатып жіберетінін хабарлады. Хабиб 2005 жылдың 28 қаңтарында Австралияға қайтып келді.

Австралия саясатына кіруі

2007 жылдың наурызында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының сайлауында Хабиб Сиднейдегі Ауберн округінде тәуелсіз кандидат ретінде бақ сынасты. Ол дауыстардың 5% -ынан кемін алды, ал бұл орынды Австралияның Еңбек партиясы сенімді түрде сақтап қалды. Ол Федералды үкіметтің терроризмге қарсы заңдарын жою үшін үгіт жүргізді, "Террорлық заңдар террористер болған жағдайда керек, бірақ бізде террористер жоқ" деді.