Кіріспе

Виктория Кресінің иегері

Хорас Роберт Мартино (31 қазан 1874 – 7 сәуір 1916) – британдық және Ұлт Достастығы күштеріне берілетін, жауға қарсы көрсетілген батылдығы үшін ең жоғары награда саналатын Виктория Кресімен марапатталған британдық азамат.

Әскери мансап

Лондонда туып, білім алған Мартино 1891 жылы 11-ші гусарлар полкіне қабылданып, қызметке түсті. Ол Наталь мен Үндістанда қызмет еткен соң, 1895 жылы запасқа шығып, Оңтүстік Африкаға қайтып келді. Келесі жылы ол полковник сэр Роберт Баден-Пауэллдің матебелелерге қарсы жорығында қатысты, одан кейін Кейп полициясына қосылды.

Екінші Бура соғысы

1899 жылы Екінші Бур соғысы басталғанда Мартино Протекторат полкіне (Солтүстік-Батыс Кейп колониясы) сержант ретінде қосылды. Ол Мафекинг маңындағы шайқаста Виктория кресімен (ВК) марапатталды. Лондон газетінде оның ісі былай сипатталған: 1899 жылдың 26 желтоқсанында Мафекинг маңындағы Гейм-Три шайқасы кезінде, шегіну туралы бұйрық берілгенде, сержант Мартино тоқтап, Бур окоптарынан шамамен 10 метр қашықтықта жарақат алған капрал Ле Кампты алып, жартылай сүйреп, жартылай көтеріп, окоптардан 150 метрдей қашықтықтағы бұтаға жеткізді. Осылай істеген кезде сержант Мартино жанынан жараланды, бірақ оған мән бермей, жолдасының жараларын тоқтатып, таңды. Кейін ол жолдасына шегінуге көмектесті. Олар шегініп бара жатқанда атыс өте ауыр болды және сержант Мартино тағы да жарақат алды. Екінші рет оқ тигенде ол жолдасын ұстап тұрып мүлдем шаршап, одан әрі қозғала алмай құлап түсті. Оның үш жарақаты болды, оның біреуі иығына жақын жердегі қолын ампутациялауды талап етті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Соғыстан кейін Мартино Дурбандағы Африка қайық компаниясында жұмысқа орналасты, әскери күштерді қолдауға маманданып. 1903 жылы Дурбан отаршыл резервіне қосылып, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Жаңа Зеландияға сапарға шықты, сол кезде капитан шеніне жетті. Ол дереу 14-ші (Оңтүстік Отаго) полкінің аумақтық офицері болып, Жаңа Зеландия экспедициялық күшінің Отаго жаяу әскер батальонында лейтенант Мартинеу ВК батальонының көлік офицері ретінде қызметке қабылданды. Кейін Суэцте және Галлиполиде Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасында, Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясында, Австралия және Жаңа Зеландия армиясының корпусында (ANZAC) қызмет етті. Галлиполи операциясы аймағында ауырып қалған Мартино Мысырға эвакуацияланды. Ол 17 қыркүйек күні кешке Александриядағы Курсальға (қаланың қоғамдық аймағы) барды, онда Паллотта соты деп аталатын кафеде Корольдік армия медициналық корпусының капитан Хант және лейтенант Кингпен кездесті. Мартино капитан Хантпен жанжалға түсіп, бағынбаушылық тіл қолданды. Оқиғаны тергеуден кейін Александрия штаб-пәтерінің командирі, бригадир генерал Макгрегор, 21 қыркүйекте 1915 жылы Мудростағы бас штабқа хат жіберіп, Мартинеудің ВК ордені болғандықтан "оның қызметі сотсыз тоқтатылып, Жаңа Зеландияға қайтарылуын" ұсынды. Болашағы туралы шешім күтіп тұрғанда Мартино тағы да ауырып, 1 қарашада Гезиредегі №2 Австралиялық бас ауруханасына ішек қабынуымен (асқазан-ішек жүйесінің қабынуы) түсті. Бір аптадан кейін ол Каирге жақын Понт-де-Куббадағы Жаңа Зеландия бас ауруханасына ауыстырылды және 1915 жылғы 29 қарашада Суэцтен Жаңа Зеландияға бағыт алған Махено ауруханалық кемесіне отыруға дайын болғанша сол жерде қалды. Мартино 1916 жылғы Жаңа жыл күні Жаңа Зеландияға оралды және ауру себепті демалысқа жіберілді. Бірақ оған берілген демалыс қағазының күші болмады, өйткені ол енді Жаңа Зеландия экспедициялық күшінің құрамына кірмейтін еді. 1916 жылғы 24 ақпанда Жаңа Зеландия газетінде Қорғаныс министрі Джеймс Алленнің өкілеттігімен келесі бұйрық жарияланды:

1916 жылғы 1 қаңтардан бастап, 1915 жылғы экспедициялық күштер заңының 11(1) тармағына сәйкес, 14-ші (Оңтүстік Отаго) полкіне тіркелген лейтенант Хорас Роберт Мартинеу, В.К., Н.З. экспедициялық күштерінің тізімінен шығарылады. Денсаулығы нашарлағандықтан Мартинеу Оңтүстік Африкаға қайтудың орнына Дунединде қалды. Мартинеудің асқазан-ішек проблемалары одан әрі уасып, шетелден оралғаннан кейін үш айдан кейін қайтыс болды. Ол 1916 жылғы 7 сәуірде Дунедин ауруханасында гастрит және гематомезис (асқазан қабырғасының ұзаққа созылған эрозиясынан туындаған қанды құсу) салдарынан қайтыс болды және содан кейін Дунединдегі Андерсон шығанағындағы зиратқа басқа қайтып келген әскерилермен бірге жерленді. Ауру Галлиполиде алғаш жұқтырған ауруының жалғасы болғандықтан, Мартинеу NZEF-тен босатылғаннан кейін белсенді қызметте жұқтырған аурудан қайтыс болды деп есептелді және Жаңа Зеландияның соғыс қаза тапқандарының құрметті тізіміне енгізілді.

Медаль

Хорас Мартиноның Виктория кресі (ВЦ) және басқа да әскери медальдары 2002 жылдың 9 мамырында Лондонның Spink аукционында 90 000 фунт стерлингке сатылды. Виктория кресі лорд Эшкрофттың Виктория кресі коллекциясына қосылды және қазір Лондондағы Императорлық соғыс мұражайындағы лорд Эшкрофттың Виктория кресі галереясында қойылған.