Кіріспе

Дәстүрлі ән
20-ғасыр саясаткері

"Сэр Патрик Спенс" – Чайлд балладаларының (№ 58) (Roud 41) ең танымалдарының бірі және оның шыққан орыны – Шотландия. Бұл теңізде болған апат туралы теңіз балладасы.

Өмірбаян

Сэр Патрик Спенс британдық танымал балладалардың ең көп жинаққа енгендерінің бірі болып табылады, себебі ол дәстүрлі баллада формасын көрнекті түрде бейнелейді. Осы балладаның күші, оның эмоционалдық қуаты, безендірілмеген баяндауында, ол басынан ақ трагикалық соңына қарай жылдам дамиды. Ол алғаш рет 1765 жылы епископ Томас Персидің "Ескі ағылшын поэзиясының қалдықтары" атты еңбегінде, "Шотландиядан алынған екі қолжазба түрі" негізінде он бір шумақтан тұрып жарияланды. Балладаның кейбір нұсқаларында басты кейіпкер "жас Патрик Спенс" деп аталған.

Сюжет

Балада айтылған оқиғаның бірнеше нұсқасы бар, бірақ олардың бәрі бірдей негізгі сюжетті ұстанады. Шотландия королі елдегі ең ұлы теңізшіні патшалық міндетті орындау үшін кемеге басшылық етуге шақырады. Сарайдағы бір адам "Сэр Патрик Спенс" есімін айтады, сосын король хат жібереді. Сэр Патрик қыс мезгілінде теңізге шығуға бұйрық берілгеніне өте ренжіді, себебі бұл сапар оның соңғы сапары болуы мүмкін екенін жақсы түсінді. Осы тұста нұсқалардың арасында айырмашылықтар бар. Бірқатары алғашқы сапарда дауыл кемені батырып, баллада осы жерде аяқталады дейді, ал көпшілігі Сэр Патрик Норвегияға қауіпсіз жеткенін айтады. Норвегияда корольге қаржылық салмақ түсірді деген айыппен норвегиялық билеушілер мен шотландтар арасында шиеленіс туады. Сэр Патрик намыстанып, ертесі күні кетеді. Көптеген нұсқаларда, кеме апатқа ұшыраған кезде де, қайта оралғанда да, "кеше кешкі жаңа ай, ескі айдың құшағында" көрінуінің жаман белгісі айтылады, ал қазіргі ғылым сол кезде толқындардың ең күшті болатынымен келіседі. Қысқы дауылдар ұлы теңізшінің күшін басып, оны және шотланд билеушілерін теңіз түбіне жібереді.

Талдау

Бұл оқиғаның өзі қарапайым, бірақ тақырыбы баршаға ортақ: батыл рыцарь патшасының бұйрығын орындауға міндетті, тіпті өліміне баратынын білсе де. Спенс пен ескі теңізші арасындағы екі шумақтан тұратын әңгімеде Марк Странд пен Эван Боланд "балладаның тікелейлігі, әуені мен тағдырға бағынуын" атап көрсеткен. Уильям Боуман Пайпер анонимді патшаның билігі мен Патрик Спенстің көрсеткен дворяндығы арасындағы қарама-қайшылықтардың үлгісін анықтайды. Әйелдердің күйеулерін күтіп тұрғаны туралы айтылған мәліметтер бейбіт немесе соғыс уақытындағы кез келген қауіпті кәсіпке тән тәжірибе, ол Киелі кітаптан бастау алады.

Ықпал

Елизавета Халкет, леди Уордлоуға жатқызылатын "Хардикнут" (1719) балладасының фрагменті, Сэр Патрик Спенстің бір нұсқасынан тіркестер алғандай көрінеді. Сэмюэл Тейлор Колридж "Көңілсіздік: Ода" атты өлеңін "Жаңа Айды, қолында ескі Аймен" көрген ескі теңізшінің ауа райына қатысты сезімін келтіре бастайды. "Ескі теңіз портында" Дэвид Макбет Моир Спенсті Калрос жұрттарындағы батыр теңізшінің бейнесі ретінде көрсетеді. 1903 жылғы "Эдинбург: Көркем жазбалар" еңбегінде Роберт Луис Стивенсон "О, ұзақ, ұзақ отырсын, әйелдер, қолдарында желпіштерді ұстап" деген шумақты келтіріп, оларды Лейт теңізшілерінің әйелдерімен және Кокензи балықшы әйелдерімен салыстырады, олар "бағдарламаның соңына шапан орап жиналады" қайықтардың оралуын күтеді. Герберт Хауэллс: "Сэр Патрик Спенс", Op. 23 (1917). Луи МакНейс "Солтүстік теңізі" (1948) поэмасында Норвегияға жасаған саяхатты баяндайды және Сэр Патрик Спенске көптеген сілтемелер енгізеді. Лили Кингтің "Эвфория" романында басты кейіпкерлер Нелл мен Банкстон, Маргарет Мид пен Грегори Бейтсонның ойдан шығарылған бейнелері, поэманың бір бөлігін, бастапқы жолдарын кезектестіре айтады, Жаңа Гвинеядағы алғашқы тайпамен бірге түнде.